Roli i aleateve ne Luften e Dyte Boterore
Libri i historianit anglez Norman Dejvis "Katastrofa e Madhe -Evropa ne lufte", qe trajton ne menyre kritike politiken e aleateve perendimore perballe diktatorit sovjetik, Stalin, ka ngjallur debate mes historianeve.
Kur Hitleri shpalli me 1 shtator 1939, duke bertitur ne Operen Kroll te Berlinit fillimin e Luftes se Dyte Boterore, askujt nuk i vajti mendja, se me kete ai do te niste luften me brutale dhe me pasoja me te renda per njerezimin. Ne thuajse gjashte vitet e ardhshme deri ne kapitullimin e Gjermanise me 8 maj 1945, kontinenti midis Sicilise dhe Shpicbergenit (Spitzbergen), midis Atlantikut dhe Uralit u shkretua. Rreth 100 milione vete u bene viktima te Luftes se Dyte Boterore: ata u masakruan, humben jeten ne fushat e betejes, vdiqen nga uria, mbeten jetime, pa strehe, u cenuan dhe deportuan.
Permasat e tmerrit bejne qe edhe 70 vjet me vone, historianet te perpiqen te gjejne shpjegime, te bejne inkuadrime te ngjarjeve dhe te diskutojne pasojat per kujtesen kolektive. Historiani anglez Norman Dejvis percjell ne librin e tij te ri "Katastrofa e Madhe - Evropa ne Lufte" gjendjen e studimeve dhe i rivlereson ato. Interesi i tij eshte harmonizimi i kujteses vetjake per luften me ate te paleve te tjera evropiane ne lufte. Nje proces, i cili ka bere qe t'u terhiqet vemendja edhe historianeve gjermane. Per historianin Rolf Diter Myler (Müller) nga Zyra e Kerkimeve Shkencore Ushtarake ketu kemi te bejme me nje proces, i cili nuk eshte arritur akoma:
"Nje ndergjegje e perbashket evropiane, kjo eshte dicka qe ka lindur shume ngadale, dicka qe ne fillim me teper funksionon ne plan bilateral, si ne pajtimin gjermano-francez ose si ne perpjekjet e viteve '80 per nje pajtim me popujt e Bashkimit Sovjetik."
Dejvis synon me refleksionet e tij nje kujtese evropiane, sepse nje kujtese e tille kolektive nuk eshte vetem nje hambar dijesh, por edhe nje busull per sjelljen ne te ardhmen.
Ne kete kujtese kolektive eshte konservuar, qe Vehrmahti gjerman kaloi ne 22 qershor 1941 kufirin e Bashkimit Sovjetik dhe nisi me kete luften kunder Bashkimit Sovjetik. Peshen kryesore, me rreth 27 milione te vdekur "u desh ta mbanin ruset".
Pas hapjes se Bllokut Lindor ne vitin 1990, shume evropiano-perendimore mesuan se popujt e Lindjes te liruar nga Perandoria sovjetike e shihnin veten jo vetem si viktima te Hitlerit, por edhe si viktima te Stalinit: "Lufta nga kendveshtrimi i shteteve fqinje evropiano-lindore - aleateve te sotem dhe miqve te BE ka nje fytyre pak tjeter, nga ajo qe kemi ne vete para syve dhe qe e transportojme ne librat tone te shkolles," - shpjegon historiani Myler dhe shton se ky fakt ka pasoja ne diskutimin e shifrave te viktimave, "... sepse ne keta 27 milione jane perfshire edhe ata qytetare, per shembull nga shtetet baltike, te cilet jane deportuar nga stalinizmi ose jane masakruar".
Norman Dejvis permend ne librin e tij shume shembuj krimesh lufte, shkaktaret e te cileve mund te gjenden ne te gjitha palet e luftes. Per te nuk ka nje "ekuidistance te se keqes", por shkelje te dyanshme kunder asaj, qe mund te permblidhet nen konceptin e humanizmit. Krahas holokaustit dhe debimit te shume miliona veteve, ndarja e Gjermanise dhe copetimi i kontinentit jane rezultati me i prekshem i Luftes se Dyte Boterore. Per historianin Dejvis, pergjegjese per kete eshte politika e aleateve perendimore gjate luftes perballe Stalinit.
Rolf Diter Myler sheh ne kete, tragjiken e mirefillte te pasluftes: "Duhet thene qarte, se ishte Stalini qe futi me 1939 kete te menduar ne sfera influence dhe e ruajti kete perfytyrim te zonave te ndikimit, te cilen aleatet e pranuan qe nga situata e luftes, qe Stalini prene qe siguroi papritur me 1939/1940, ne zonen e ndikimit te lene atij nga Hitleri- kete shtyrje te kufijve drejt Perendimit, nenshtrimin e popujve te prekur, - ta mbaje. Ketu konsiston tragjikja e polakeve dhe e shteteve baltike".
Edhe 70 vjet pas fillimit te saj Lufta e Dyte Boterore dhe para se gjithash pasojat e saj per Evropen ofrojne shkas te mjaftueshem per kujtesen vetjake, per te verifikuar dijet dhe per te zgjeruar kendveshtrimin e te tjereve.
Kur Hitleri shpalli me 1 shtator 1939, duke bertitur ne Operen Kroll te Berlinit fillimin e Luftes se Dyte Boterore, askujt nuk i vajti mendja, se me kete ai do te niste luften me brutale dhe me pasoja me te renda per njerezimin. Ne thuajse gjashte vitet e ardhshme deri ne kapitullimin e Gjermanise me 8 maj 1945, kontinenti midis Sicilise dhe Shpicbergenit (Spitzbergen), midis Atlantikut dhe Uralit u shkretua. Rreth 100 milione vete u bene viktima te Luftes se Dyte Boterore: ata u masakruan, humben jeten ne fushat e betejes, vdiqen nga uria, mbeten jetime, pa strehe, u cenuan dhe deportuan.
Permasat e tmerrit bejne qe edhe 70 vjet me vone, historianet te perpiqen te gjejne shpjegime, te bejne inkuadrime te ngjarjeve dhe te diskutojne pasojat per kujtesen kolektive. Historiani anglez Norman Dejvis percjell ne librin e tij te ri "Katastrofa e Madhe - Evropa ne Lufte" gjendjen e studimeve dhe i rivlereson ato. Interesi i tij eshte harmonizimi i kujteses vetjake per luften me ate te paleve te tjera evropiane ne lufte. Nje proces, i cili ka bere qe t'u terhiqet vemendja edhe historianeve gjermane. Per historianin Rolf Diter Myler (Müller) nga Zyra e Kerkimeve Shkencore Ushtarake ketu kemi te bejme me nje proces, i cili nuk eshte arritur akoma:
"Nje ndergjegje e perbashket evropiane, kjo eshte dicka qe ka lindur shume ngadale, dicka qe ne fillim me teper funksionon ne plan bilateral, si ne pajtimin gjermano-francez ose si ne perpjekjet e viteve '80 per nje pajtim me popujt e Bashkimit Sovjetik."
Dejvis synon me refleksionet e tij nje kujtese evropiane, sepse nje kujtese e tille kolektive nuk eshte vetem nje hambar dijesh, por edhe nje busull per sjelljen ne te ardhmen.
Ne kete kujtese kolektive eshte konservuar, qe Vehrmahti gjerman kaloi ne 22 qershor 1941 kufirin e Bashkimit Sovjetik dhe nisi me kete luften kunder Bashkimit Sovjetik. Peshen kryesore, me rreth 27 milione te vdekur "u desh ta mbanin ruset".
Pas hapjes se Bllokut Lindor ne vitin 1990, shume evropiano-perendimore mesuan se popujt e Lindjes te liruar nga Perandoria sovjetike e shihnin veten jo vetem si viktima te Hitlerit, por edhe si viktima te Stalinit: "Lufta nga kendveshtrimi i shteteve fqinje evropiano-lindore - aleateve te sotem dhe miqve te BE ka nje fytyre pak tjeter, nga ajo qe kemi ne vete para syve dhe qe e transportojme ne librat tone te shkolles," - shpjegon historiani Myler dhe shton se ky fakt ka pasoja ne diskutimin e shifrave te viktimave, "... sepse ne keta 27 milione jane perfshire edhe ata qytetare, per shembull nga shtetet baltike, te cilet jane deportuar nga stalinizmi ose jane masakruar".
Norman Dejvis permend ne librin e tij shume shembuj krimesh lufte, shkaktaret e te cileve mund te gjenden ne te gjitha palet e luftes. Per te nuk ka nje "ekuidistance te se keqes", por shkelje te dyanshme kunder asaj, qe mund te permblidhet nen konceptin e humanizmit. Krahas holokaustit dhe debimit te shume miliona veteve, ndarja e Gjermanise dhe copetimi i kontinentit jane rezultati me i prekshem i Luftes se Dyte Boterore. Per historianin Dejvis, pergjegjese per kete eshte politika e aleateve perendimore gjate luftes perballe Stalinit.
Rolf Diter Myler sheh ne kete, tragjiken e mirefillte te pasluftes: "Duhet thene qarte, se ishte Stalini qe futi me 1939 kete te menduar ne sfera influence dhe e ruajti kete perfytyrim te zonave te ndikimit, te cilen aleatet e pranuan qe nga situata e luftes, qe Stalini prene qe siguroi papritur me 1939/1940, ne zonen e ndikimit te lene atij nga Hitleri- kete shtyrje te kufijve drejt Perendimit, nenshtrimin e popujve te prekur, - ta mbaje. Ketu konsiston tragjikja e polakeve dhe e shteteve baltike".
Edhe 70 vjet pas fillimit te saj Lufta e Dyte Boterore dhe para se gjithash pasojat e saj per Evropen ofrojne shkas te mjaftueshem per kujtesen vetjake, per te verifikuar dijet dhe per te zgjeruar kendveshtrimin e te tjereve.