Taksative, BE kërkon nga Shqipëria strategjinë e kulturës

sht taksative: deri m 2013, Shqipria prball vendeve evropiane duhet t ket gati programin e politikave kulturore dhe Strategjin Kombtare t Kulturs. Kjo detyr sht dhn qysh m 2006 dhe ka pasur nj grup pune pr t vjel mendimet, ndrsa dje, shoqata “Miqt e muziks”, drejtuar nga instrumentisti Pjetr Guralumi, sht mbledhur n nj forum, duke thn se po shrben vetm pr t nxitur debatin pr strategjin ton kulturore. Dy kan qen temat kryesore t debatit: mungesa aktuale dhe nxitja pr t hartuar e zbatuar nj strategji kombtare pr artin dhe kulturn n Shqipri, si dhe politikat buxhetore n art dhe sfidat e decentralizimit institucional dhe financiar t kulturs.

Kryetari i grupit hartues t strategjis, Mark Marku, ka marr prsipr t tregoj se cilat kan qen fazat npr t cilat ka kaluar drafti i Strategjis Kombtare t Kulturs, i cili u shpreh edhe pr gatishmrin n mirpritjen e sugjerimeve dhe opinioneve me shkrim n lidhje me kt draft, n mnyr q t prfaqsohen sa m mir grupet e interesit.

Nga pes persona q bnin grupin e puns n 2006-n, dje jan paraqitur 15, t cilt jan: Erion Kristo, Gentian ooli, Vasil Tole, Rudina Ciko, Petrit Malaj, Arben Llozi, Besim Petrela, Eloise Le Petit, ambasada e Francs, Florentia Kiortsi, ambasada e Greqis, Shaqir Rexhvelaj, ish-drejtor i Drejtoris s Politikave Kulturore n MTKRS, Nikolina Gjordeni, drejtore ZSHDA, Juliana Sinanaj, regjisore e re si dhe Linda Subashi e shoqats "Syri Blu". Ky grup do t dal n terren, at elektronik, prmes email-ve, duke shpallur t hapur debatin pr t drguar sugjerime, vrejtje, propozime nga gjith artistt, dhe palt e interesit.

Akademiku Vasil Tole foli dje edhe pr historikun e prpjekjeve t bra dhe m par, q m 1999, n lidhje me politikat kulturore dhe me angazhimin dhe gjithprfshirjen e forcave me t mira krijuese, akademike e prfaqsuese t artit shqiptar, n prgatitjen e botimit pr politikat kulturore. sht cilsuar sfid debate pr politikat buxhetore n art dhe decentralizimin e tij, po ashtu dhe t drejtat e autorit prball globalizimit dhe dixhitalizimit t kulturs - mendimet mbi kto prbjn bazn pr nj paket rekomandimesh pr fazn prmbyllse t prgatitjes s Strategjis Kombtare t Kulturs. Iniciuesi i ktij debati, Pjetr Guralumi, q sht dhe artist, muzikant aktiv, q njeh mir realitetin e politikave kulturore, si dhe ka ndjeshmri menaxhuese mbi artin, po ashtu tregon n kt intervist se jemi nj rast specifik, q krijuesi dhe kultura vazhdojn t krkojn para nga shteti, ku mungojn totalisht tregtart e artit.

Mund t na thoni se cila sht arsyeja e mbledhjes s ktij forumi nga shoqata juaj?

Ky debat bhet pr t nxitur Strategjin e Politikave Kulturore, pasi kjo pun po zgjat prej shum kohsh. sht nj gj e domosdoshme dhe duhen vendosur pikat mbi i, n lidhje me strategjin, drejtimet, prioritetet dhe vizionin pr zhvillimin e kulturs n vitet q vijn.

Ju e mbani mend se ku sht ln ky debat, ku ka mbetur problemi meq po e nxisni?

Ne pse po e nxisim kt debat tani!? Bashk me nj grup t vogl, prej pes vitesh ne kemi folur disa her dhe ka pasur zhvillime. M pas kjo pun sht kaluar n nj grup ekspertsh q prbhet prej 15 vetsh t tjer, t cilt dhe kto kan sjell kontributet e tyre. N nj faz tjetr, n bashkpunim me ekspert t huaj, t UNDP-s, kan hyr srish n rishikim, edhe nj her t stradegjis, kan
edhe nj her rekomandimet e tyre, sugjerimet, rregullimet e nevojshme. Nga ana tjetr, komuniteti i artistve akoma nuk sht njohur me kt strategji dhe ky event synon jo vetm t nxis, por ndrkoh t njihemi, t bhemi edhe ne pjes e rekomandimeve t mtejshme.

Por prderisa kan kaluar kaq vite, pse nuk sht
e njohur strategjia n komunitetin e artistve?

Prezantimi i strategjis sht nisur qysh prej vitit 2006, kan
nj produkt, e kan uar n ekspert dhe jan marr mendime. Nuk sht nj gj q mbaron me nj muaj apo dy. Nse un bj krahasim me at far do t ndodh me programin evropian t kulturs pas 2010-s, ku ne prfshihemi n programin e kulturs 2007-2013, qysh tani fillojm periudhn pr t thithur sugjerime, opsione, ide nga grupe interesi ose dhe institucione t ndryshme q merren me politikn evropiane n fushn e kulturs, pr t prgatitur n nisjen e fushats t programi t ri pas 2013-s.

N cilat programe mund t prfshihet Shqipria?

Nse flasim pr programin IPA, jan disa fonde q mblidhen jo vetm nga fondi rajonal i Adriatikut, ku hyn Shqipria, Kroacia, Mal i Zi, Bosnja. Po ashtu IPA ka programe me Malin e Zi dhe Maqedonis, me Kosovn akoma nuk ka filluar.

N kto programe Shqipria sht n gjendje q t aplikoj t marr pjes dhe t konkurroj pr projekte t caktuar, ku kultura sht e futur n prioritetin numr dy, t titulluar mbrojtja e resurseve natyrore dhe materiale. Kurse programi i kulturs 2007-2013, megjithse Shqipria sht vend i lejueshm pr t marr pjes, akoma nuk mund t jet n kto konkurse pr aplikime n fushn e kulturs, pr faktin q nuk ka nnshkruar ende memorandumin e mirkuptimit me BE-n. Pra deri tani, prditsimi m i fundit sht deri m 2009, q sht dhe n uebsajtin e Komisionit Evropian. Shqipria dhe Bosnja jan jasht ksaj t drejte.

Cilat jan arsyet pse Shqipria akoma gjendet jasht memorandumit pr kulturn?

Kto jan procedura q un nuk mund t’i di, qoft nga ana diplomatike dhe institucionale. Por di t them se programi 2007-2013, i vendosur qysh para 2005-s (le t themi se nga 2007-a ai sht prezent), n kta tre vjet ende nuk sht debatuar. E quaj si minus t puns s institucioneve tona ose t organizmave t tjer apo instrumenteve t tjer biletarale, pr t mundsuar nnshkrimin e ktij memorandumi.

Konkretisht, ku krkon t rrah ky debat?

Sa i takon raportit t financimit, problemi sht se ne nuk mund t presim gjithmon vetm nga ministria. Nga ministria ne presim nj rol t rndsishm mbi ligjin e sponsorizimeve. N kt mes bizneset duhet t lehtsoheshin nga tatimet n kuadr t xhiros dhe jo n kuadr t fitimit. Kjo sht ajo q e liron nj pjes t energjis, q bizneset mund t ken pr t mbshtetur artin.

Cilat jan institucionet prgjegjse q t krijojn mundsin e funksionimit e ligjit t sponsorizimit?

Jan Ministria e Kulturs, Ministria e Financave dhe qeveria.

A mund ta ritheksojm se ’prfitojn bizneset q financojn kulturn?

Me uljen e taksave mbi xhiron, ka do t ishte shum interesante n raport me fitimin. Pra, nse i ulet tatimi mbi fitimin, biznesi nuk sht shum i interesuar t investoj n kultur.

Ligji i sponsorizimit ka vite i miratuar, far sht
me biznesin, pr t’i kthyer ndjeshmrin pr kulturn?

Biznesi pr momentin nuk sht shum i interesuar, pasi niveli i prqindjes q i reduktohet n taksa, lidhet vetm me pjesn e fitimit t tyre.

Por a mund t flasim pr treg t artit?

Nse flasim pr tregun, problemi sht ky: ne nuk kemi treg pr artin, neve na mungojn institucionet pr kt. Neve na mungojn tregtart e artit, e thn ndryshe menaxhert e artit. Ne kemi njerz t improvizuar shpesh n fushn e menaxhimit t artit, por nuk kemi njerz n menaxhimin e artit pran institucioneve t mdha artistike qoft n Teatrin e Operas, Teatrin Kombtar etj. Nuk sht se kto funksionojn mbi bazn e agjencis, pra t’i krkojn nj agjencie jasht institucionit menaxhimin e artistve, por kur vjen puna, duhet t merren t gjitha masat brendaprbrenda, deri n uarjen e artistit n hotel apo marrjen me do element tjetr t nj produksioni artistik. Nse do t kishim menaxher arti, nse do kishim t licencuara agjencit, jo se nuk ka ligj, por prfitimet jan t tilla q vetm institucioni shtetror merret drejtprsdrejti vet me kto.

A keni dijeni se sa para jep ministria pr kulturn?

Nuk e di sa jep ministria pr kulturn, por mendoj konkretisht tek muzika, pr t gjitha llojet e saj, q lvrohen ktu, duhej t kishte nj xhep t veant n ministri, nj fond q t shikoheshin edhe n muzik prioritetet. Kshtu edhe n fusha t tjera, q kan t bjn me politikat kulturore. Qeveria duhet t tentoj pr t lehtsuar financimin e artit prmes privatve. Pra, prmirsimi i ligjit n fushn e financimit t artit do ishte nj nga elementt q do ta lehtsonte. E dyta, jan fondet evropiane, t cilat jan instrumente pr funksionimin integral t nj shoqrie, qoft dhe n fushn e kulturs. Edhe n kt element jemi t bllokuar, pasi ende nuk sht nnshkruar memorandumi.

Pr aq koh artisti si individ dhe kultura jon si produkt, do t jet i varur nga shteti dhe pret nga institucionet buxhetore, far ndodh?

Pr sa koh pret!? Un si individ nuk jam q t presim nga ministria t na financoj do gj. Ministria duhet t bj politika t tilla t cilat t lirojn energji financiare nga fusha t ndryshme t shoqris, t krijojn mundsi q fondet evropiane t mund t jen t konkurrueshme nga shqiptart. Prve asaj mungess s tregut q folm m lart, nj element i rndsishm sht edukimi artistik i amatorve q duhet ta konsumojn. Njerzit kryesisht n Shqipri e harxhojn kohn n kafe, qoft dhe n kazino e lokale pa tentuar shpesh t konsumojn produktin kulturor.