TAP-i, më pak kosto, zgjeron tregjet dhe stabilizon Ballkanin Perëndimor

Tiranë- Zgjedhja e gazsjellësit Trans-Adriatik (TAP) si rrugë kryesore për ofrimin e gazit kaspik në Evropë në fund të muajit qershor erdhi si një e papritur për shumë njerëz. Arsyet si dhe pasojat e mundshme të këtij vendimi janë ende duke u debatuar nga ekspertët. TAP-i do të transportojë gazin nga Shah Deniz II i Azerbajxhanit në tregun evropian përmes Greqisë, Shqipërisë dhe në detin Adriatik për në Itali. Një numër supozimesh janë bërë pas përzgjedhjes së TAP-it, më i menjëhershmi dhe i qartë është se lajmi tingëllon shenjë e kobshme me vdekje për projektin Nabucco. Këto supozime të njohura, megjithatë, nuk do të llogariten për një pamje afatgjatë. Unë kam identifikuar tri pasoja të përzgjedhjes së TAP-it që mund të ofrojnë një tablo të ndryshme. Kështu e nis shkrimin e tij kolumnisti Zaur Shiriyev, i botuar në fundkorrik në ‘Today’s Zaman’, e që më pas liston pikërisht pasojat:

“Ai është më i shkurtër dhe më pak i shtrenjtë se alternativat. Si edhe furnizimi me gaz do të stimulojnë ekonomitë e amullta të Evropës Juglindore, si dhe ofrojë mundësi për të zgjeruar tregjet e Ballkanit Perëndimor. Në këtë kuptim, TAP-i në afat të gjatë do të ulë dominimin e Rusisë gazit në Evropë dhe do të ndihmojë në stabilizimin e Evropës Juglindore dhe ekonomive ballkanike“,-thotë analisti i fushës.

1. TAP-i nuk do të reduktojë varësinë nga energjia ruse dhe do të transportojë më pak gaz në Evropë.

Ky është supozimi që më së shpeshti dëgjohet sepse ka pasur një besim të përgjithshëm se Nabucco i ofron Evropës një alternativë ndaj gazit rus, ndërsa TAP-i do të shërbejë vetëm si një treg i vogël dhe kështu nuk do të zvogëlojë varësinë e Evropës nga gazi rus. Nabucco West ishte një propozim më i gjerë, duke ofruar një alternativë ndaj gazit rus deri në vitin 2018, por pa përfitime të menjëhershme ekonomike që premton TAP-i nëpërmjet investimeve direkte. Qëllimi kryesor ishte që të diversifikoheshin importet e gazit për vendet evropiane. Për më tepër, ky supozim gabimisht supozon se presioni nga Moska thoshte se TAP-i është përzgjedhur në vend se Nabucco-s. Një vështrim nga afër në detaje ofron një pikëpamje alternative. Nëse Azerbajxhani donte për të rritur ndikimin e tij politik në Evropë, Nabucco do të dukej në shikim të parë zgjidhje më e mirë teksa ajo siguron një lidhje më të drejtpërdrejtë në Evropën Perëndimore. Por, në afat të gjatë, TAP-i ofron më shumë në aspektin politik dhe strategjik.

Ndërsa ruset e Gazprom-it kanë në plan të ndërtojnë tubacionin e Rrjedhës Jugore në mënyrë që të dëmtojnë fuqinë komerciale dhe gjeopolitike të rrugëve tranzite alternative në Evropë, TAP-i nuk është në të vërtetë duke konkurruar për tregjet e njëjtë, të cilët kontribuojnë për stabilitetin e TAP-it. Për më tepër, për momentin, TAP-i ofron alternativën më të mirë financiare për Evropën Juglindore në kontekstin e krizës së eurozonës. Investimi i drejtpërdrejtë i parashikuar në Greqi, veçanërisht, në mënyrë të konsiderueshme do të forcojë ekonominë e dështuar të vendit. Sipas ambasadorit grek në SHBA Kristos Panagopulos, i cili kohët e fundit ka shkruar në blog-un politik, TAP-i pritet të gjenerojë investimeve direkte në Greqi e që vlerësohet të jenë deri në 2 miliard $, me 2.000 vende pune direkte dhe rreth 10,000 vende pune shtesë. Ai gjithashtu premton të hapë një platformë të re për ndërvarësinë ekonomike midis Turqisë dhe Greqisë, e cila do të përmirësojë marrëdhëniet dypalëshe.

Nga perspektiva e Azerbaixhanit, TAP-i do të sigurojë ofrimin e gazit të besueshëm në një treg të ri dhe në afat të gjatë, mund të japë gaz për Ballkanin Perëndimor – ku aktualisht dominon Gazprom-i. Kështu, Rusia duhet të brengoset më shumë për TAP-in sesa për Nabucco West.

2. TAP-i ka një treg të kufizuar dhe është strategjikisht i parëndësishëm

Në të kundërtën: TAP-i ofron stabilizimin ekonomik për rajonin e trazuar të Europës Juglindore. Para se të fillojë ndërtimi, aktorët e TAP-it do të investojnë në Greqi ashtu edhe në Shqipëri. Por, TAP-i do të hyjë në tregun italian, i cili është i lidhur edhe me Evropën Qendrore dhe Perëndimore. TAP-i do të japë një shtysë të re për zhvillimin e projektit Jon-Adriatik Pipeline (IAP), i cili kalon përmes Shqipërisë, Malit të Zi dhe Bosnjë e Hercegovinë, në Kroaci. Kompania shtetërore e naftës e Republikës së Azerbajxhanit (SOCAR) gjithashtu ka një marrëveshje me Shqipërinë për të ndërtuar një strukturë nëntokësore magazinimi të gazit dhe me këtë SOCAR do të bëhet një fuqi dominuese në këtë treg. Për më tepër, SOCAR është një pronar shumice i Operatorit të Gazit Natyror të Greqisë DESFA, i cili është aksionar i Ndërlidhjes Greqi-Bullgari (IGB), një tubacion 170-km i gjatë. Kështu, përmes realizimit të tubacionit të propozuar Greqi-Bullgari, TAP-i do të lidhet me tregun bullgar.

3. Rumania është humbësi i vërtetë pas përzgjedhjes së TAP-it.

Midis vendeve të Nabucco West, Rumania duket se ka humbur rëndësinë strategjike si një vend tranzit. Para vendimit përfundimtar të konsorciumit Shah Deniz, presidentët e Hungarisë, Austrisë, Rumanisë dhe Bullgarisë i kërkuan Azerbaixhanit për të mbështetur propozimin e tubacionin të gazit të ofruar nga Nabucco West mbi çdo projekt rival. Por, pas përzgjedhjes së TAP-it, presidenti rumun Traian Bashesku tha se Nabucco ishte një projekt i BE-së (më tepër se një i udhëhequr nga vendet e Nabucco-s), duke vënë në dukje se “doli se historia e madhe e solidaritetit dhe e politikës evropiane për energjinë provuan të jetë vetëm një deklaratë pa asnjë mbështetje”. Por ndërsa është e vërtetë se Rumania duket se ka humbur përmes përzgjedhjes së TAP-it, kjo situatë do t’i shkaktonte Rumanisë nxitje më shumë në projekte të tjera. Nga këndvështrimi rumun, shpërbërja e dominimit të Rusisë në Moldavi një prioritet kyç, i cili është një nga arsyet se përse Bukureshti është e frustruar tani. Megjithatë ky frustrim ka përshpejtuar punën për tubacionin e Iasi-Ungeheni, i cili do të lidhë Rumaninë dhe rrjetet e gazit në Moldavi. Mundësia tjetër është Ndërlidhësi Azerbajxhan-Gjeorgji-Rumani-Hungari (Agri), për të cilin një Memorandum i Mirëkuptimit (MoU) u nënshkrua në vitin 2010. Ky projekt është përshkruar si “LNG Nabucco” dhe synon të japë gazin e lëngshëm natyror (LNG) në Evropë nëpërmjet Gjeorgjisë, Detit të Zi dhe Rumanisë, ndonëse fizibiliteti i projektit është ende duke u punuar. Një fabrikë lëngëzimi për eksportet e terminalit të GNL në Azerbajxhan në pronësi të eksportit të naftës së Kulevi, Gjeorgji, duhet të ndërtohen, së bashku me një terminal për të importuar gaz të lëngshëm në një fabrikë të ri-gazifikimit në Rumani.

Në fund të fundit, duket se arsyet për përzgjedhjen e TAP-it janë mjaft të thjeshta: Ai është më i shkurtër dhe më pak i shtrenjtë se alternativat. Si edhe furnizimi me gaz do të stimulojnë ekonomitë e amullta të Evropës Juglindore, si dhe ofrojë mundësi për të zgjeruar tregjet e Ballkanit Perëndimor. Në këtë kuptim, TAP-i në afat të gjatë do të ulë dominimin e Rusisë gazit në Evropë dhe do të ndihmojë në stabilizimin e Evropës Juglindore dhe ekonomive ballkanike.

Dorina Bilbili/IDEA/