Trishtimi madhor i poetit
Refleksione për “Horrat e ndershёm” të Fatos Arapit
Ёshtё njëra nga shenjat njohëse, gjithsesi mё tё veçanta dhe mё tё shquara tё krijimtarisё letrare tё Fatos Arapit – ngjethja para agresivitetit shkallëzues tё kainёve nё hapёsirёn tonё, veçmas tё asaj “pluraliste” shqiptare të përmbytur nga hipokrizia dhe dyfytyrësia, sinonim i tё cilave, siç zumë ngoje, ёshtё Janusi, - personazh edhe i tregimeve mё tё reja tё Arapit. Dhe ky shqetësim trishtim, kësaj here vjen pёrmes zhanrit narrativ, vëllimit “Horrat e ndershёm” (2007), botuar vetëm para disa muajve nё Tiranё.
Ёshtё po ai Fatos Arapi i vëllimeve poetike tё njëzet viteve tё fundit: jo vetëm si frymëzim e shqetësim krijues, por edhe procedimi zhanror vjen i gërshetuar, i përplotësuar, përkatёsisht tregimet e emërtuara si tё tilla nga autori, nё radhë të parё e nё tё shumtёn e rasteve, janë rrëfenja-skica, qё si gjuhё e poetikë prekin brigjet e shprehjes lirike, tё reflekseve filozofike, tё esesё sё bashku. Tё nёntёmbёdhjetё tregimet sjellin njё kryevepërz të ngjeshur refleksesh për çështjet e qenies, ekzistencës, moralit, filozofisë.
Ali ALIU
Krijimtaria letrare e Fatos Arapit, brenda harkut kohor tё dy dhjetёvjetёshve të fundit, ka parashenjën e shqetësimit dhe trishtimit nga e keqja e dhunshme ndёr ne dhe rreth nesh, sot e përjetёsisht e pranishme nё botёn njerëzore. Ёshtё Kaini i zёnё qё nё embrion tё qenies, aq i përçudnuar edhe nё hapёsirёn arbёnore – burim trishtimi madhor i poetit. Qё nga fillimi i viteve nёntёdhjetë tё shekullit njëzet sidomos, nё fjalёn, në vargun poetik tё Fatos Arapit zë vend dhe shtrihet i alarmuar trishtimi përballё përçudnimeve tona si rrallë në lirikёn e letёrsisё shqipe sot. Dhe me kurajën, po ashtu tё rrallё qё tё keqen ta kërkojё edhe nё vete, thellësive tё ndёrdijes, nё shkallё guximi tё Azem Shkrelit, edhe ai i lartësive tё Fatosit, kur shihet sy mё sy me vetveten...
1.
I tillё ёshtё Fatos Arapi edhe nё librin mё tё ri, titulluar “Horrat e ndershёm” e tё pagëzuar si përmbledhje tregimesh, përmbledhje qё ёshtё ngasëse e këtij shkrimi. Nё njё moment, duke qëndruar përballё perёndisё sё tё keqes, tё dyfytyrёsisё, Janusit, plot trishtim e dlirёsi bashkё, i alarmuar nga vërshimi i januseve nё pёrditshmёrinё tonё, narratori ia shtron vetes dilemën nё stilin: Mos, vallë, edhe ti Brut akomodohesh brenda kësaj bote, brenda këtij realiteti?
Ёshtё njëra nga shenjat njohëse, gjithsesi mё tё veçanta dhe mё tё shquara tё krijimtarisё letrare tё Fatos Arapit – ngjethja para agresivitetit shkallëzues tё kainёve nё hapёsirёn tonё, veçmas tё asaj “pluraliste” shqiptare të përmbytur nga hipokrizia dhe dyfytyrësia, sinonim i tё cilave, siç zumë ngoje, ёshtё Janusi, - personazh edhe i tregimeve mё tё reja tё Arapit. Dhe ky shqetësim trishtim, kësaj here vjen pёrmes zhanrit narrativ, vëllimit “Horrat e ndershёm” (2007), botuar vetëm para disa muajve nё Tiranё. Ёshtё po ai Fatos Arapi i vëllimeve poetike tё njëzet viteve tё fundit: jo vetëm si frymëzim e shqetësim krijues, por edhe procedimi zhanror vjen i gërshetuar, i përplotësuar, përkatёsisht tregimet e emërtuara si tё tilla nga autori, nё radhë të parё e nё tё shumtёn e rasteve, janë rrëfenja-skica, qё si gjuhё e poetikë prekin brigjet e shprehjes lirike, tё reflekseve filozofike, tё esesё sё bashku...
2.
Tё nёntёmbёdhjetё tregimet e vëllimit “Horrat e ndershёm” sjellin njё kryevepërz të ngjeshur refleksesh për çështjet e qenies, ekzistencës, moralit, filozofisë.
Siç e thamё mё sipër, nuk ёshtё fjala pёr tregime me parashenjat realiste konvencionale, ku rrëfehen fate njerëzish, ku ata figurojnë dhe lëvizin nё drejtim e funksion tё artikulimit zhanror. Qoftё personazhe mitike, historike, reale a virtuale, ata vijnë duke gërvishtur suprinёn e esencave, tё kuptimeve tё qenies, përkatёsisht drejt depërtimit përtej saj, përtej suprinёs e nё përkapje tё të pavërejtshmes. Edhe si Janusё, edhe si poetё, edhe si krijuesё inicialё, edhe si heronj e perëndi antike (aq kreativisht tё pranishëm nё poezinë e Fatos Arapit), edhe si topose hapësinore dhe historike, reale apo tё imagjinuara, - krejt pra me synim drejt përkapjes sё njё ndjenje pasigurie, tё njё si pritje – kёrcёnuese qё përgjon oreçast e kudovend, drejt artikulimit tё njё ankthi tё pranishëm nё eter e qё buron nga dalja sheshit dhe me vlerë nё treg, bashkё me shoqëruesit e tjerё edhe ligësia, ajo e jona, arbërorja dhe njerёzorja... Çdo tregim i këtij vëllimi mё tё ri tё Fatos Arapit vlon refleksesh tё kësaj natyre, tё këtij realitetit, realitet horrash, i atillë qё vetëm tё ngjashmit me ta e pranojnë si shesh pёr ndeshje, pёr ekzistencё dhe për vetërealizim...
3.
“Njё talisman nё kraharorin e Dardanёs” ёshtё tregimi qё e hap librin nё fjalё, përkatësisht radhitet ndёr ata qё, pos bukurisё qё sjell mjeshtëria e rrëfimit, e gjuhës, e ritmit tё shpejtё tё ecjes, tё aluzioneve dhe ironisë, pra pos këtyre atributeve krijuese artistike, le tё hapur njё refleks disi misterioz, qё ngacmon imagjinatën e lexuesit: Janusi me dy fytyra – kjo perëndi romake e hipokrizisё, i larë tani nё ar dhe i shndёrruar nё talisman, nё laboratorin e shkrimtarit tonё tё madh, tё jetё vallё mёtim pёr ta heshtur, pёr ta pranguar, pёr ta izoluar atё nga faqja e dheut – e dheut arbëror, apo akomodim ironik, fortifikim i tij i kudogjendur pas maskës?
Mbase supozimin e dytё ka parasysh zёri, përkatёsisht lexuesi, me qё prania e Janusit, sidomos nё ditët e motet e hapёsirёs sonë aktuale, në ditët ku ai ёshtё jo vetëm i pranishëm, por ulur e rehatuar nё bashin e vendit. Refleksi ngasës deri nё kёtё pikё ёshtё horizont i hapur. Ajo qё mbetet mbyllje simbolike ёshtё talismani nё kraharorin e Dardanёs...
Zёri (impulsi i parë është për ta quajtur “zëri poetik”) autorial, me pasion madhor e adhuron Dardanёn e mrekullueshme dhe, me po aq pasion, e urren Janusin: derdh nё ar monedhën romake me profilin e Janusit, me tё cilin ia zbukuron kraharorin sё adhuruarës. Pse e bёn kёtё? Ta lumturojё apo ta paralajmërojё Dardanёn? Do ta mbrojё vallё talismani atё, Dardanёn, nga tё ligat dhe rreziqet qё pёr vatёr kanё janusёt, duke qenё tё ngujuar e derdhur nё ar, apo mbetet nё pёrjetёsi rrezatimi i tyre?
Tundime tё tilla e përcjellin lexuesin e kësaj vepre, qё ёshtё dëshmi veçantie e teksteve të këtij libri nё tёrёsi.
4.
Shkrirja e diskurseve letrare, - rrёfim lirik, eseistik, refleksiv..., madje shkrirje shkollash, kafkiane e borheziane, dalin nga artikulimi ekspresiv i tregimeve mё tё reja tё Fatos Arapit. T
ekstet e vëllimit shpesh tё ndërmendin reflekse lirike nga poezia e autorit, sidomos ato me frymëzim antik dhe mitologjik, simbolikё e shpeshtё e kësaj natyre krijuese, burim nga i cili poezitë e thithin, e krijojnë diskretshёm ngjyrimin universal nё opusin letrar tё Fatos Arapit. Edhe nё tregim-skicat refleksive lirike “Horrat e ndershёm”shquhet zёri qё, nёn trysninё e shtytsave si dёshpёrim dhe revoltё, zemërim, vuajtje dhe dashuri kryesisht tё përfundojё si njё pshehrёtimё e madhe e atij zёri, e pafuqishme pёr tё ndrequr botёn, shpesh edhe si njё klithje e keqardhjes pёr vetveten, pёr fatin e vet tё mallkuar, siç rrezaton fryma te novela “Çelёsi i vdekjes”, “Qenushi i Parlamentit”, apo tregimi “Qielli ёshtё i yti, rabeckё e vogël” etj. , ku shpërthen pafuqia përballё furisё sё zotave tё rinj e brutalё...
5.
Tё nёntёmbёdhjetё tregimet e librit lexohen me njё frymë.
Nё to e gjejmë botёn e alarmuar e urtake tё Fatos Arapit, poet nё radhё tё parё, por edhe mjeshtër i tё rrëfimit tё veçantё dhe ndryshe nga tё tjerёt. Nё momente hasen vatra frymëzimi e shqetësimi tё njohura nga vëllimet poetike, por tё shpaluara nga njё tjetër anё dhe perspektivё. Prandaj, pamjet vijnë edhe si përplotësime e begatime refleksesh tё reja, përrmes simbolikës tashmё të veçantё të individualitetit krijues tё Fatos Arapit.
Ёshtё njëra nga shenjat njohëse, gjithsesi mё tё veçanta dhe mё tё shquara tё krijimtarisё letrare tё Fatos Arapit – ngjethja para agresivitetit shkallëzues tё kainёve nё hapёsirёn tonё, veçmas tё asaj “pluraliste” shqiptare të përmbytur nga hipokrizia dhe dyfytyrësia, sinonim i tё cilave, siç zumë ngoje, ёshtё Janusi, - personazh edhe i tregimeve mё tё reja tё Arapit. Dhe ky shqetësim trishtim, kësaj here vjen pёrmes zhanrit narrativ, vëllimit “Horrat e ndershёm” (2007), botuar vetëm para disa muajve nё Tiranё.
Ёshtё po ai Fatos Arapi i vëllimeve poetike tё njëzet viteve tё fundit: jo vetëm si frymëzim e shqetësim krijues, por edhe procedimi zhanror vjen i gërshetuar, i përplotësuar, përkatёsisht tregimet e emërtuara si tё tilla nga autori, nё radhë të parё e nё tё shumtёn e rasteve, janë rrëfenja-skica, qё si gjuhё e poetikë prekin brigjet e shprehjes lirike, tё reflekseve filozofike, tё esesё sё bashku. Tё nёntёmbёdhjetё tregimet sjellin njё kryevepërz të ngjeshur refleksesh për çështjet e qenies, ekzistencës, moralit, filozofisë.
Ali ALIU
Krijimtaria letrare e Fatos Arapit, brenda harkut kohor tё dy dhjetёvjetёshve të fundit, ka parashenjën e shqetësimit dhe trishtimit nga e keqja e dhunshme ndёr ne dhe rreth nesh, sot e përjetёsisht e pranishme nё botёn njerëzore. Ёshtё Kaini i zёnё qё nё embrion tё qenies, aq i përçudnuar edhe nё hapёsirёn arbёnore – burim trishtimi madhor i poetit. Qё nga fillimi i viteve nёntёdhjetë tё shekullit njëzet sidomos, nё fjalёn, në vargun poetik tё Fatos Arapit zë vend dhe shtrihet i alarmuar trishtimi përballё përçudnimeve tona si rrallë në lirikёn e letёrsisё shqipe sot. Dhe me kurajën, po ashtu tё rrallё qё tё keqen ta kërkojё edhe nё vete, thellësive tё ndёrdijes, nё shkallё guximi tё Azem Shkrelit, edhe ai i lartësive tё Fatosit, kur shihet sy mё sy me vetveten...
1.
I tillё ёshtё Fatos Arapi edhe nё librin mё tё ri, titulluar “Horrat e ndershёm” e tё pagëzuar si përmbledhje tregimesh, përmbledhje qё ёshtё ngasëse e këtij shkrimi. Nё njё moment, duke qëndruar përballё perёndisё sё tё keqes, tё dyfytyrёsisё, Janusit, plot trishtim e dlirёsi bashkё, i alarmuar nga vërshimi i januseve nё pёrditshmёrinё tonё, narratori ia shtron vetes dilemën nё stilin: Mos, vallë, edhe ti Brut akomodohesh brenda kësaj bote, brenda këtij realiteti?
Ёshtё njëra nga shenjat njohëse, gjithsesi mё tё veçanta dhe mё tё shquara tё krijimtarisё letrare tё Fatos Arapit – ngjethja para agresivitetit shkallëzues tё kainёve nё hapёsirёn tonё, veçmas tё asaj “pluraliste” shqiptare të përmbytur nga hipokrizia dhe dyfytyrësia, sinonim i tё cilave, siç zumë ngoje, ёshtё Janusi, - personazh edhe i tregimeve mё tё reja tё Arapit. Dhe ky shqetësim trishtim, kësaj here vjen pёrmes zhanrit narrativ, vëllimit “Horrat e ndershёm” (2007), botuar vetëm para disa muajve nё Tiranё. Ёshtё po ai Fatos Arapi i vëllimeve poetike tё njëzet viteve tё fundit: jo vetëm si frymëzim e shqetësim krijues, por edhe procedimi zhanror vjen i gërshetuar, i përplotësuar, përkatёsisht tregimet e emërtuara si tё tilla nga autori, nё radhë të parё e nё tё shumtёn e rasteve, janë rrëfenja-skica, qё si gjuhё e poetikë prekin brigjet e shprehjes lirike, tё reflekseve filozofike, tё esesё sё bashku...
2.
Tё nёntёmbёdhjetё tregimet e vëllimit “Horrat e ndershёm” sjellin njё kryevepërz të ngjeshur refleksesh për çështjet e qenies, ekzistencës, moralit, filozofisë.
Siç e thamё mё sipër, nuk ёshtё fjala pёr tregime me parashenjat realiste konvencionale, ku rrëfehen fate njerëzish, ku ata figurojnë dhe lëvizin nё drejtim e funksion tё artikulimit zhanror. Qoftё personazhe mitike, historike, reale a virtuale, ata vijnë duke gërvishtur suprinёn e esencave, tё kuptimeve tё qenies, përkatёsisht drejt depërtimit përtej saj, përtej suprinёs e nё përkapje tё të pavërejtshmes. Edhe si Janusё, edhe si poetё, edhe si krijuesё inicialё, edhe si heronj e perëndi antike (aq kreativisht tё pranishëm nё poezinë e Fatos Arapit), edhe si topose hapësinore dhe historike, reale apo tё imagjinuara, - krejt pra me synim drejt përkapjes sё njё ndjenje pasigurie, tё njё si pritje – kёrcёnuese qё përgjon oreçast e kudovend, drejt artikulimit tё njё ankthi tё pranishëm nё eter e qё buron nga dalja sheshit dhe me vlerë nё treg, bashkё me shoqëruesit e tjerё edhe ligësia, ajo e jona, arbërorja dhe njerёzorja... Çdo tregim i këtij vëllimi mё tё ri tё Fatos Arapit vlon refleksesh tё kësaj natyre, tё këtij realitetit, realitet horrash, i atillë qё vetëm tё ngjashmit me ta e pranojnë si shesh pёr ndeshje, pёr ekzistencё dhe për vetërealizim...
3.
“Njё talisman nё kraharorin e Dardanёs” ёshtё tregimi qё e hap librin nё fjalё, përkatësisht radhitet ndёr ata qё, pos bukurisё qё sjell mjeshtëria e rrëfimit, e gjuhës, e ritmit tё shpejtё tё ecjes, tё aluzioneve dhe ironisë, pra pos këtyre atributeve krijuese artistike, le tё hapur njё refleks disi misterioz, qё ngacmon imagjinatën e lexuesit: Janusi me dy fytyra – kjo perëndi romake e hipokrizisё, i larë tani nё ar dhe i shndёrruar nё talisman, nё laboratorin e shkrimtarit tonё tё madh, tё jetё vallё mёtim pёr ta heshtur, pёr ta pranguar, pёr ta izoluar atё nga faqja e dheut – e dheut arbëror, apo akomodim ironik, fortifikim i tij i kudogjendur pas maskës?
Mbase supozimin e dytё ka parasysh zёri, përkatёsisht lexuesi, me qё prania e Janusit, sidomos nё ditët e motet e hapёsirёs sonë aktuale, në ditët ku ai ёshtё jo vetëm i pranishëm, por ulur e rehatuar nё bashin e vendit. Refleksi ngasës deri nё kёtё pikё ёshtё horizont i hapur. Ajo qё mbetet mbyllje simbolike ёshtё talismani nё kraharorin e Dardanёs...
Zёri (impulsi i parë është për ta quajtur “zëri poetik”) autorial, me pasion madhor e adhuron Dardanёn e mrekullueshme dhe, me po aq pasion, e urren Janusin: derdh nё ar monedhën romake me profilin e Janusit, me tё cilin ia zbukuron kraharorin sё adhuruarës. Pse e bёn kёtё? Ta lumturojё apo ta paralajmërojё Dardanёn? Do ta mbrojё vallё talismani atё, Dardanёn, nga tё ligat dhe rreziqet qё pёr vatёr kanё janusёt, duke qenё tё ngujuar e derdhur nё ar, apo mbetet nё pёrjetёsi rrezatimi i tyre?
Tundime tё tilla e përcjellin lexuesin e kësaj vepre, qё ёshtё dëshmi veçantie e teksteve të këtij libri nё tёrёsi.
4.
Shkrirja e diskurseve letrare, - rrёfim lirik, eseistik, refleksiv..., madje shkrirje shkollash, kafkiane e borheziane, dalin nga artikulimi ekspresiv i tregimeve mё tё reja tё Fatos Arapit. T
ekstet e vëllimit shpesh tё ndërmendin reflekse lirike nga poezia e autorit, sidomos ato me frymëzim antik dhe mitologjik, simbolikё e shpeshtё e kësaj natyre krijuese, burim nga i cili poezitë e thithin, e krijojnë diskretshёm ngjyrimin universal nё opusin letrar tё Fatos Arapit. Edhe nё tregim-skicat refleksive lirike “Horrat e ndershёm”shquhet zёri qё, nёn trysninё e shtytsave si dёshpёrim dhe revoltё, zemërim, vuajtje dhe dashuri kryesisht tё përfundojё si njё pshehrёtimё e madhe e atij zёri, e pafuqishme pёr tё ndrequr botёn, shpesh edhe si njё klithje e keqardhjes pёr vetveten, pёr fatin e vet tё mallkuar, siç rrezaton fryma te novela “Çelёsi i vdekjes”, “Qenushi i Parlamentit”, apo tregimi “Qielli ёshtё i yti, rabeckё e vogël” etj. , ku shpërthen pafuqia përballё furisё sё zotave tё rinj e brutalё...
5.
Tё nёntёmbёdhjetё tregimet e librit lexohen me njё frymë.
Nё to e gjejmë botёn e alarmuar e urtake tё Fatos Arapit, poet nё radhё tё parё, por edhe mjeshtër i tё rrëfimit tё veçantё dhe ndryshe nga tё tjerёt. Nё momente hasen vatra frymëzimi e shqetësimi tё njohura nga vëllimet poetike, por tё shpaluara nga njё tjetër anё dhe perspektivё. Prandaj, pamjet vijnë edhe si përplotësime e begatime refleksesh tё reja, përrmes simbolikës tashmё të veçantё të individualitetit krijues tё Fatos Arapit.
21 Prill 2008
Ёshtё njëra nga shenjat njohëse, gjithsesi mё tё veçanta dhe mё tё shquara tё krijimtarisё letrare tё Fatos Arapit – ngjethja para agresivitetit shkallëzues tё kainёve nё hapёsirёn tonё, veçmas tё asaj “pluraliste” shqiptare të përmbytur nga hipokrizia dhe dyfytyrësia, sinonim i tё cilave, siç zumë ngoje, ёshtё Janusi, - personazh edhe i tregimeve mё tё reja tё Arapit. Dhe ky shqetësim trishtim, kësaj here vjen pёrmes zhanrit narrativ, vëllimit “Horrat e ndershёm” (2007), botuar vetëm para disa muajve nё Tiranё.
Ёshtё po ai Fatos Arapi i vëllimeve poetike tё njëzet viteve tё fundit: jo vetëm si frymëzim e shqetësim krijues, por edhe procedimi zhanror vjen i gërshetuar, i përplotësuar, përkatёsisht tregimet e emërtuara si tё tilla nga autori, nё radhë të parё e nё tё shumtёn e rasteve, janë rrëfenja-skica, qё si gjuhё e poetikë prekin brigjet e shprehjes lirike, tё reflekseve filozofike, tё esesё sё bashku. Tё nёntёmbёdhjetё tregimet sjellin njё kryevepërz të ngjeshur refleksesh për çështjet e qenies, ekzistencës, moralit, filozofisë.
Ali ALIU
Krijimtaria letrare e Fatos Arapit, brenda harkut kohor tё dy dhjetёvjetёshve të fundit, ka parashenjën e shqetësimit dhe trishtimit nga e keqja e dhunshme ndёr ne dhe rreth nesh, sot e përjetёsisht e pranishme nё botёn njerëzore. Ёshtё Kaini i zёnё qё nё embrion tё qenies, aq i përçudnuar edhe nё hapёsirёn arbёnore – burim trishtimi madhor i poetit. Qё nga fillimi i viteve nёntёdhjetë tё shekullit njëzet sidomos, nё fjalёn, në vargun poetik tё Fatos Arapit zë vend dhe shtrihet i alarmuar trishtimi përballё përçudnimeve tona si rrallë në lirikёn e letёrsisё shqipe sot. Dhe me kurajën, po ashtu tё rrallё qё tё keqen ta kërkojё edhe nё vete, thellësive tё ndёrdijes, nё shkallё guximi tё Azem Shkrelit, edhe ai i lartësive tё Fatosit, kur shihet sy mё sy me vetveten...
1.
I tillё ёshtё Fatos Arapi edhe nё librin mё tё ri, titulluar “Horrat e ndershёm” e tё pagëzuar si përmbledhje tregimesh, përmbledhje qё ёshtё ngasëse e këtij shkrimi. Nё njё moment, duke qëndruar përballё perёndisё sё tё keqes, tё dyfytyrёsisё, Janusit, plot trishtim e dlirёsi bashkё, i alarmuar nga vërshimi i januseve nё pёrditshmёrinё tonё, narratori ia shtron vetes dilemën nё stilin: Mos, vallë, edhe ti Brut akomodohesh brenda kësaj bote, brenda këtij realiteti?
Ёshtё njëra nga shenjat njohëse, gjithsesi mё tё veçanta dhe mё tё shquara tё krijimtarisё letrare tё Fatos Arapit – ngjethja para agresivitetit shkallëzues tё kainёve nё hapёsirёn tonё, veçmas tё asaj “pluraliste” shqiptare të përmbytur nga hipokrizia dhe dyfytyrësia, sinonim i tё cilave, siç zumë ngoje, ёshtё Janusi, - personazh edhe i tregimeve mё tё reja tё Arapit. Dhe ky shqetësim trishtim, kësaj here vjen pёrmes zhanrit narrativ, vëllimit “Horrat e ndershёm” (2007), botuar vetëm para disa muajve nё Tiranё. Ёshtё po ai Fatos Arapi i vëllimeve poetike tё njëzet viteve tё fundit: jo vetëm si frymëzim e shqetësim krijues, por edhe procedimi zhanror vjen i gërshetuar, i përplotësuar, përkatёsisht tregimet e emërtuara si tё tilla nga autori, nё radhë të parё e nё tё shumtёn e rasteve, janë rrëfenja-skica, qё si gjuhё e poetikë prekin brigjet e shprehjes lirike, tё reflekseve filozofike, tё esesё sё bashku...
2.
Tё nёntёmbёdhjetё tregimet e vëllimit “Horrat e ndershёm” sjellin njё kryevepërz të ngjeshur refleksesh për çështjet e qenies, ekzistencës, moralit, filozofisë.
Siç e thamё mё sipër, nuk ёshtё fjala pёr tregime me parashenjat realiste konvencionale, ku rrëfehen fate njerëzish, ku ata figurojnë dhe lëvizin nё drejtim e funksion tё artikulimit zhanror. Qoftё personazhe mitike, historike, reale a virtuale, ata vijnë duke gërvishtur suprinёn e esencave, tё kuptimeve tё qenies, përkatёsisht drejt depërtimit përtej saj, përtej suprinёs e nё përkapje tё të pavërejtshmes. Edhe si Janusё, edhe si poetё, edhe si krijuesё inicialё, edhe si heronj e perëndi antike (aq kreativisht tё pranishëm nё poezinë e Fatos Arapit), edhe si topose hapësinore dhe historike, reale apo tё imagjinuara, - krejt pra me synim drejt përkapjes sё njё ndjenje pasigurie, tё njё si pritje – kёrcёnuese qё përgjon oreçast e kudovend, drejt artikulimit tё njё ankthi tё pranishëm nё eter e qё buron nga dalja sheshit dhe me vlerë nё treg, bashkё me shoqëruesit e tjerё edhe ligësia, ajo e jona, arbërorja dhe njerёzorja... Çdo tregim i këtij vëllimi mё tё ri tё Fatos Arapit vlon refleksesh tё kësaj natyre, tё këtij realitetit, realitet horrash, i atillë qё vetëm tё ngjashmit me ta e pranojnë si shesh pёr ndeshje, pёr ekzistencё dhe për vetërealizim...
3.
“Njё talisman nё kraharorin e Dardanёs” ёshtё tregimi qё e hap librin nё fjalё, përkatësisht radhitet ndёr ata qё, pos bukurisё qё sjell mjeshtëria e rrëfimit, e gjuhës, e ritmit tё shpejtё tё ecjes, tё aluzioneve dhe ironisë, pra pos këtyre atributeve krijuese artistike, le tё hapur njё refleks disi misterioz, qё ngacmon imagjinatën e lexuesit: Janusi me dy fytyra – kjo perëndi romake e hipokrizisё, i larë tani nё ar dhe i shndёrruar nё talisman, nё laboratorin e shkrimtarit tonё tё madh, tё jetё vallё mёtim pёr ta heshtur, pёr ta pranguar, pёr ta izoluar atё nga faqja e dheut – e dheut arbëror, apo akomodim ironik, fortifikim i tij i kudogjendur pas maskës?
Mbase supozimin e dytё ka parasysh zёri, përkatёsisht lexuesi, me qё prania e Janusit, sidomos nё ditët e motet e hapёsirёs sonë aktuale, në ditët ku ai ёshtё jo vetëm i pranishëm, por ulur e rehatuar nё bashin e vendit. Refleksi ngasës deri nё kёtё pikё ёshtё horizont i hapur. Ajo qё mbetet mbyllje simbolike ёshtё talismani nё kraharorin e Dardanёs...
Zёri (impulsi i parë është për ta quajtur “zëri poetik”) autorial, me pasion madhor e adhuron Dardanёn e mrekullueshme dhe, me po aq pasion, e urren Janusin: derdh nё ar monedhën romake me profilin e Janusit, me tё cilin ia zbukuron kraharorin sё adhuruarës. Pse e bёn kёtё? Ta lumturojё apo ta paralajmërojё Dardanёn? Do ta mbrojё vallё talismani atё, Dardanёn, nga tё ligat dhe rreziqet qё pёr vatёr kanё janusёt, duke qenё tё ngujuar e derdhur nё ar, apo mbetet nё pёrjetёsi rrezatimi i tyre?
Tundime tё tilla e përcjellin lexuesin e kësaj vepre, qё ёshtё dëshmi veçantie e teksteve të këtij libri nё tёrёsi.
4.
Shkrirja e diskurseve letrare, - rrёfim lirik, eseistik, refleksiv..., madje shkrirje shkollash, kafkiane e borheziane, dalin nga artikulimi ekspresiv i tregimeve mё tё reja tё Fatos Arapit. T
ekstet e vëllimit shpesh tё ndërmendin reflekse lirike nga poezia e autorit, sidomos ato me frymëzim antik dhe mitologjik, simbolikё e shpeshtё e kësaj natyre krijuese, burim nga i cili poezitë e thithin, e krijojnë diskretshёm ngjyrimin universal nё opusin letrar tё Fatos Arapit. Edhe nё tregim-skicat refleksive lirike “Horrat e ndershёm”shquhet zёri qё, nёn trysninё e shtytsave si dёshpёrim dhe revoltё, zemërim, vuajtje dhe dashuri kryesisht tё përfundojё si njё pshehrёtimё e madhe e atij zёri, e pafuqishme pёr tё ndrequr botёn, shpesh edhe si njё klithje e keqardhjes pёr vetveten, pёr fatin e vet tё mallkuar, siç rrezaton fryma te novela “Çelёsi i vdekjes”, “Qenushi i Parlamentit”, apo tregimi “Qielli ёshtё i yti, rabeckё e vogël” etj. , ku shpërthen pafuqia përballё furisё sё zotave tё rinj e brutalё...
5.
Tё nёntёmbёdhjetё tregimet e librit lexohen me njё frymë.
Nё to e gjejmë botёn e alarmuar e urtake tё Fatos Arapit, poet nё radhё tё parё, por edhe mjeshtër i tё rrëfimit tё veçantё dhe ndryshe nga tё tjerёt. Nё momente hasen vatra frymëzimi e shqetësimi tё njohura nga vëllimet poetike, por tё shpaluara nga njё tjetër anё dhe perspektivё. Prandaj, pamjet vijnë edhe si përplotësime e begatime refleksesh tё reja, përrmes simbolikës tashmё të veçantё të individualitetit krijues tё Fatos Arapit.
Ёshtё njëra nga shenjat njohëse, gjithsesi mё tё veçanta dhe mё tё shquara tё krijimtarisё letrare tё Fatos Arapit – ngjethja para agresivitetit shkallëzues tё kainёve nё hapёsirёn tonё, veçmas tё asaj “pluraliste” shqiptare të përmbytur nga hipokrizia dhe dyfytyrësia, sinonim i tё cilave, siç zumë ngoje, ёshtё Janusi, - personazh edhe i tregimeve mё tё reja tё Arapit. Dhe ky shqetësim trishtim, kësaj here vjen pёrmes zhanrit narrativ, vëllimit “Horrat e ndershёm” (2007), botuar vetëm para disa muajve nё Tiranё.
Ёshtё po ai Fatos Arapi i vëllimeve poetike tё njëzet viteve tё fundit: jo vetëm si frymëzim e shqetësim krijues, por edhe procedimi zhanror vjen i gërshetuar, i përplotësuar, përkatёsisht tregimet e emërtuara si tё tilla nga autori, nё radhë të parё e nё tё shumtёn e rasteve, janë rrëfenja-skica, qё si gjuhё e poetikë prekin brigjet e shprehjes lirike, tё reflekseve filozofike, tё esesё sё bashku. Tё nёntёmbёdhjetё tregimet sjellin njё kryevepërz të ngjeshur refleksesh për çështjet e qenies, ekzistencës, moralit, filozofisë.
Ali ALIU
Krijimtaria letrare e Fatos Arapit, brenda harkut kohor tё dy dhjetёvjetёshve të fundit, ka parashenjën e shqetësimit dhe trishtimit nga e keqja e dhunshme ndёr ne dhe rreth nesh, sot e përjetёsisht e pranishme nё botёn njerëzore. Ёshtё Kaini i zёnё qё nё embrion tё qenies, aq i përçudnuar edhe nё hapёsirёn arbёnore – burim trishtimi madhor i poetit. Qё nga fillimi i viteve nёntёdhjetë tё shekullit njëzet sidomos, nё fjalёn, në vargun poetik tё Fatos Arapit zë vend dhe shtrihet i alarmuar trishtimi përballё përçudnimeve tona si rrallë në lirikёn e letёrsisё shqipe sot. Dhe me kurajën, po ashtu tё rrallё qё tё keqen ta kërkojё edhe nё vete, thellësive tё ndёrdijes, nё shkallё guximi tё Azem Shkrelit, edhe ai i lartësive tё Fatosit, kur shihet sy mё sy me vetveten...
1.
I tillё ёshtё Fatos Arapi edhe nё librin mё tё ri, titulluar “Horrat e ndershёm” e tё pagëzuar si përmbledhje tregimesh, përmbledhje qё ёshtё ngasëse e këtij shkrimi. Nё njё moment, duke qëndruar përballё perёndisё sё tё keqes, tё dyfytyrёsisё, Janusit, plot trishtim e dlirёsi bashkё, i alarmuar nga vërshimi i januseve nё pёrditshmёrinё tonё, narratori ia shtron vetes dilemën nё stilin: Mos, vallë, edhe ti Brut akomodohesh brenda kësaj bote, brenda këtij realiteti?
Ёshtё njëra nga shenjat njohëse, gjithsesi mё tё veçanta dhe mё tё shquara tё krijimtarisё letrare tё Fatos Arapit – ngjethja para agresivitetit shkallëzues tё kainёve nё hapёsirёn tonё, veçmas tё asaj “pluraliste” shqiptare të përmbytur nga hipokrizia dhe dyfytyrësia, sinonim i tё cilave, siç zumë ngoje, ёshtё Janusi, - personazh edhe i tregimeve mё tё reja tё Arapit. Dhe ky shqetësim trishtim, kësaj here vjen pёrmes zhanrit narrativ, vëllimit “Horrat e ndershёm” (2007), botuar vetëm para disa muajve nё Tiranё. Ёshtё po ai Fatos Arapi i vëllimeve poetike tё njëzet viteve tё fundit: jo vetëm si frymëzim e shqetësim krijues, por edhe procedimi zhanror vjen i gërshetuar, i përplotësuar, përkatёsisht tregimet e emërtuara si tё tilla nga autori, nё radhë të parё e nё tё shumtёn e rasteve, janë rrëfenja-skica, qё si gjuhё e poetikë prekin brigjet e shprehjes lirike, tё reflekseve filozofike, tё esesё sё bashku...
2.
Tё nёntёmbёdhjetё tregimet e vëllimit “Horrat e ndershёm” sjellin njё kryevepërz të ngjeshur refleksesh për çështjet e qenies, ekzistencës, moralit, filozofisë.
Siç e thamё mё sipër, nuk ёshtё fjala pёr tregime me parashenjat realiste konvencionale, ku rrëfehen fate njerëzish, ku ata figurojnë dhe lëvizin nё drejtim e funksion tё artikulimit zhanror. Qoftё personazhe mitike, historike, reale a virtuale, ata vijnë duke gërvishtur suprinёn e esencave, tё kuptimeve tё qenies, përkatёsisht drejt depërtimit përtej saj, përtej suprinёs e nё përkapje tё të pavërejtshmes. Edhe si Janusё, edhe si poetё, edhe si krijuesё inicialё, edhe si heronj e perëndi antike (aq kreativisht tё pranishëm nё poezinë e Fatos Arapit), edhe si topose hapësinore dhe historike, reale apo tё imagjinuara, - krejt pra me synim drejt përkapjes sё njё ndjenje pasigurie, tё njё si pritje – kёrcёnuese qё përgjon oreçast e kudovend, drejt artikulimit tё njё ankthi tё pranishëm nё eter e qё buron nga dalja sheshit dhe me vlerë nё treg, bashkё me shoqëruesit e tjerё edhe ligësia, ajo e jona, arbërorja dhe njerёzorja... Çdo tregim i këtij vëllimi mё tё ri tё Fatos Arapit vlon refleksesh tё kësaj natyre, tё këtij realitetit, realitet horrash, i atillë qё vetëm tё ngjashmit me ta e pranojnë si shesh pёr ndeshje, pёr ekzistencё dhe për vetërealizim...
3.
“Njё talisman nё kraharorin e Dardanёs” ёshtё tregimi qё e hap librin nё fjalё, përkatësisht radhitet ndёr ata qё, pos bukurisё qё sjell mjeshtëria e rrëfimit, e gjuhës, e ritmit tё shpejtё tё ecjes, tё aluzioneve dhe ironisë, pra pos këtyre atributeve krijuese artistike, le tё hapur njё refleks disi misterioz, qё ngacmon imagjinatën e lexuesit: Janusi me dy fytyra – kjo perëndi romake e hipokrizisё, i larë tani nё ar dhe i shndёrruar nё talisman, nё laboratorin e shkrimtarit tonё tё madh, tё jetё vallё mёtim pёr ta heshtur, pёr ta pranguar, pёr ta izoluar atё nga faqja e dheut – e dheut arbëror, apo akomodim ironik, fortifikim i tij i kudogjendur pas maskës?
Mbase supozimin e dytё ka parasysh zёri, përkatёsisht lexuesi, me qё prania e Janusit, sidomos nё ditët e motet e hapёsirёs sonë aktuale, në ditët ku ai ёshtё jo vetëm i pranishëm, por ulur e rehatuar nё bashin e vendit. Refleksi ngasës deri nё kёtё pikё ёshtё horizont i hapur. Ajo qё mbetet mbyllje simbolike ёshtё talismani nё kraharorin e Dardanёs...
Zёri (impulsi i parë është për ta quajtur “zëri poetik”) autorial, me pasion madhor e adhuron Dardanёn e mrekullueshme dhe, me po aq pasion, e urren Janusin: derdh nё ar monedhën romake me profilin e Janusit, me tё cilin ia zbukuron kraharorin sё adhuruarës. Pse e bёn kёtё? Ta lumturojё apo ta paralajmërojё Dardanёn? Do ta mbrojё vallё talismani atё, Dardanёn, nga tё ligat dhe rreziqet qё pёr vatёr kanё janusёt, duke qenё tё ngujuar e derdhur nё ar, apo mbetet nё pёrjetёsi rrezatimi i tyre?
Tundime tё tilla e përcjellin lexuesin e kësaj vepre, qё ёshtё dëshmi veçantie e teksteve të këtij libri nё tёrёsi.
4.
Shkrirja e diskurseve letrare, - rrёfim lirik, eseistik, refleksiv..., madje shkrirje shkollash, kafkiane e borheziane, dalin nga artikulimi ekspresiv i tregimeve mё tё reja tё Fatos Arapit. T
ekstet e vëllimit shpesh tё ndërmendin reflekse lirike nga poezia e autorit, sidomos ato me frymëzim antik dhe mitologjik, simbolikё e shpeshtё e kësaj natyre krijuese, burim nga i cili poezitë e thithin, e krijojnë diskretshёm ngjyrimin universal nё opusin letrar tё Fatos Arapit. Edhe nё tregim-skicat refleksive lirike “Horrat e ndershёm”shquhet zёri qё, nёn trysninё e shtytsave si dёshpёrim dhe revoltё, zemërim, vuajtje dhe dashuri kryesisht tё përfundojё si njё pshehrёtimё e madhe e atij zёri, e pafuqishme pёr tё ndrequr botёn, shpesh edhe si njё klithje e keqardhjes pёr vetveten, pёr fatin e vet tё mallkuar, siç rrezaton fryma te novela “Çelёsi i vdekjes”, “Qenushi i Parlamentit”, apo tregimi “Qielli ёshtё i yti, rabeckё e vogël” etj. , ku shpërthen pafuqia përballё furisё sё zotave tё rinj e brutalё...
5.
Tё nёntёmbёdhjetё tregimet e librit lexohen me njё frymë.
Nё to e gjejmë botёn e alarmuar e urtake tё Fatos Arapit, poet nё radhё tё parё, por edhe mjeshtër i tё rrëfimit tё veçantё dhe ndryshe nga tё tjerёt. Nё momente hasen vatra frymëzimi e shqetësimi tё njohura nga vëllimet poetike, por tё shpaluara nga njё tjetër anё dhe perspektivё. Prandaj, pamjet vijnë edhe si përplotësime e begatime refleksesh tё reja, përrmes simbolikës tashmё të veçantё të individualitetit krijues tё Fatos Arapit.
21 Prill 2008