Si ndryshoi Kina pas vdekjes së Maos dhe prishja me Shqipërinë
Gazeta rrëfen për periudhën pas-Mao dhe reformat që u morën në vitin 1977. Hedhja poshtë e Revolucionit Kulturor dhe politikat që ndoqën liderët e rinj
Fox Butterfield
HONG KONG – Së fundi dëgjuesit e Radio Pekinit u befasuan teksa dëgjonin folësit që merrnin nëpër gojë emrat e tyre. Në mënyrë të ngjashme, agjencia kineze e shtypit “Hsinhua” nisi të transmetojë në radhën e parë individët që ishin pajtuar me një pranim të tillë në Kinë. Pranimi i njerëzve të medias është një nga shenjat e ndryshimeve në Kinë qëkur vdiq Mao Ce Duni, rreth 16 muaj më parë. Në vend të shprehjes së Maos për vazhdimin e luftës së klasave, tonet e reja duket të janë për një realizëm më të drejtë; për pranim të vështirësive që Kina duhet të kapërcejë nëse ajo nuk do të realizojë qëllimin e “modernizimit gjithëpërfshirës” deri në vitin 2000.
Ndryshohet politika e Maos
Ndoshta ndryshimi i tonit është mishëruar nga thirrja e zëvendëskryeministrit Teng Siao Pinit për “më pak bisedime boshe dhe për më shumë punë”. Zoti Teng u fajësua dy herë gjatë kohës së Maos për një theksim pragmatik në lidhje me ideologjinë, i konkluduar në një vizitë të tij në Burma gjatë javës së kaluar dhe pastaj e deklaruar në Nepal. Udhëtimet përtej detit po bëheshin për herë të parë nga një numër zyrtarësh të lartë të hierarkisë kineze që prej viti 1975, kur zoti Teng u tërhoq për një kohë të shkurtër nga pushteti. Ai udhëtoi në Francë dhe kjo ishte një tjetër shenjë se ai dhe pikëpamjet e tij kanë sërish preferencë të lartë.
Pasuesit e Maos kanë lëvizur në mënyrë të shpejtë që të çrrënjosin disa nga reformat populiste të Revolucionit Kulturor në fushën e edukimit, industrisë, shkencës dhe teknologjisë. Njohuritë, cilësia dhe disiplina janë rikthyer në modë me më pak shqetësim për rreziqet që paraqet krijimi i një elite të re. Kjo për shkak se Mao akoma respektohet në Kinë dhe udhëheqësit e rinj kanë nevojë që të mbështeten në trashëgiminë e tij. Këto ndryshime nuk ishin shpallur në mënyrë të hapur. Për t’i bërë më mirë, ata i kanë maskuar, duke i paraqitur si pjesë e vazhdimësisë, një përparim më tej përgjatë shtegut të vërtetë të Maos, ose një rikthim te politikat e periudhës së para viteve 1950, të konflikteve fraksioniste të “Kapërcimit të Madh” dhe të “Revolucionit Kinez”. Nuk është e qartë nëse politikat e reja, të cilat janë paraqitur tashmë, do të jenë në gjendje të përmirësojnë vështirësitë që ka Kina.
Pasojat që la pas kryetari
Largimi i Maos në moshë të vjetër dhe në gjendje të dobët e la në baltë ekonominë, me fabrika të paefektshme, universitete ku nuk mësohej, një aparat të Partisë Komuniste të gërryer nga urrejtja, me krizë autoriteti dhe një brez të humbur dhe të dëshpëruar të të rinjve kinezë të dalë nga shkolla e Revolucionit Kulturor dhe të degdisur në thellësi të vendit. Ndoshta, refuzimi më i madh i drejtpërdrejtë për Maon ka qenë në edukim dhe shkencë ku autoritetet e reja pranuan se eksperimentet radikale të kryetarit të tyre gjatë kohës së fundit i kushtuan vendin një brez talentesh. Në këto pak muaj Pekini ka rikrijuar kolegje ku hyrja bëhet me testim, që studentët e shkollës së lartë të shkojnë direkt në universitet pa patur nevojë të shpenzojnë fillimisht 2 vjet punë të detyrueshme nëpër fshatra dhe thonë se shkencëtarët duhet ta shpenzojnë pjesën më të madhe të kohës së tyre nëpër laboratorë, sesa me punë krahu.
Dy javë më parë, qeveria njoftoi se ishte rikrijuar një shkollë speciale për të kthyer studentët që u ishte hequr e drejta e studimit në vitin 1966. Ndonëse këto reforma mund të prireshin që të mos ushqehej pabarazia, ato duket se janë popullore në radhën e popullit, pasi kishte patur për një kohë të gjatë një edukim cilësor. Në fabrikat kineze, ku vizitorët e huaj që erdhën së fundi, ata ishin befasuar teksa shikonin një numër të madh të makinerive që ishin jashtë funksionit dhe një nivel të lartë të punëtorëve që nuk shkonin në punë, ndonëse ishte urdhëruar që të kthehej autoriteti i menaxherëve te punonjësit. Për rigjallërimin e entuziazmit të punonjësve, Pekini gjithashtu ka garantuar rritjen e pagës për herë të parë pas rreth 20 vjetësh, me premtimin se kjo do të pasohet me stimulim më të madh material. Statistikat paraprake për vitin 1977 konstatojnë se politikat e reja mund të jenë më efektive sesa ato të vjetrat. Prodhimi industrial gjatë vitit të kaluar u rrit me 14% pas dy vjetësh në gjendje thuajse vendnumëro.
Gjithashtu, bujqësia kineze ka eksperienca të këqija të njëpasnjëshme në këto tre vitet e fundit, më së shumti për shkaktuara prej motit të keq, për shkak se prodhimi ushqimor nuk arrin që të furnizojë popullsinë gjithnjë e në rritje. (Popullsia e Kinës tani është më e lartë sesa 950 milionë banorë). Për të ndihmuar në kapërcimin e mungesave, Pekini ka promovuar një program ambicioz që të mekanizojë bujqësinë kineze pas vitit 1980. Programi do të kërkojë futjen në punë të traktorëve dhe elektrifikimin e zonave rurale dhe pajisjen me plehra kimike.
Konfliktet mes fraksioneve
Ndonëse udhëheqësit e Kinës janë thuajse në harmoni të plotë me këto politika të reja, ata akoma duken të përçarë nga armiqësitë personale, - dhe në anën tjetër nga trashëgimia që la pas Mao vitin e kaluar. Një spastrim në shkallë të gjerë të mbështetësve të të ashtuquajturit Gangu i Katërt, nisi me arrestimin e vejushës së Maos, Chiang Ching, në tetorin e vitit 1976, i cili duket se është akoma larg përfundimit të tij. Javën e kaluar, një stacion radioje krahinore njoftoi se udhëheqësi i Partisë së rajonit Sinkiang është shkarkuar nga detyra dhe u zëvendësua nga zëvendësi i tij.
Në këtë pastrim të brendshëm, linja e vjetër e burokratëve dhe veteranët e ushtrisë ishin përbaltur gjatë Revolucionit Kulturor, ishin përzënë në mënyrë sistematike nga zyrtarët e rinj që i futën ata nga jeta publike 10 vjet më parë. Në një rast, në provincën e Szechwan, një çift në moshë mesatare që u ngrit në pushtet falë Revolucionin Kulturor, nga përzgjedhja e zonjës Chiang dhe kryetarit Mao, ishin zvarritur nga “njëri sesioni i luftës së masave” në tjetrin, gjatë këtyre muajve të fundit. Në Pekin dukej të kishte njëfarë tensioni të fshehur midis mbështetësve të zotit Teng, të cilët ishte spastruar përgjatë Revolucionit Kinez dhe atyre që u bashkëngjiten me Hua Kuo Feng, pasardhësi i Maos në krye të partisë, karriera e të cilit përparoi gjatë rrëmujës politike. Zoti Hua, në mënyrë të dukshme, që të mbronte autoritetin e tij, për më tepër, në mënyrë të sjellshme, kishte marrë disa nga tiparet e mirënjohura të Maos; - si duke u qethur në modelin balla-boks, siç i priste flokët edhe Mao, duke botuar modelet e bukurshkrimit të tij për përdorim në kokat e gazetave dhe nëpër tabelat e stacioneve hekurudhore. Por, të gjykosh nga funksionet që ka mbajtur së fundi dhe vendimet politike, zoti Tend, një burrë mendjefyell që shfaqej gjithmonë si i nxituar, mund të jetë duke fituar garën me zotin Huan.
Ruajtja e trashëgimisë
Udhëheqësit e Kinës nuk i kanë braktisur në të gjitha aspektet politikat e Maos. Në çështjet e jashtme ata ndoqën kryesisht orientimet që ai kishte mbajtur; dyshim i thellë për Bashkimin Sovjetik, identifikimin e Kinës me aspiratat e zhvillimit të botës dhe një paralajmërim për hapje ndaj Japonisë, Shteteve të Bashkuara dhe vendeve të industrializuara të Europës Perëndimore që mund të ofronin shkëmbime tregtare dhe teknologjike me Kinën. Por, udhëheqja e Pekinit ka ndërmarrë më tepër se këto politika që pas vdekjes së Maos. Kina është duke negociuar një marrëveshje tregtare afatgjate me Tregun e Përbashkët dhe Japoninë, Gjithashtu ajo la lidhjet e saj të ngushta me Shqipërinë, duke lëvizur për marrëdhënie më të mira me Jugosllavinë, e akuzuar formalisht si mishëruesja e revizionizmit. Madje, Pekini po përgatitet të pranojë ndërmarrjen e një hapi të ngadalshëm të drejtim të vendosjes së marrëdhënieve të plota diplomatike me Administratën Karter. Kinezët janë, në mënyrë të dukshme, të pakënaqur me Uashingtonin, por ata nuk e rritën presionin ndaj SHBA-ve për ndërprerje lidhjesh formale me Tajvanin.
A ka ndryshuar Kina?
A u bënë gjithë këto ndryshimeve në politikën e brendshme dhe të jashtme për të mos pranuar Maon? Disa analistë thonë jo, sepse pasardhësit e tij, nga flakja tej e ekstremizmit të Maos në vitet e fundit, aktualisht ia kanë dalë mbanë gjithnjë e më shumë që të sintetizojnë rastin tipik të Maos.
Mao për veten e tij mund t’i ketë parë gjërat në mënyra të ndryshme. Në një letër për gruan e tij, në fillimin e Revolucionit Kulturor, ai paralajmëron: “Pas vdekjes time, të drejtët mund të kapin pushtetin. Ata do të përdorin fjalët e mia që të lartësojnë flamujt e tyre”. Por ai parashikon: “Ata nuk do të sundojnë për një kohë të gjatë”.
Shkrimi është publikuar në “The New York Times” më 5 shkurt 1978
Titulli është redaksional. Titulli origjinal është: “China after Mao: Masked tension and unmasked ills”
Përgatiti: Albert Gjoka
19 Prill 2008
Fox Butterfield
HONG KONG – Së fundi dëgjuesit e Radio Pekinit u befasuan teksa dëgjonin folësit që merrnin nëpër gojë emrat e tyre. Në mënyrë të ngjashme, agjencia kineze e shtypit “Hsinhua” nisi të transmetojë në radhën e parë individët që ishin pajtuar me një pranim të tillë në Kinë. Pranimi i njerëzve të medias është një nga shenjat e ndryshimeve në Kinë qëkur vdiq Mao Ce Duni, rreth 16 muaj më parë. Në vend të shprehjes së Maos për vazhdimin e luftës së klasave, tonet e reja duket të janë për një realizëm më të drejtë; për pranim të vështirësive që Kina duhet të kapërcejë nëse ajo nuk do të realizojë qëllimin e “modernizimit gjithëpërfshirës” deri në vitin 2000.
Ndryshohet politika e Maos
Ndoshta ndryshimi i tonit është mishëruar nga thirrja e zëvendëskryeministrit Teng Siao Pinit për “më pak bisedime boshe dhe për më shumë punë”. Zoti Teng u fajësua dy herë gjatë kohës së Maos për një theksim pragmatik në lidhje me ideologjinë, i konkluduar në një vizitë të tij në Burma gjatë javës së kaluar dhe pastaj e deklaruar në Nepal. Udhëtimet përtej detit po bëheshin për herë të parë nga një numër zyrtarësh të lartë të hierarkisë kineze që prej viti 1975, kur zoti Teng u tërhoq për një kohë të shkurtër nga pushteti. Ai udhëtoi në Francë dhe kjo ishte një tjetër shenjë se ai dhe pikëpamjet e tij kanë sërish preferencë të lartë.
Pasuesit e Maos kanë lëvizur në mënyrë të shpejtë që të çrrënjosin disa nga reformat populiste të Revolucionit Kulturor në fushën e edukimit, industrisë, shkencës dhe teknologjisë. Njohuritë, cilësia dhe disiplina janë rikthyer në modë me më pak shqetësim për rreziqet që paraqet krijimi i një elite të re. Kjo për shkak se Mao akoma respektohet në Kinë dhe udhëheqësit e rinj kanë nevojë që të mbështeten në trashëgiminë e tij. Këto ndryshime nuk ishin shpallur në mënyrë të hapur. Për t’i bërë më mirë, ata i kanë maskuar, duke i paraqitur si pjesë e vazhdimësisë, një përparim më tej përgjatë shtegut të vërtetë të Maos, ose një rikthim te politikat e periudhës së para viteve 1950, të konflikteve fraksioniste të “Kapërcimit të Madh” dhe të “Revolucionit Kinez”. Nuk është e qartë nëse politikat e reja, të cilat janë paraqitur tashmë, do të jenë në gjendje të përmirësojnë vështirësitë që ka Kina.
Pasojat që la pas kryetari
Largimi i Maos në moshë të vjetër dhe në gjendje të dobët e la në baltë ekonominë, me fabrika të paefektshme, universitete ku nuk mësohej, një aparat të Partisë Komuniste të gërryer nga urrejtja, me krizë autoriteti dhe një brez të humbur dhe të dëshpëruar të të rinjve kinezë të dalë nga shkolla e Revolucionit Kulturor dhe të degdisur në thellësi të vendit. Ndoshta, refuzimi më i madh i drejtpërdrejtë për Maon ka qenë në edukim dhe shkencë ku autoritetet e reja pranuan se eksperimentet radikale të kryetarit të tyre gjatë kohës së fundit i kushtuan vendin një brez talentesh. Në këto pak muaj Pekini ka rikrijuar kolegje ku hyrja bëhet me testim, që studentët e shkollës së lartë të shkojnë direkt në universitet pa patur nevojë të shpenzojnë fillimisht 2 vjet punë të detyrueshme nëpër fshatra dhe thonë se shkencëtarët duhet ta shpenzojnë pjesën më të madhe të kohës së tyre nëpër laboratorë, sesa me punë krahu.
Dy javë më parë, qeveria njoftoi se ishte rikrijuar një shkollë speciale për të kthyer studentët që u ishte hequr e drejta e studimit në vitin 1966. Ndonëse këto reforma mund të prireshin që të mos ushqehej pabarazia, ato duket se janë popullore në radhën e popullit, pasi kishte patur për një kohë të gjatë një edukim cilësor. Në fabrikat kineze, ku vizitorët e huaj që erdhën së fundi, ata ishin befasuar teksa shikonin një numër të madh të makinerive që ishin jashtë funksionit dhe një nivel të lartë të punëtorëve që nuk shkonin në punë, ndonëse ishte urdhëruar që të kthehej autoriteti i menaxherëve te punonjësit. Për rigjallërimin e entuziazmit të punonjësve, Pekini gjithashtu ka garantuar rritjen e pagës për herë të parë pas rreth 20 vjetësh, me premtimin se kjo do të pasohet me stimulim më të madh material. Statistikat paraprake për vitin 1977 konstatojnë se politikat e reja mund të jenë më efektive sesa ato të vjetrat. Prodhimi industrial gjatë vitit të kaluar u rrit me 14% pas dy vjetësh në gjendje thuajse vendnumëro.
Gjithashtu, bujqësia kineze ka eksperienca të këqija të njëpasnjëshme në këto tre vitet e fundit, më së shumti për shkaktuara prej motit të keq, për shkak se prodhimi ushqimor nuk arrin që të furnizojë popullsinë gjithnjë e në rritje. (Popullsia e Kinës tani është më e lartë sesa 950 milionë banorë). Për të ndihmuar në kapërcimin e mungesave, Pekini ka promovuar një program ambicioz që të mekanizojë bujqësinë kineze pas vitit 1980. Programi do të kërkojë futjen në punë të traktorëve dhe elektrifikimin e zonave rurale dhe pajisjen me plehra kimike.
Konfliktet mes fraksioneve
Ndonëse udhëheqësit e Kinës janë thuajse në harmoni të plotë me këto politika të reja, ata akoma duken të përçarë nga armiqësitë personale, - dhe në anën tjetër nga trashëgimia që la pas Mao vitin e kaluar. Një spastrim në shkallë të gjerë të mbështetësve të të ashtuquajturit Gangu i Katërt, nisi me arrestimin e vejushës së Maos, Chiang Ching, në tetorin e vitit 1976, i cili duket se është akoma larg përfundimit të tij. Javën e kaluar, një stacion radioje krahinore njoftoi se udhëheqësi i Partisë së rajonit Sinkiang është shkarkuar nga detyra dhe u zëvendësua nga zëvendësi i tij.
Në këtë pastrim të brendshëm, linja e vjetër e burokratëve dhe veteranët e ushtrisë ishin përbaltur gjatë Revolucionit Kulturor, ishin përzënë në mënyrë sistematike nga zyrtarët e rinj që i futën ata nga jeta publike 10 vjet më parë. Në një rast, në provincën e Szechwan, një çift në moshë mesatare që u ngrit në pushtet falë Revolucionin Kulturor, nga përzgjedhja e zonjës Chiang dhe kryetarit Mao, ishin zvarritur nga “njëri sesioni i luftës së masave” në tjetrin, gjatë këtyre muajve të fundit. Në Pekin dukej të kishte njëfarë tensioni të fshehur midis mbështetësve të zotit Teng, të cilët ishte spastruar përgjatë Revolucionit Kinez dhe atyre që u bashkëngjiten me Hua Kuo Feng, pasardhësi i Maos në krye të partisë, karriera e të cilit përparoi gjatë rrëmujës politike. Zoti Hua, në mënyrë të dukshme, që të mbronte autoritetin e tij, për më tepër, në mënyrë të sjellshme, kishte marrë disa nga tiparet e mirënjohura të Maos; - si duke u qethur në modelin balla-boks, siç i priste flokët edhe Mao, duke botuar modelet e bukurshkrimit të tij për përdorim në kokat e gazetave dhe nëpër tabelat e stacioneve hekurudhore. Por, të gjykosh nga funksionet që ka mbajtur së fundi dhe vendimet politike, zoti Tend, një burrë mendjefyell që shfaqej gjithmonë si i nxituar, mund të jetë duke fituar garën me zotin Huan.
Ruajtja e trashëgimisë
Udhëheqësit e Kinës nuk i kanë braktisur në të gjitha aspektet politikat e Maos. Në çështjet e jashtme ata ndoqën kryesisht orientimet që ai kishte mbajtur; dyshim i thellë për Bashkimin Sovjetik, identifikimin e Kinës me aspiratat e zhvillimit të botës dhe një paralajmërim për hapje ndaj Japonisë, Shteteve të Bashkuara dhe vendeve të industrializuara të Europës Perëndimore që mund të ofronin shkëmbime tregtare dhe teknologjike me Kinën. Por, udhëheqja e Pekinit ka ndërmarrë më tepër se këto politika që pas vdekjes së Maos. Kina është duke negociuar një marrëveshje tregtare afatgjate me Tregun e Përbashkët dhe Japoninë, Gjithashtu ajo la lidhjet e saj të ngushta me Shqipërinë, duke lëvizur për marrëdhënie më të mira me Jugosllavinë, e akuzuar formalisht si mishëruesja e revizionizmit. Madje, Pekini po përgatitet të pranojë ndërmarrjen e një hapi të ngadalshëm të drejtim të vendosjes së marrëdhënieve të plota diplomatike me Administratën Karter. Kinezët janë, në mënyrë të dukshme, të pakënaqur me Uashingtonin, por ata nuk e rritën presionin ndaj SHBA-ve për ndërprerje lidhjesh formale me Tajvanin.
A ka ndryshuar Kina?
A u bënë gjithë këto ndryshimeve në politikën e brendshme dhe të jashtme për të mos pranuar Maon? Disa analistë thonë jo, sepse pasardhësit e tij, nga flakja tej e ekstremizmit të Maos në vitet e fundit, aktualisht ia kanë dalë mbanë gjithnjë e më shumë që të sintetizojnë rastin tipik të Maos.
Mao për veten e tij mund t’i ketë parë gjërat në mënyra të ndryshme. Në një letër për gruan e tij, në fillimin e Revolucionit Kulturor, ai paralajmëron: “Pas vdekjes time, të drejtët mund të kapin pushtetin. Ata do të përdorin fjalët e mia që të lartësojnë flamujt e tyre”. Por ai parashikon: “Ata nuk do të sundojnë për një kohë të gjatë”.
Shkrimi është publikuar në “The New York Times” më 5 shkurt 1978
Titulli është redaksional. Titulli origjinal është: “China after Mao: Masked tension and unmasked ills”
Përgatiti: Albert Gjoka
19 Prill 2008