Tukiçi, një premierë botërore

Teatri Kombëtar i Operës dhe Baletit do të shfaqë premierën botërore Jeta është ëndërr, opera - balet lirik, me muzikë të kompozitorit shqiptar David Tukiçi

Polonia politike, mbretria ku sundon afrodiziaku i errt i t ardhmes s saj. Midis shikimeve turbulluese, fjalve t mbla, dyshimeve pr besnikri, - dashuri q mbillet me intriga, po prgatitet nj princ trashgimtar i parashkruar t bhet tiran gjakatar, q do t sjell fatkeqsi pr gjith Polonin. Ky sht mbreti i saj, Bazilio, i cili e mban t izoluar djalin e tij, Sixhizmondo, pasi ditn kur lindi, yjet dhe planett n t cilt ai besonte kishin parashikuar se do t bhej nj mbret mizor e tiran. Jan vitet ‘500 kur ballot madhshtore ftonin princr e princesha t derdhen n ndrra dhe fate t paimagjinueshme mbretrish. “La vida es sueno” – kjo sht njohja fillestare me legjendn polake, shkruar rreth viteve 1500 nga Pedro Calderon De la Barca, dram prej nga lindi frymzimi i kompozitorit shqiptar, David Tukiit, i cili n bashkpunim me Giacomo Carbone kan shkruar dhe libretin pr vnie skenike. Autori mbi t cilin sht mbshtetur vepra, Calderon de la Barca, njihet si nj nga dramaturgt m t mdhenj spanjoll dhe “Jeta sht ndrr” njeh si dat t sakt shkrimi vitet 1532 dhe 1536, kur dhe sht prfunduar.

Kjo dram nuk sht muzikuar asnjher, ndrkoh q sht vepra m e publikuar dhe prezantuar n Evrop, veanrisht n vendet ku mbizotronte regjimi socialist, duke qen se Calderon ka zgjedhur Polonin si vendin ku zhvillohen ngjarjet e drams. Baleti do t ket mjeshtr t koreografis Agron Aliajn, dirigjent kori Dritan Lumshin, mjeshtr special t prgatitjes Genc Tukiin, me skenografi t Genc Shkodranit. Me regji t Alfred Trebicks, dirigjimi i veprs rikthen vet protagonistin e muziks, David Tukiin. Personazhet do t interpretohen nga Stephen Mullan, Emiljana Palushaj, Sofika Kola, Ardita Meni, Armando Lika, Erlind Zeraliu etj., ndrsa do t marrin pjes edhe solistt, kori, orkestra dhe trupa e baletit t TKOB-s. Premiera pritet t shfaqet m 28 prill deri m 2 maj. Nj princ q krkon t dal kundr fatit t parathn, i lejohet t mbretroj pr nj dit, ose pr gjith jetn, nse ky vrteton se sht nj trashgimtar i menur dhe i kujdesshm. Gjith “rrmuja” e veprs ka nj prmbajtje romantike, aq dhe intriguese. Princi kalon nj ndrrndjellse pr pushtetin q i ishte dhn pr nj dit. Ai zgjohet n nj realitet pushteti t pamas, duke shfaqur zemrimin, krcnuar, fyer. Mbreti Bazilio, me dhimbje e vrteton at s cils i trembej. Djali i tij pr nj dit q mbretroi, vrtetoi at q kishin parashikuar yjet, kshtu q urdhroi q princi t futet prsri n burg. N preludin orkestral, vuajtjeve t Sixhizmondos t aktit t par, tashm i shtohet edhe ajo pr nj dashuri t pamundur. Historit e mbretrve duket se gjithmon kan destinin t mbarojn me “happy end”, duke uar nga zanafilla gjith filozofin njerzore, at t qenies s lir. N ndihm t ktij kontrasti artistik vjen gjithnj ndrra, ajo q liron njerzit nga qenia n tok, duke zgjidhur gjith esencn e jets njerzore, ajo q sht prjetsi me nj rrug parajse. “Jeta sht nj ndrr” njeh disa kndvshtrime interpretimi si filozofik, religjioz, moral, politik.

Specifikimi vlersues q na e sjell veprn si filozofi ka t bj me lirin njerzore, meditimi torturues q prcjell mbi vshtirsit pr t mbrritur tek qenia e lir. T gjith e dim se Polonia sht nj ndr vendet ish-komuniste q paralel me instalimin e ideologjis komuniste, nuk humbi dhe ndjesit religjioze, besimin. Ndaj kjo vepr trheq vmendjen ndaj dmeve q mund t vijn si rrjedhoj e sjelljeve t pakontrolluara. Si gjithmon lufta mes pasionit dhe arsyes asnjher nuk ka marr prgjigje morale, ndaj vazhdon t sundoj paradigma e triumfit ndaj ligjeve dhe moralit. “Jeta sht ndrr” rifiton qllimin politik, pavarsisht kohs kur u prezantua n skenn evropiane, duke treguar se far mund ta shkoj dm lirin e individit, duke nxjerr edhe n pah dilemn mes fatit t parashikuar dhe liris s zgjedhjes pr jetn. Vepra konsiderohet si nj refleksion mbi njeriun, historin njerzore se si ndryshohen fatet kur rrjedhja nuk sht e duhur, ndrsa protesta kundr dhuns sociale e jep integritet kompleks veprs. Liria dhe ndrra mbeten dimensionet gjithnjerzore. Pikrisht kt ndrhyrje t fundit, pr ta uar njeriun drejt natyrs ndrrimtare sht ndryshimi i libretit sipas versionit t muzikantit shqiptar, mjeshtrit David Tukii. Konkretisht ndryshimi sht n shtimin e skens s ndrrs, n balet, n aktin e dyt, ku gjithashtu nnvizon n fund t opers iden q dashuria e vrtet bhet e gjall, pas vdekjes.

Maestro David Tukii, lindur n Shkodr, sht diplomuar pr piano pran Liceut Artistik “Jordan Misja” n Tiran dhe ka ndjekur 5 vjet studimet e Larta n drejtimin e maestros esk Zadeja, nxns i Dimitri Shostakovi. Gjithashtu, sht diplomuar pr kompozicion n vitin 1980 pran Akademis Kombtare t Arteve n Tiran. Nga viti 1980 deri n vitin 1982 ka qen drejtor artistik i Teatrit t rrethit t Krujs. M tej nga viti 1982 deri n 1992 sht ngarkuar t kryej detyrn si redaktor dhe Ton Maester pr muzikn simfonike n Radio-Televizionin Shqiptar e n t njjtn koh dhe detyrn si docent i harmonis pran Akademis Kombtare t Arteve n Tiran. N vitin 1992 u largua pr n Itali me motivacion pr t kryer veprimtari kulturore atje. N vitin 1998, Presidenti i Republiks Italiane i ka dhn dokumentin e Qytetaris Italiane me motivacionin: “Sepse sht nj nga kompozitort m me vlera n fushn e muziks simfonike n nivel ndrkombtar, duke besuar se veprat e tij do t kontribuojn n mnyr determinuese n prhapjen e vlerave muzikore n vend”. Pasi ka prmbyllur studimet e larta pr kompozicion pran akademis prestigjioze “Ecole Normale” (Shkolla Normale) “Alfred Cortot” n Paris nn drejtimin e Maestro Michael Merle, nxns i Olivier Messian, si dhe studimet pr drejtues orkestre nn drejtimin e Profesor Maestros Domenique Ruiz, ka marr m tej diplomn pr dirigjent t Orkestrs, dhe n qershor t vitit 2003 ka ndjekur kursin e lart pr Dirigjent Orkestre me msues Prof. Maestro Domenique Rouitz, pran t njjts Akademi.

Maestro David Tukii ka kompozuar nj numr t madh veprash simfonike, instrumentale dhe vokale. N Shqipri ka regjistruar n Radio-Televizionin Shqiptar disa vepra simfonike si dhe opera vokale, suita pr kore, romanca etj. N Itali maestro Tukii ka kompozuar: “Horcynus Orca”, dopio koncert pr flaur, violonel e orkestr harqesh, shfaqje e prezantuar pr her t par n bot n Teatrin Sirakuza t Reggio Calabrias n shtator t vitit 2001 nga Ansambli i Famshm “Interpretuesit venezian”, t cilt e kan tashm kt vepr pjes t repertorit t tyre artistik. “La gonna di Borana”, variacion muzikor, bazuar mbi temn “Kur m vjen burri nga fshati”, e vn n sken pr her t par n Londr n vitin 1977, n drejtimin e maestros Eno Koo dhe m von u rivu n vitin 1998, nga t part e fryms s Akademis Santa Cecilia, Rom. Pas katr vite qndrimi n Paris, Maestro Tukii rikthehet n Kalabri, ku i frymzuar nga drama “La vida es sueno” e Pedro Calderon de la Barca, do t kompozoj opern lirike-balet “Jeta sht ndrr”, legjend n tri akte.