Rrapo Dervishi Sadik Premtja me ka deklaruar per problemet me Liri Gegen
Kam qene me Hysni Kapon kur Sadiku akuzonte vetem Lirine per goditjen qe i ishte bere
Pseudonimi Finoku
Ne kohen e luftes Finoku ka qene pseudonimi i Rrapo Dervishit. Ai tregon se kete pseudonim ia kane vene shoket me kuptimin e mire te fjales sepse ishte finok per sa u perket dredhive dhe shkathtesive me te cilat kundervepronte ndaj armiqve qofte per raste aksionesh qofte kur vihej ne shenjester per tu arrestuar. Ata kishin tentuar ta kapnin shume here duke i ngritur edhe gracka te studiuara por nuk ia kishin dale dot mbane.
Pseudonimi Xhepi
Sadik Premten e therrisnin te gjithe Xhepi. Ky ishte pseudonimi i tij i luftes per vete faktin se ishte shume i afte te bindte dhe ti bente per vete. Ti fuste ne xhep sic i thoshin me shaka miqte e tij. Me kete lloj aftesie ai arriti qe ne radhet e grupit te te rinjve ku ishte nenkryetar te krijonte nje personalitet te vecante. Gjithashtu ne kohen e fraksionit ai mundi te kishte me vete jo vetem shume shoke por edhe nje cete partizane.
Prononcimi i Xhepit
Kur po organizohej goditja ndaj Xhepit Rrapo Dervishi ishte me te dhe Hysni Kapon. Bene nje shetitje nga Vlora per ne fshatin Narte dhe u kthyen serish ne Vlore. Nga te gjitha bisedat qe bene gjate shetitjes Rrapoja kujton se Xhepi i ka thene disa here Une jam komunist. Koha do ta tregoje kete gje. Eumlshte nje grua qe me lufton kaq shume Mendohet se fjalen e ka pasur per Liri Gegen.
Reagimi i Rrapos
Kur Dervishi pa se Liri Gega po i kritikonte rregullisht si anetare te Grupit te te Rrinjve nuk iu durua me por iu kthye Shiko Liri se me ne qe na quan se karakterizohemi nga fryma e grupi je faqebardhe dhe i kryen detyrat mire. Ne te duam se je e deleguara e Komitetit Qendror te Partise dhe se je shoqe. Por ti nuk na do sa te duam ne. Ti nuk na vlereson. Nje gje duhet te dish mire mos e harro se Vloren e udheheqim ne dhe jo ti
Vleresimet e Sadikut
Ne majin e vitit 1942 Rrapoja e shoqeroi Sadik Premten deri ne Ujin e Ftohte te Vlores kurse ai do te shkonte ne fshatin Tragjas. Kur u ndane nder te tjera ai i tha Finok ti je shume i zoti. Ti duhej te ishe sekretar dhe pergjegjes i rinise se Shqiperisehellip etj.. Vazhdoi keshtu per nje fare kohe duke e mburrur dhe duke i dhene te kuptonte se e kishte ne konsiderate te madhe. Megjithate Rrapoja deklaron Nuk kisha si ta merrja ndryshe vecse si provokim.
Ballafaqimi i Nakos
Ne vitin 1942 kur kishte vetem nje muaj qe kishte zevendesuar Qemal Stafen ne detyren e Sekretarit te Pare te Rinise pasi ky ishte vrare Nako Spiru beri nje sherbim pune per ne Vlore. Ai kishte degjuar shume per Sadik Premten por nuk e njihte personalisht ate ashtu si edhe vete Sadiku kishte degjuar per Nakon. Te dy i kerkuan Rrapos te mundesonte nje takim ku ata te kishin mundesi te vezhgonin te pakten pamjen e jashtme te njeri-tjetrit. Kete gje Rrapoja e beri ndersa po bente xhiron e posacme per ta.
Liri Gega
Thenien e Xhepit se i ishte kundervene nje grua ne luften e tij politike une personalisht e lidha me Liri Gegen. Ajo kishte ardhur ne Vlore si e deleguar e Komitetit Qendror te Partise. Liria ishte jo vetem kunder Xhepit por edhe ndaj nesh ish- anetareve te grupit te famshem te te rinjve ajo ruante rezerva. Mendonte se te ne ekzistonte fryme grupi.
Ceta plake e Vlores
Ceta plake e Vlores e cila drejtohej nga Neki Ymeri dhe me komisar Qazim Cakerrin erdhi ne fshatrat Hysoverdhe dhe Mavrove. Ata tashme ishin njerez te grupit qe po organizonin fraksionin. Aty therriten vellain tim Qatip Dervishin i cili ishte pergjegjes i celules se partise per krahinen e Mavroves dhe e urdheruan qe te mblidhte celulen per te shtruar disa pikepamje.
Ne kohen e fraksionit
Ne prillin e vitit 1943 kur plasi fraksioni i Vlores une kam qene pergjegjes i partise ne Kudhes. Aty kisha shkuar prej pak kohesh sepse isha i plagosur gjate nje aksioni te rendesishem ne Vlore dhe nuk levizja lirshem prej plages se shkaktuar ne kemben e majte.
Rrapo Dervishi ka qene protagonist dhe deshmitar i shume ngjarjeve te ndodhura jo vetem gjate kohes se Luftes Nacionalclirimtare por edhe gjate 50 vjeteve te historise komuniste te Shqiperise. Ai ka jetuar dhe ka marre pjese ne ngjarjen shume te njohur dhe te perfolur mbi fraksionin e organizuar nga Sadik Premtja gjate Luftes Nacionalclirimtare ne Vlore. Ai ka qene pikerisht personi qe ka shoqeruar ne Vlore Enver Hoxhen Nako Spirun Qemal Stafen Ali Demin madje ka njohur nga afer edhe Ramize Gjebrene te cilet u derguan nga Komiteti Qendror per te rregulluar situaten e partise vetem pak kohe pas fraksionit.
Por Rrapo Dervishi eshte edhe deshmitar i ceshtjes delikate te pushkatimit sipas nje vendimi misterioz te Ramize Gjebrese kuadro e luftes ne Vlore dhe e fejuar e ish-kreut te rinise komuniste te asaj kohe Nako Spirut. Ai eshte takuar me Ramizen vetem pak ore para se ajo te ekzekutohej.
Dervishi eshte shoqeruar edhe me nje pjese te madhe te heronjve te asaj lufte te cilet perkujtohen e nderohen deri ne ditet tona.
Rrapo Dervishi gjate kohes se periudhes komuniste ka qene nje nga njerezit me te besuar te Enver Hoxhes aq sa ne momente shume delikate per kohen atij i jane besuar drejtpersedrejti nga Hoxha pozicione pune qe kerkonin dore te forte dhe aftesi te spikatura drejtuese.
Lufta legjendare Mavrove-Drashovice eshte drejtuar nga shtepia e Rrapo Dervishit
Ne 13 shtator te vitit 1943 menjehere pas luftes se cetes se Mavroves u be lufta historike ne Drashovice.
Une isha me Ali Demin i cili kishte pak kohe qe kishte ardhur pikerisht ne vazhdimin e nismes per te shendoshur punen e partise pas fraksionit dhe ishte emeruar sekretar organizativ i Partise se Qarkorit dhe Manush Myftiun i cili ne ate kohe ishte sekretar politik i qarkorit.
-Gjate luftes se famshme te Mavrove-Drashovices e cila do te hynte fuqishem ne historine e lavdishme te Luftes Nacionalclirimtare ne shtepine e Rrapo Dervishit u vendos shtabi i zones se pare operative dhe Qarkori i Partise.
Shtabi i zones se pare operative perbehej nga Bedri Spahiu Hysni Kapo i cili u be symbol i asaj lufte Mehmet Shehu Islam Radovicka Ferik Hado Ferik Kondi i cili ishte edhe komandanti i atij operacioni Arif Hasko Mevlan Dervishaj.
Cfare ndodhi kur Rrapo Dervishi u informua se ishte kercenuar vellai i tij per te mbledhur celulen e partise ku do te ribeheshin zgjedhjet e reja politike
Si arriti te njoftonte menjehere Hysni Kapon dhe Mehmet Shehun per situaten e krijuar dhe cfare shkruhej ne letren e derguar nga Mehmeti
Perplasja qe beri me Dushan Mugoshen kur ai i kerkoi Rrapo Dervishit te vriste 12 balliste te zones. Pse Rrapoja e quajti adoleshent
Une e njihja Sadik Premten para se te njihesha me Enver Hoxhen dhe e vleresoja shume ashtu si edhe ai ma kishte shprehur ne sy konsideraten qe kishte per mua. Ne nje bisede private qe kam pasur pak kohe para se te plaste fraksioni mbaj mend te me kete thene se ai ishte komunist dhe kete gje do ta vertetonte koha. Gjithcka qe behej ne drejtim te tij thoshte se ishte per shkakun e nje gruaje qe une mendova se mund te ishte Liri Gega sepse ajo kishte ardhur asokohe ne Vlore si e deleguar e Komitetit Qendror te Partise. Jane keto disa detaje nga deshmia e gjate e 90-vjecarit Rrapo Dervishi i cili eshte njeri prej deshmitareve te ngjarjes me te bujshme te kohes se Luftes Nacionalclirimtare. Flitet pikerisht per prillin e vitit 1943 kur ka ndodhur ajo histori e bujshme e cila eshte perseritur dhe riperseritur rregullisht ne 45 vitet e periudhes komuniste.
Rrapo Dervishi ka qene njeri prej personave themelues te grupit te shumenjohur te te rinjve qe ka pasur drejtues kryesore pikerisht Anastas Lulen dhe Sadik Premten si dhe ishte nje nder drejtuesit kryesore te qarkorit te Partise Komuniste te asaj kohe ne Vlore. Dervishi ne diten e dyte te intervistes tregon per lexuesit e gjere te standard per te vecantat qe kane shoqeruar bisedat personale te tij me Sadik Premten. Si vijoi historia e Xhepit kur ai nuk u pranua ne Partine Komuniste Pse Rrapoja beri ballafaqimin per njohjen e pare fizike me Nako Spirun Ne cperfundime doli Nako pas vrojtimit te pare qe i beri Sadik Premtes Pse u dergua ne fshatin Tragjas dhe cfare i tha ai Rrapos ne momentin qe po e shoqeronte deri ne Ujin e Ftohte Cfare ndodhi kur u shfaq grupi qe do ti bente oponence Partise Komuniste deri ne rrezimin e funksionareve te saj per ti zevendesuar ata me te tjere etj.
Zoti Rrapo sic dihe Anastats Lula u vra ne vitin 1942 ndersa Sadik Premte Xhepi vazhdoi aktivitetin e tij te metejshem politik. A vinte ai serish ne Vlore pas krijimit te PKSH-se kur ishte shkrire grupi i te rinjve
Kur Partia Komuniste nuk ishte krijuar ende Xhepi vinte shpesh ne Vlore sepse sic ju thashe ai kishte te aferm aty. Sadik Premtja ishte mjeshter per te fituar simpatine e njerezve pra per te terhequr me kuptimin e mire te fjales simpatizante rreth vetes. Ne e donim shume sepse ne radhe te pare ai ishte me i madh se ne ne moshe. Une Kastriot Muco dhe Vllas Arapi ishim me te rinjte. Xhepi na kishte marre me sy te mire. Por edhe kur u krijua partia megjithese nuk ishte anetar i saj ai erdhi serish i derguar nga Komiteti Qendror per te qene nen kujdes.
Xhepi u dergua ne Vlore per te qene nen kujdes
Xhepi erdhi ne Vlore gjoja per te bere autokritike.
Cfare ju tha Xhepi kur folet personalisht me te
Nje dite une isha me Hysniun dhe Xhepin. Beme nje shetitje nga Vlora per ne fshatin Narte dhe u kthyen serish ne Vlore. Nga gjithe bisedat qe beme gjate shetitjes mbaj mend qe ai theksoi disa here Une jam komunist. Koha do ta tregoje kete gje. Eumlshte nje grua qe me lufton kaq shume
Per ke e kishte fjalen
Kete thenie une personalisht e lidha me Liri Gegen sepse ishte pikerisht ajo qe kishte ardhur ne Vlore e deleguar nga Komiteti Qendror i Partise. Ajo ishte jo vetem kunder Xhepit por edhe ndaj nesh ish-anetareve te grupit te famshem te te rinjve ndaj ruante rezerva. Mendonte se te ne ekzistonte fryme grupi.
Cfare mendonte konkretisht per ju Liri Gega
Ne te vertete mua me donte dhe me vleresonte madje ne disa raste ma bente qejfin ne sy te te gjitheve duke me thene se isha trim dhe i zgjuar. Megjithate une nje dite u perplasa ashper me te. Nuk duroheshin me ato akuza qe hidhte vend e pa vend ne drejtimin tone te ish-anetareve te grupit te te rinjve kur e verteta ishte krejt ndryshe. Ne kemi qene te perkushtuar per te luftuar para se te krijohej partia prandaj ndersa degjoja Liri Gegen qe vazhdonte avazin e saj me akuza te perseritura vend e pa vend dhe jo nje here por sa here qe vinte rasti nuk mu durua me por ia ktheva Shiko Liri se me ne qe na quan se karakterizohemi me fryme grupi je faqebardhe dhe i kryen detyrat mire. Ne te duam se je e deleguara e Komitetit Qendror te Partise dhe se je shoqe. Por ti Liri nuk na do sa te duam ne. Ti nuk na vlereson. Nje gje duhet te dish mire mos harro se Vloren e udheheqim ne dhe jo ti
Si reagoi pas ketij sulmi te guximshem qe i bete
Ajo megjithese kishte nje tip shume te rrepte per cudi ne ate moment nuk foli. Une them se ndoshta duhet te jete menduar.
Cfare ju ka bere pershtypje nga bisedat me Xhepin
Ne korrik te vitit 1942 Xhepi do te shkonte ne Tragjas. U dergua nga partia per te qene ne kontroll te saj sepse Tragjasi ishte baze shume e forte. Pikerisht aty ai i beri me shume dem partise. Kur do te largohej une e shoqerova deri te Uji i Ftohte. Para se te ikte u ulem ne nje kafe afer Gjykates se Vlores e cila ne ate kohe ndodhej ne te hyre te qytetit.
Nga bisedat qe beme ai mbronte mendimet e tij qe i kishte deklaruar vazhdimisht se ishte komunist dhe se kete do ta tregonte koha.
Nder te tjera me tha Finok ti je shume i zoti. Ti duhej te ishe sekretar dhe pergjegjes i rinise se Shqiperisehellip etj.. Vazhdoi keshtu per njefare kohe duke me mburrur dhe duke me dhene te kuptoja se me kishte ne konsiderate te madhe.
Si e konsideruat vleresimin e Xhepit
Ai mund te kishte me te vertete konsiderate dhe ma thoshte kete me qellimin qe une te shikoja te ai njeriun qe dinte te me vleresonte.
Sigurisht une nuk kisha si ta merrja ndryshe vecse per provokim qe me behej nga Xhepi.
A reaguat
Nuk mbaj mend se cfare mund ti kem thene por sigurisht pergjigjet e mia kane qene te kursyera dhe me takt pasi Xhepi per sa i perket zgjuarsise nuk ishte njeri dosido.
Une pasi e percolla deri te tuneli i Ujit te Ftohte u ktheva ne qytet edhe per te qene korrekt me shoket e udheheqjes pasi korrektesine e kishim mbi cdo gje. Takova Nako Spirun dhe i thashe per takimin me Xhepin dhe qe e shoqerova ate per ne Tragjas. Ai ishte takimi im i fundit me Sadik Premten.
Pse ishte ne Vlore Nako Spiru
Shume shoke te udheheqjes me te larte te Komitetit Qendror te Partise kishin ardhur ne Vlore duke filluar nga Qemal Stafa Nako Spiru apo dhe vete Enver Hoxha qe erdhi ne periudhen e fraksionit si dhe shume e shume te tjere te cilet kam pasur rastin ti shoqeroja kane ardhur ne Vlore se pikerisht atje ishte qendra me e zjarrte e luftes. Mund tju them se une kam bere edhe ballafaqimin e njohjes se Nako Spirut me Xhepin.
Ne crrethana
Pak dite para se te percillja Xhepin per ne Tragjas kishte ardhur me pune ne Vlore Nako Spiru te cilin po e shoqeroja une. Ai ishte sekretar i pare i Komitetit Qendror te Rinise i emeruar pas vrasjes se Qemalit. Ne nje moment me thote se kishte qejf qe te shikonte Vloren. Une sigurisht e shoqerova ne qender te qytetit dhe ne vende te ndryshme te tij. Ndersa isha duke ecur ne qender te qytetit prane pazarit degjoj nga mbrapa qe me thirri dikush. Kur ktheva koken pashe se ishte Xhepi qe kishte dale te dera e berberhanes se nje miku tim te quajtur Tomi. U largova pak cast nga Nako dhe iu afrova Xhepit. Ai me pyeti me ze te ulet per shokun qe po shoqeroja. Donte te dinte e kush ishte. Une i thashe se ishte Nako Spiru. Dua ta njoh - me tha - por me kujdes. Te njejten gje me tha edhe Nako. Kur u ktheva ai me pyeti se kush ishte personi qe takova. Atehere si beme njefare rruge per inerci u riktheva te berberhania ku ishte Xhepi sikur do te pyesja Tomin per dicka. Nako nuk e dinte qe Xhepi kishte pasur deshire ta njihte ashtu sikurse edhe Xhepi nuk e dinte deshiren e Nakos. Ato pak caste mjaftuan qe ata ta shikonin dhe ta psikologjisnin njeri-tjetrin. Une u kisha plotesuar te dyve deshiren duke realizuar takimin. Mbaj mend qe kur po largoheshim Nako u shpreh per Xhepin Eumlshte i zgjuar por i rrezikshem. Une nga ky percaktim i menjehershem kuptova qe Nako ishte nje psikolog teper i zgjuar. Ajo thenie mua me vlejti shume per veprimet e mevonshme.
Kur filloi saktesisht te kristalizohej fraksioni i udhehequr nga Xhepi i cili sic thate ju ka pasur qellim te rrezonte organet drejtuese te partise fillimisht ne Vlore dhe me pas ne gjithe Shqiperine
Fraksioni tashme i njohur nga te gjithe plasi menjehere ne prillin e vitit 1943. Kjo korrespondon plot nje vit pasi une e percolla Sadikun per ne fshatin Tragjas ku ishte caktuar nga partia.
Asokohe une kam qene pergjegjes i partise ne Kudhes. Aty kisha shkuar prej pak kohesh sepse isha plagosur ne nje aksion te rendesishem ne Vlore dhe nuk levizja lirshem prej plages se shkaktuar ne kemben e majte.
Perse u shqetesuan te gjithe drejtuesit politik te qarkorit te Vlores dhe qendra Cfare ndodhi ne te vertete perderisa vete Enver Hoxha erdhi posacerisht per kete pune ne Vlore
Ceta plake e Vlores e cila drejtohej nga Neki Ymeri dhe me komisar Qazim Cakerrin erdhi ne fshatrat Hysoverdhe dhe Mavrove. Aty therriten vellain tim Qatip Dervishin i cili ishte pergjegjes i celules se partise per krahinen e Mavroves.
E urdheruan qe te mblidhte organizaten e partise pra celulen sic i thoshin atehere sepse donin te shtronin pikepamjet e tyre. Vellai im sipas rregullit u kerkoi autorizim. Qe te mblidhej celula e partise e diktuar nga te tjere duhej te behej vetem me autorizimin e Besnikut qe ishte pseudonimi i Hysniut ose te Manush Myftiut apo te Ymer Veshit.
Kush ishin ata qe kerkonin mbledhjen e celules
Ata ishin njerezit qe Xhepi i kishte bindur per ti marre me vete. Ishin shoket e tij dhe kishin qellim qe te mblidhnin celulat e partise per te bere zgjedhjet e reja dhe qe te viheshin vete ne krye te funksioneve politike.
Si reaguan kur ndeshen ne rezistencen e vellait tuaj per te realizuar kete gje
Reaguan ashper aq sa filluan ta kercenonin.
Clloj kercenimesh
Do ta shikosh - i thane ata tim vellai - se cfare do te ndodhe. Neser do te behesh pishman per kete veprim por do te jete teper vone. Do te jemi ne ata qe kur ti te kerkosh te afrohesh nuk do te te perfillim pasi po te dalim borxhit tani qe duhet ta tregosh se je me ne. Duhet te dish nje gje qe per 2-3 dite do te behet mbledhja e komunisteve te te gjithe qarkorit dhe aty do te behen zgjedhje te reja. Ata nxirrnin lloj-lloj arsyesh se duhej te behej nje veprim i tille pasi ata thoshin se kuadrot e Komitetit qarkor te Partise kishin degjeneruar se po i shfrytezonin detyrat per poshtersi personale. Kane marre ne gjirin e tyre njerez te te pasurve qe nuk kane asnje lidhje me ceshtjen tone etj. etj. akuza te ndryshme te kesaj natyre.
U terhoq vellai juaj pas ketyre formave kercenuese
Vellai kur pa se nuk ishin ne gjendje te arsyetonin jo pak i revoltuar u thaEjani ne vete se keni humbur arsyen. Po merreni me aventura qe nuk i sherbejne patriotizmit tone karshi atdheut qe na eshte pushtuar nga hordhite e huaja. Mirepo ata as qe ia vune veshin se nuk donin tia dinin.
Ku ishit juve ne ate moment
Une ate dite isha ne nje mbledhje te krahines ne fshatin Sevaster pikerisht Te Rrapi i Lelos sic e quajne banoret. Isha lodhur nga nje debat i ashper me kreret e ballit kombetar te rrethit. Kishim ore qe diskutonim dhe debatonim para popullit nese okupatori duhej luftuar apo jo Kishte ardhur si pushtues apo te sillte qyteterimin e tij. E pashe se ballistet nuk donin tia dinin per te ndryshuar mendimin.
I mbani mend emrat e tyre
Kur thashe se debatoja me kreret nuk mund te flitej per te tjere pervec Hysni Lepenices Skender Mucos etj.
Ndersa ishim ne kete faze te perplasjeve dhe te ballafaqimit te mendimeve me afrohet komisari i cetes Kanan Maze te krahines se Kudhesit Reiz Xhelili qe ishte nderkohe dhe kusheriri im i pare dhe me peshperit ne vesh Me ka derguar nje cope leter Vangjua dhe me thote qe te vete ta takoj ne Hysoverdhe fshat afer Mavroves. Vangjua sic mesova me vone ishte njeriu i Xhepit dhe punonte me te gjitha forcat per te realizuar mbledhjen e qarkorit per te bere zgjedhjet. Une pa e zgjatur i thashe Reizit qe te ikte per ta takuar pa e ditur se perse duhej.