“Strasburgu, si i refuzon 95% te ceshtjeve shqiptare"
Nga Anila Shuka
Z.Bianku ju keni nje vit qe punoni si gjyqtar ne Gjykaten Evropiane te te Drejtave te Njeriut (GJEDNJ). Cfare domethenie ka kjo personalisht per ju?
Eshte nje moment shume i spikatur ne karrieren e nje juristi. Pergjegjesia eshte jashtezakonisht e madhe. Se pari, sepse niveli profesional eshte shume i larte, se dyti, sepse duhet te japesh mesazhe shume te qarta, per respektimin e te drejtave te njeriut ndaj te gjitha vendeve.
Mund te permendni disa nga mesazhet me te rendesishme ne punen pesedhjetevjecare te Gjykates, qe mund te kene cuar deri ne ndryshimin e mendesise?
Ketu mund te permendim per shembull ceshtjen e mosekzekutimit te vendimeve gjyqesore. Deri ne vitin 1997, kur eshte dhene nje vendim kunder Greqise, askush nuk e mendonte qe mosekzekutimi i vendimit gjyqesor do te perfshihej ne konceptin e procesit te rregullt. E tha Gjykata, ne rastin e pare per Greqine dhe filloi te ndryshonte mendesia per te gjithe Evropen. Nje ceshtje akoma e debatueshme ne shtetet e ndryshme evropiane eshte ajo e martesave midis homoseksualeve, ose transseksualeve, ose e drejta per te ndryshuar seksin. Edhe ketu ka pasur vendime te Gjykates ne fillim te viteve 80-te, qe kane shenuar ndryshime, per sa i perket mendesise evropiane ne kete drejtim.
Cilat jane shkeljet me te shpeshta, qe konstaton Gjykata ne Shqiperi?
Duhet pasur parasysh, qe rreth 95 per qind e ankesave, qe vijne ne Gjykaten e Strasburgut jane te papranueshme ne nivel administrativ. Kjo ndodh per arsye sepse ankesat kane ardhur me vonese, nuk ngrene nje ceshtje, qe ka te beje me Konventen Evropiane per te Drejtat e Njeriut, ose ka probleme te tjera papranueshmerie, sic i quajme ne. Ceshtjet me te rendesishme kunder Shqiperise, pavaresisht se duhet thene qe nuk kane qene shume, kane qene ato qe kane pasur lidhje me mosekzekutimin e vendimeve gjyqesore, gje qe me sa duket vazhdon te jete nje problem shqetesues, per realitetin shqiptar.
Cfare mekanizmi ka Gjykata per te kontrolluar zbatimin vendimeve te marra prej saj?
Mbasi jepet vendimi nga Gjykata e Strasburgut, hyn ne loje Komiteti i Ministrave te Keshillit te Evropes, pra ministrat e Jashtem, zevendesit ose perfaqesuesit e tyre ne Strasburg, te cilet kontrollojne ne menyre specifike, menyren se si vendi perkates ka zbatuar, ose po zbaton vendimet e Gjykates se Strasburgut. Megjithate Gjykata eshte duke shqyrtuar ne Dhomen e Madhe, nje ceshtje kunder Zvicres per sa i perket pikerisht menyres se si duhet te zbatohen vendimet e Gjykates.
Gjykata mund te marre vendime vetem per ato vende, qe jane anetare te Keshillit te Evropes. Si mund ta shfrytezojne kete institucion edhe shtetasit e Kosoves?
Ka pasur nje vendim shume te rendesishem ne vitin 2007, qe ka pasur te beje me ankimin e shtetasve kosovare per shkelje, sipas Konventes Evropiane per te Drejtat e Njeriut, qe keta kerkues pretendonin qe iu kishin bere trupat e KFOR-it te vendosura ne Kosove. Gjykata nuk e pranoi si shkelje, sepse ketu kishim nje situate specifike dhe aty nuk shtrihej juridiksioni i plote i ketyre shteteve, Frances, Norvegjise etj. Por nje shtetas kosovar me banim ne Shqiperi, Maqedoni pra ne shtete qe jane pale te Konventes, mund te ankohet fare mire per shkeljet, qe i jane bere te drejtave te tij ne baze te Konventes, pa pasur nevoje qe te kete shtetesine e ketyre vendeve.
* Deutsche Welle
Z.Bianku ju keni nje vit qe punoni si gjyqtar ne Gjykaten Evropiane te te Drejtave te Njeriut (GJEDNJ). Cfare domethenie ka kjo personalisht per ju?
Eshte nje moment shume i spikatur ne karrieren e nje juristi. Pergjegjesia eshte jashtezakonisht e madhe. Se pari, sepse niveli profesional eshte shume i larte, se dyti, sepse duhet te japesh mesazhe shume te qarta, per respektimin e te drejtave te njeriut ndaj te gjitha vendeve.
Mund te permendni disa nga mesazhet me te rendesishme ne punen pesedhjetevjecare te Gjykates, qe mund te kene cuar deri ne ndryshimin e mendesise?
Ketu mund te permendim per shembull ceshtjen e mosekzekutimit te vendimeve gjyqesore. Deri ne vitin 1997, kur eshte dhene nje vendim kunder Greqise, askush nuk e mendonte qe mosekzekutimi i vendimit gjyqesor do te perfshihej ne konceptin e procesit te rregullt. E tha Gjykata, ne rastin e pare per Greqine dhe filloi te ndryshonte mendesia per te gjithe Evropen. Nje ceshtje akoma e debatueshme ne shtetet e ndryshme evropiane eshte ajo e martesave midis homoseksualeve, ose transseksualeve, ose e drejta per te ndryshuar seksin. Edhe ketu ka pasur vendime te Gjykates ne fillim te viteve 80-te, qe kane shenuar ndryshime, per sa i perket mendesise evropiane ne kete drejtim.
Cilat jane shkeljet me te shpeshta, qe konstaton Gjykata ne Shqiperi?
Duhet pasur parasysh, qe rreth 95 per qind e ankesave, qe vijne ne Gjykaten e Strasburgut jane te papranueshme ne nivel administrativ. Kjo ndodh per arsye sepse ankesat kane ardhur me vonese, nuk ngrene nje ceshtje, qe ka te beje me Konventen Evropiane per te Drejtat e Njeriut, ose ka probleme te tjera papranueshmerie, sic i quajme ne. Ceshtjet me te rendesishme kunder Shqiperise, pavaresisht se duhet thene qe nuk kane qene shume, kane qene ato qe kane pasur lidhje me mosekzekutimin e vendimeve gjyqesore, gje qe me sa duket vazhdon te jete nje problem shqetesues, per realitetin shqiptar.
Cfare mekanizmi ka Gjykata per te kontrolluar zbatimin vendimeve te marra prej saj?
Mbasi jepet vendimi nga Gjykata e Strasburgut, hyn ne loje Komiteti i Ministrave te Keshillit te Evropes, pra ministrat e Jashtem, zevendesit ose perfaqesuesit e tyre ne Strasburg, te cilet kontrollojne ne menyre specifike, menyren se si vendi perkates ka zbatuar, ose po zbaton vendimet e Gjykates se Strasburgut. Megjithate Gjykata eshte duke shqyrtuar ne Dhomen e Madhe, nje ceshtje kunder Zvicres per sa i perket pikerisht menyres se si duhet te zbatohen vendimet e Gjykates.
Gjykata mund te marre vendime vetem per ato vende, qe jane anetare te Keshillit te Evropes. Si mund ta shfrytezojne kete institucion edhe shtetasit e Kosoves?
Ka pasur nje vendim shume te rendesishem ne vitin 2007, qe ka pasur te beje me ankimin e shtetasve kosovare per shkelje, sipas Konventes Evropiane per te Drejtat e Njeriut, qe keta kerkues pretendonin qe iu kishin bere trupat e KFOR-it te vendosura ne Kosove. Gjykata nuk e pranoi si shkelje, sepse ketu kishim nje situate specifike dhe aty nuk shtrihej juridiksioni i plote i ketyre shteteve, Frances, Norvegjise etj. Por nje shtetas kosovar me banim ne Shqiperi, Maqedoni pra ne shtete qe jane pale te Konventes, mund te ankohet fare mire per shkeljet, qe i jane bere te drejtave te tij ne baze te Konventes, pa pasur nevoje qe te kete shtetesine e ketyre vendeve.
* Deutsche Welle