Thote te verteten Dhimiter Anagnosti

Sot ne Arkivin e Filmit nje dokumentar i regjisorit Dhimiter Anagnosti 7 minuta Perjetesi realizuar si dhurate per Enverin por i bllokuar menjehere. Raporti i nostalgjise se filmit te krijuar ne diktature me ndergjegjen artistike te kineasteve asnjehere kinematografia shqiptare nuk ka reflektuar nga kjo industri e rende e ideologjise komuniste as regjisoret nuk kane vene gardhin se ku ishte e verteta dhe devijanca prej paranojes komuniste vetem nje gje thone me saktesi Smund te dilje nga binaret duke kundershtuar sistemin

Kur festivalet e filmit cilesohen si arritje detyrash dhe gezimi me lsquo76 rreshtohen disa emra regjisoresh si Hysen Hakani Viktor Stratoberdha Kristaq Dhamo nder ta spikat edhe Dhimiter Anagnosti si plejade e pare e kinemase shqiptare.

Festivali i pare i filmit vjen pas goditjeve qe ka marre jeta kulturore shqiptare ne te gjitha fushat. Per te realizuar nje film mjaftonte qe te vihej njeriu i fokusuar ne ekran ne detyren qe i takon. Jane detyra kundrejt atdheut shoqerise familjes bashkeshortit punes femijeve etj. Kineastet duket sikur gezohen me gjithe periudhat e gjata te pauzave dhe te anktheve - nje analize ne distance sot qe pasohet me seriozitetin ku ne vitet lsquo70 vinin dendur temat e Luftes se Dyte Boterore heroizmi masiv qendresa ngritja kunder shtypjes dhe shfrytezimit te treguar permes pushtimit - jane tema qe vazhdojne te mbajne ekranin. Festivali ne te vertete kthehet ne tentative serioze vleresimi dhe nxitjeje ky eshte momenti i vetem i vleresimit ne distance nga diktatura kur nga festivali i dyte 16-23 prill 1977 spikat filmi Lulekuqe mbi mure me regji te Dhimiter Anagnostit.

Ky film bashke me dokumentarin e panjohur Perjetesi 1974 shfaqen sot ne Arkivin e Filmit ku muaji janar eshte shpallur Muaji i Anagnostit meqenese regjisori ka 75-vjetorin e lindjes.

Duket pak rastesi e cuditshme shfaqja pikerisht sot e dokumentarit prej shtate minutash pasi ishte parashikuar ate kohe realizmi qe ti shkonte per dhurate Enver Hoxhes por u bllokua. Ne fakt dokumentari quhet poetik per deshmoret e luftes. Filmi shoqerohet me te rrahura zemre dhe muzike. Nga Arkivi vjen argumenti se u quajt modernist per kohen per nga karakteri i vecante regjisorial dhe u ndalua. Filmi nuk u shfaq kurre deri me sot kur AQSHF nxjerr ne pah vlerat e verteta te kesaj poeme filmike si dhurate per regjisorin. Ne kete fryme nderimi eshte edhe rishfaqja e filmit te njohur artisti Lulekuqe mbi mure qe shfaqet sot ne oren 1200

19 janar ora 1200 produksion i 76-s ne role Strazimir Zajmi Timo Flloko Agim Qirjaqi Kadri Roshi Enea Zhegu Alfred Kote Enver Dauti Liza Laska etj.

Filmi eshte Jetimet e nje strehe varfnore nen urdhrat e drejtorit dhe kujdestarit te tyre pastrojne cdo nate parullat qe njerezit kane shkruar kunder fashizmit. Kater shoke te vegjel Jace Lelo Bardhi Tomi organizojne rrezimin e kujdestarit neper shkalle. Nga frika e presioneve te kujdestarit Sulo i vogel perpiqet te kaperceje muret e jetimores dhe vritet nga patrulla. Filmi mbahet si emblema e krijimtarise se Anagnostit.

Javen qe shkoi Arkivi Qendror i Filmit nxori dokumentarin Motive nga dita e diel prodhim i lsquo73 nje kujtese e shfaqur gjate viteve te diktatures per te cilen regjisori rrefeu se u ndalua per shkak te frymes se vecante per kohen.

Ketij dokumentari duket sikur ia hedh regjisori per pak pergjegjesi intelektuale nga diktatura ne te njejten kohe kur bunkeret forconin kufijte tane dhe ishte pushkatuar nje pjese e mire e elites. Kinemaja ashtu si rralle gjykohet sot per shkak te vete kineasteve qe punojne ne kete industri te rende te artit ka qene pjesa me indoktrinuese e nostalgjise komuniste.

Nese dokumentari ishte lirik per ditet e Tiranes ne ato vite Anagnosti nuk e ka shmangur dot por ndoshta sot jep nje pergjigje per dokumentarin Perjetesi per te cilin ka thene se ishte shtate minuta film realizuar me entuziazem per ditelindjen e Enverit. Por ky film eshte bllokuar.

Kineastet jane pjesa me rezistente e nostalgjise dhe kete e deshmon forca me te cilen mbrojne filmin. Thenia e tyre me e shpeshte eshte Ne benim film por kurre e pare ne drite te diellit se cfare te vertetash psikologjike politike e morale fshihte pas vetes ai film me ose pa vetedije.

E vetmja pergjigje kur vihen ne keto rrethana vazhdon alibia Ashtu ishte koha dhe se nuk kishin luajtur mendsh te degdiseshin matane maleve dhe as te shkonin me mendte e veta ne burg

Memoria e publikut eshte gjeja me e dyshimte per ta besuar pasi ky publik shqiptar ishte gati ta conte gjithe historine ne ferr duke iu falur Enverit si zot saqe dhe ish-bllokmenet ne fund te grahmes se tyre friken e publikut kishin sindroma e paranoja e te cileve donin perjetesine e diktatures.

Kineastet edhe sot e kesaj dite e kane te qarte se me filmat e tyre nuk behej as biznes se u ishte thene qarte e prere donin ideologjine per te cilin tanime dihet se si funksiononte sistemi kontrolli e leja zyrtare komuniste per shfaqje.

Propaganda komuniste e pranojne kineastet dhe vete Anagnosti ishte e tera ne frontin e lartesimit te regjimit dhe ngritjes se nje ndergjegjeje krejtesisht te rreme mbi realitetin.

A mund te quhet kjo atmosfere kohe reale ashtu sic sot kineastet pohojne Eumlshte e veshtire te besohet kjo duke shtuar dhe dobesite artistike teknologjine dhe tejskajshmerine indoktrinuese.

Kjo per ne ishte e qarte ne nuk duhet te shkonim kunder kesaj - ka pohuar nje jave me pare Anagnosti per mediat. Cfare e quan si shpetim nga koha duket se ka te beje me largimin nga tema e dites.

Megjithate kjo nuk e shmang nga dyshimi yne per te ripare historine e kinemase jo sipas asaj qe te gjithe e pohojne se filmi ka qene indoktrinuar por per te kuptuar pjesen e devijuar nga e verteta. Ate qe duhet te na thote sot Anagnosti te pohuar prej tij si rrezik intelektual dhe si clirues i ndergjegjes ne kushtet e nje lirie qe nuk eshte turp rrefimi