Triumvirati Paris-Berlin-Moske
BRUKSEL - Edhe pas me teper se se dhjete dite nga takimi i nivelit te larte te presidentit te Frances Nikolas Sarkozi kancelares se Gjermanise Anxhela Merkel dhe presidentit te Rusise Dimitri Medvedev me 18-19 tetor ne Dovil te Frances ne kancelarite e shteteve europiane dhe atlantike ende nuk jane te qarta plotesisht as motivet as domethenia dhe as perspektivat e ketij samiti specifik te tri fuqive te medha europiane. A eshte nje samit i thjeshte dhe i rastesishem a eshte nje forum apo formule e re trepaleshe nje mekanizem apo embrioni i nje formacioni te ri trepalesh jane vetem disa pyetje te menjehershme qe qarkullojne dhe kerkojne hulumtime diplomatike per nje deshifrim me te sakte te nje ngjarjeje te rendesishme diplomatike europiane.
Paqartesite nisin nga formati i samitit qe mblodhi tri shtete te medha europiane. Eumlshte e kuptueshme se probleme dhe shqetesime te perbashketa specifike mund te mbledhin ne takime e samite te vecanta tri kater apo pese shtete te medha apo te vogla. Deklarimet e zyrtareve te larte te te tria shteteve dhane si objektiv te samitit problemet e sigurise dhe te se ardhmes se kontinentit. Nga pjesemarresit e samitit u fol per fokusimin ne marredheniet mes BE-se dhe Rusise ne fushen e sigurise dhe ne ceshtje te tjera te rendesishme paneuropiane. Nese merren dimensionet dhe problematikat qe u deklaruan nuk mund te mos dalesh tek konstatimi se ne samitin e Dovilit mungonin shtete te tjera te medha dhe te rendesishme europiane si Britania e Madhe dhe Italia. Keto jane dy shtete pa pjesemarrjen dhe angazhimin e te cilave e ka te veshtire nje mendim realist te pranoje se mund te projektohen traktate apo mekanizma te perbashketa ruso-europiane te sigurise. Nese merret takimi trepalesh si perfaqesim i BE-se dhe i interesave te saj strategjike ne marredheniet me Rusine dhe si rol i BE-se ne politiken globale perseri del tek mendimi qe mungesa e dy shteteve te tjera te medha zhvlefteson mandatin europian te samitit sepse veshtire te mendohet se Britania e Madhe dhe Italia mund tu kene dhene ndonje forme mandati dy aleateve te tyre europiane per ti perfaqesuar ne tratativat me Rusine. Por ne Dovil mungonin edhe 23 shtete te tjera anetare te BE-se qe sipas sondazheve diplomatike nuk rezultojne te lumtura nga ky fakt. Samiti France-Gjermani-Rusi u mbajt nje muaj para se te mblidhet samiti i Aleances Atlantike ne Lisbone ne muajin nentor ku do te marre pjese edhe presidenti i Rusise Dimitri Medvedev dhe ku do te organizohet edhe takimi i Keshillit NATO-Rusi. Samiti trepalesh i Dovilit u mbajt gjithashtu perpara samitit te BE-se te dhjetorit. Mbledhja e nivelit te larte trepalesh e Dovilit deri tani nuk jep elemente qe te krijoje bindje se ajo ishte nje parapergatitje e samiteve euroatlantike me Rusine. Perderisa ekzistojne mekanizma te tilla si Keshilli NATO-Rusi si dhe samitet e rregullta BE-Rusi qe trajtojne ceshtje te shqetesimeve te perbashketa per sigurine dhe gjithe ceshtjet qe lidhen me kercenimet apo rreziqet e sigurise duket se samiti i Dovilit del si nje lloj dublimi. Nuk disponohet informacion se deri ku Franca dhe Gjermania kane perfaqesuar interesat e tyre ne samitin me Rusine dhe deri ku kane perfaqesuar edhe interesat e aleateve te tjere te BE-se dhe te NATO-s. Diplomate franceze dhe gjermane neper kontaktet diplomatike japin dy argumente per motivet e organizimit te samitit. I pari se ka nje pakesim te interesit te administrates se presidentit Barak Obama drejt Europes gje qe con ne nje nevoje per tratativa te drejtperdrejta sigurie te BE-se me Rusine. I dyti se vete qeveria e presidentit Obama ka shpallur rindertimin e apo rikurdisjen e marredhenieve amerikano-ruse dhe perderisa po e bejne SHBA eshte e natyrshme ta ndermarre nje rikurdisje me Rusine edhe BE-ja. Nga te dyja argumentet ndjehet nje nuance pakenaqesie ndaj SHBA-se qe duket ka shtyre tek nje samit ekskluziv trepalesh me Rusine. Per hir te se vertetes duhet thene se edhe kur u organizua per here te pare me 2003-in samiti trepalesh France-Gjermani-Rusi me pjesemarrjen e presidenteve Zhak Shirak Gerhard Shreder dhe Vladimir Putin shtysa kryesore ishte pakenaqesia e tri paleve dhe bashkimi ne kundershtimin e nderhyrjes se SHBA-se ne Irak. Samitet trepaleshe vazhduan deri ne vitin 2006 kur shenohet organizimi i samitit te fundit ne France. Pas nje nderprerjeje prej kater vjetesh tani mblidhet perseri. Me kete lloj vazhdimesie ai shnderrohet jo vetem ne nje format te percaktuar por edhe ne nje forum ekskluziv te perhershem. Samiti i Dovilit hap nje faqe ende te kriptuar mbi disa re ne raportet SHBA-BE dhe sidomos te SHBA-se me Francen dhe Gjermanine ne nje plan euroatlantik dhe global. Ne Dovil nuk merrte pjese Shtepia e Bardhe dhe per shume europiane eshte jorealiste te kete ndonje iluzion se siguria europiane dhe arkitektura e tanishme euroatlantike e sigurise mund te garantohen pa pjesemarrjen e SHBA-se.
Ne rrethet diplomatike nuk eshte zor te konstatosh shenjat per humorin jo shume entuziast qe shoqeroi takimin e Dovilit si ne vendet anetare te NATO-s ashtu dhe ne vendet anetare te BE-se. Keto takime - u shpreh studiuesi francez Dominik Fean - grumbullojne frike ne shtetet e vogla europiane.
Ceshtja nuk eshte se perse Franca dhe Gjermania po marrin kete pergjegjesi dhe rol ekskluziv ne emer te BE-se ne raportet me Rusine. Per shtetet e tjera europiane dhe sidomos per ato shtete qe kane qene dikur nen kontrollin ushtarak te Traktatit te Varshaves te drejtuar nga Rusia apo per shtetet pribaltike qe kane qene te pushtuara nga Rusia dyshimi per nje mbeshtetje te sigurise europiane tek Moska eshte i madh jo vetem per shkak te pervojes historike te hidhur por dhe per shkak te veprimtarise dhe ambicieve te Rusise ne plan europian dhe boteror. Shtetet e tjera anetare te BE-se po shohin cdo dite se si Moska po rrit kapacitetet ushtarake strategjike pertej nevojave te mbrojtjes dhe me objektiva te shtrirjes se pranise ushtarake nga Azia ne Ameriken Latine. Ato e pane se si Moska kontribuoi ne mbytjen e revolucionit te portokallte ne Ukraine dhe se si ndermori nje agresion ushtarak kunder Gjeorgjise. Nuk eshte sekret se Traktati i ri i Sigurise Europiane qe ka propozuar presidenti D. Medvedev synon te menjanoje si NATO-n ashtu dhe SHBA-ne nga arkitektura europiane e sigurise. Sipas burimeve diplomatike presidenti francez ka propozuar krijimin e nje Keshilli Europian te Sigurise me pjesemarrjen e Rusise dhe kjo ne nje menyre apo tjeter shenon nje afrim tek kerkesa e Kremlinit per Traktatin e ri te Sigurise Europiane. Nje shqetesim te lexueshem ka krijuar ne kryeqytetet euroatlantike nisma e Gjermanise per te krijuar nje Komitet BE-Rusi te politikave te sigurise. Mosbesimi qe shumica e shteteve europiane kane ndaj Rusise afekton me te drejte ose jo edhe cdo tratative te vecuar me Mosken per ceshtje te sigurise dhe te perspektives europiane. Europa multipolare - shkruan politologia sllovake Jana Kobzova duke folur per Dovilin - nuk mund te drejtohet ne nje menyre imperiale nga fuqite e saj te medha.
Franca dhe Gjermania si shtete te fuqishme europiane qe kane marre persiper rolin e motorit kryesor te BE-se kane te drejtat dhe interesat e tyre sovrane qe te futen ne lojera strategjike me Rusine. Ceshtja eshte nese perballimi i Rusise ne planifikimet gjeopolitike dhe gjeostrategjike mund te jete me efikas duke u angazhuar ne lojera dy apo trepaleshe apo ne tratativa te BE-se si bllok i bashkuar dhe i fuqishem. Tratativat e vecuara strategjike te cilitdo shtet europian duket se e forcojne me shume bindjen ne Moske per nje mungese kohezioni te politikes se jashtme dhe te sigurise se BE-se dhe i japin Moskes nje atu tjeter ne tryezen e bisedimeve. Pervoja historike europiane nuk inkurajon qe tu jepen shume pike formave te klubeve ekskluzive te fuqive te medha europiane. Triumvirati Paris-Berlin-Moske nuk duket se mund te beje perjashtim nga ky stereotip. Ne gazeten britanike Fajnenshell Tajms analistet e njohur Ivan Krastev dhe Mark Leonard shkruajne se samiti i Dovilit pa perfytyrimin e pare te nje rendi te ri gjeopolitik europian. Erdhi Europa trepaleshe. Konstanze Stelzenmuller i Fondacionit Marshall Gjermani shtron pyetjen A po perpiqen Parisi Berlini dhe Moska te kthejne prape koncertin europian te shekullit te 19-te ne vitin 2010. Ne qofte se frika e atyre qe jane brenda dyerve te BE-se merr keto permasa nuk duket se ka arsye qe shtetet kontorno te Ballkanit Perendimor qe presin te hyjne ne BE te jene me optimiste.
GSH/BalkanWEb
Paqartesite nisin nga formati i samitit qe mblodhi tri shtete te medha europiane. Eumlshte e kuptueshme se probleme dhe shqetesime te perbashketa specifike mund te mbledhin ne takime e samite te vecanta tri kater apo pese shtete te medha apo te vogla. Deklarimet e zyrtareve te larte te te tria shteteve dhane si objektiv te samitit problemet e sigurise dhe te se ardhmes se kontinentit. Nga pjesemarresit e samitit u fol per fokusimin ne marredheniet mes BE-se dhe Rusise ne fushen e sigurise dhe ne ceshtje te tjera te rendesishme paneuropiane. Nese merren dimensionet dhe problematikat qe u deklaruan nuk mund te mos dalesh tek konstatimi se ne samitin e Dovilit mungonin shtete te tjera te medha dhe te rendesishme europiane si Britania e Madhe dhe Italia. Keto jane dy shtete pa pjesemarrjen dhe angazhimin e te cilave e ka te veshtire nje mendim realist te pranoje se mund te projektohen traktate apo mekanizma te perbashketa ruso-europiane te sigurise. Nese merret takimi trepalesh si perfaqesim i BE-se dhe i interesave te saj strategjike ne marredheniet me Rusine dhe si rol i BE-se ne politiken globale perseri del tek mendimi qe mungesa e dy shteteve te tjera te medha zhvlefteson mandatin europian te samitit sepse veshtire te mendohet se Britania e Madhe dhe Italia mund tu kene dhene ndonje forme mandati dy aleateve te tyre europiane per ti perfaqesuar ne tratativat me Rusine. Por ne Dovil mungonin edhe 23 shtete te tjera anetare te BE-se qe sipas sondazheve diplomatike nuk rezultojne te lumtura nga ky fakt. Samiti France-Gjermani-Rusi u mbajt nje muaj para se te mblidhet samiti i Aleances Atlantike ne Lisbone ne muajin nentor ku do te marre pjese edhe presidenti i Rusise Dimitri Medvedev dhe ku do te organizohet edhe takimi i Keshillit NATO-Rusi. Samiti trepalesh i Dovilit u mbajt gjithashtu perpara samitit te BE-se te dhjetorit. Mbledhja e nivelit te larte trepalesh e Dovilit deri tani nuk jep elemente qe te krijoje bindje se ajo ishte nje parapergatitje e samiteve euroatlantike me Rusine. Perderisa ekzistojne mekanizma te tilla si Keshilli NATO-Rusi si dhe samitet e rregullta BE-Rusi qe trajtojne ceshtje te shqetesimeve te perbashketa per sigurine dhe gjithe ceshtjet qe lidhen me kercenimet apo rreziqet e sigurise duket se samiti i Dovilit del si nje lloj dublimi. Nuk disponohet informacion se deri ku Franca dhe Gjermania kane perfaqesuar interesat e tyre ne samitin me Rusine dhe deri ku kane perfaqesuar edhe interesat e aleateve te tjere te BE-se dhe te NATO-s. Diplomate franceze dhe gjermane neper kontaktet diplomatike japin dy argumente per motivet e organizimit te samitit. I pari se ka nje pakesim te interesit te administrates se presidentit Barak Obama drejt Europes gje qe con ne nje nevoje per tratativa te drejtperdrejta sigurie te BE-se me Rusine. I dyti se vete qeveria e presidentit Obama ka shpallur rindertimin e apo rikurdisjen e marredhenieve amerikano-ruse dhe perderisa po e bejne SHBA eshte e natyrshme ta ndermarre nje rikurdisje me Rusine edhe BE-ja. Nga te dyja argumentet ndjehet nje nuance pakenaqesie ndaj SHBA-se qe duket ka shtyre tek nje samit ekskluziv trepalesh me Rusine. Per hir te se vertetes duhet thene se edhe kur u organizua per here te pare me 2003-in samiti trepalesh France-Gjermani-Rusi me pjesemarrjen e presidenteve Zhak Shirak Gerhard Shreder dhe Vladimir Putin shtysa kryesore ishte pakenaqesia e tri paleve dhe bashkimi ne kundershtimin e nderhyrjes se SHBA-se ne Irak. Samitet trepaleshe vazhduan deri ne vitin 2006 kur shenohet organizimi i samitit te fundit ne France. Pas nje nderprerjeje prej kater vjetesh tani mblidhet perseri. Me kete lloj vazhdimesie ai shnderrohet jo vetem ne nje format te percaktuar por edhe ne nje forum ekskluziv te perhershem. Samiti i Dovilit hap nje faqe ende te kriptuar mbi disa re ne raportet SHBA-BE dhe sidomos te SHBA-se me Francen dhe Gjermanine ne nje plan euroatlantik dhe global. Ne Dovil nuk merrte pjese Shtepia e Bardhe dhe per shume europiane eshte jorealiste te kete ndonje iluzion se siguria europiane dhe arkitektura e tanishme euroatlantike e sigurise mund te garantohen pa pjesemarrjen e SHBA-se.
Ne rrethet diplomatike nuk eshte zor te konstatosh shenjat per humorin jo shume entuziast qe shoqeroi takimin e Dovilit si ne vendet anetare te NATO-s ashtu dhe ne vendet anetare te BE-se. Keto takime - u shpreh studiuesi francez Dominik Fean - grumbullojne frike ne shtetet e vogla europiane.
Ceshtja nuk eshte se perse Franca dhe Gjermania po marrin kete pergjegjesi dhe rol ekskluziv ne emer te BE-se ne raportet me Rusine. Per shtetet e tjera europiane dhe sidomos per ato shtete qe kane qene dikur nen kontrollin ushtarak te Traktatit te Varshaves te drejtuar nga Rusia apo per shtetet pribaltike qe kane qene te pushtuara nga Rusia dyshimi per nje mbeshtetje te sigurise europiane tek Moska eshte i madh jo vetem per shkak te pervojes historike te hidhur por dhe per shkak te veprimtarise dhe ambicieve te Rusise ne plan europian dhe boteror. Shtetet e tjera anetare te BE-se po shohin cdo dite se si Moska po rrit kapacitetet ushtarake strategjike pertej nevojave te mbrojtjes dhe me objektiva te shtrirjes se pranise ushtarake nga Azia ne Ameriken Latine. Ato e pane se si Moska kontribuoi ne mbytjen e revolucionit te portokallte ne Ukraine dhe se si ndermori nje agresion ushtarak kunder Gjeorgjise. Nuk eshte sekret se Traktati i ri i Sigurise Europiane qe ka propozuar presidenti D. Medvedev synon te menjanoje si NATO-n ashtu dhe SHBA-ne nga arkitektura europiane e sigurise. Sipas burimeve diplomatike presidenti francez ka propozuar krijimin e nje Keshilli Europian te Sigurise me pjesemarrjen e Rusise dhe kjo ne nje menyre apo tjeter shenon nje afrim tek kerkesa e Kremlinit per Traktatin e ri te Sigurise Europiane. Nje shqetesim te lexueshem ka krijuar ne kryeqytetet euroatlantike nisma e Gjermanise per te krijuar nje Komitet BE-Rusi te politikave te sigurise. Mosbesimi qe shumica e shteteve europiane kane ndaj Rusise afekton me te drejte ose jo edhe cdo tratative te vecuar me Mosken per ceshtje te sigurise dhe te perspektives europiane. Europa multipolare - shkruan politologia sllovake Jana Kobzova duke folur per Dovilin - nuk mund te drejtohet ne nje menyre imperiale nga fuqite e saj te medha.
Franca dhe Gjermania si shtete te fuqishme europiane qe kane marre persiper rolin e motorit kryesor te BE-se kane te drejtat dhe interesat e tyre sovrane qe te futen ne lojera strategjike me Rusine. Ceshtja eshte nese perballimi i Rusise ne planifikimet gjeopolitike dhe gjeostrategjike mund te jete me efikas duke u angazhuar ne lojera dy apo trepaleshe apo ne tratativa te BE-se si bllok i bashkuar dhe i fuqishem. Tratativat e vecuara strategjike te cilitdo shtet europian duket se e forcojne me shume bindjen ne Moske per nje mungese kohezioni te politikes se jashtme dhe te sigurise se BE-se dhe i japin Moskes nje atu tjeter ne tryezen e bisedimeve. Pervoja historike europiane nuk inkurajon qe tu jepen shume pike formave te klubeve ekskluzive te fuqive te medha europiane. Triumvirati Paris-Berlin-Moske nuk duket se mund te beje perjashtim nga ky stereotip. Ne gazeten britanike Fajnenshell Tajms analistet e njohur Ivan Krastev dhe Mark Leonard shkruajne se samiti i Dovilit pa perfytyrimin e pare te nje rendi te ri gjeopolitik europian. Erdhi Europa trepaleshe. Konstanze Stelzenmuller i Fondacionit Marshall Gjermani shtron pyetjen A po perpiqen Parisi Berlini dhe Moska te kthejne prape koncertin europian te shekullit te 19-te ne vitin 2010. Ne qofte se frika e atyre qe jane brenda dyerve te BE-se merr keto permasa nuk duket se ka arsye qe shtetet kontorno te Ballkanit Perendimor qe presin te hyjne ne BE te jene me optimiste.
GSH/BalkanWEb