Unë, Zekthi i valles në diktaturë

Një mbrëmje më parë, valltari e koreografi Besim Zekthi është rikthyer në Teatrin e Operas dhe Baletit, në Ansamblin e Këngëve dhe Valleve Popullore për tu kujtuar nostalgjikëve Vallen e shqipes, por dhe për të thënë sot se folku, burimorja e kërcimit po humbet, po ndërrohen motet me tango a paso doble.

Nuk e ka nga nostalgjia, por valltari i shqipes, Besim Zekthi, kujton me emocion se si u derdh folklori shqiptar n gjith krcinjt e tij. Qysh i vogl tregon se kishte dshir t krcente n dasma e m von sipas sistemit t kohs aktivizohet n pallatin e pionierve. Nj mbrmje m par, Zekthi sht rikthyer n Teatrin e Operas dhe Baletit, n Ansamblin e Kngve dhe Valleve Popullore pr t’u kujtuar nostalgjikve “Vallen e shqipes”, por dhe pr t thn sot se folku, burimorja e krcimit po humbet, po ndrrohen motet me tango a paso doble. Zekthi n kt intervist ekskluzive pr her t par flet se si e prjetoi karriern n diktatur, si i qndroi larg skematizimit, fal artistikes s etnosit q kemi trashguar. N sken sht kthyer me repertorin e tij t famshmen “Valle e shqipeve”. Shfaqja nisi me “Vallen e Librazhdit” me koreografi t Besim Zekthit, bashk me grupin e valleve. “Potpuri t Shqipris s Mesme”, “Valle pr violin e orkestr”, “Valle me motive t Mirdits”, me kngn “Vet m the t dua”, “Bishtalecat pal-pal”, “Margjelo”, “Valle me motive ame”, “Vallja e luleve”. Ky ishte repertori, ku ishin ftuar edhe kngtari Arif Vladi me kngn “Hajredin Pasha”, Irini Qirjako me “Potpuri kngsh vlonjate”, Myfarete Laze me kngt “Sa e kndshme vjollc ti je” dhe “Pash dy syt e tu si drita”, Fatmira Breani me “Potpuri tropojane”.

Emri juaj ka qen shum i famshm gjat kohs s diktaturs. Si ka qen karriera juaj?

U afirmova n Filarmonin e Shtetit si valltar solist, m von n ndarjen e Filarmonis s Shtetit n Teatrin e Operas n vete dhe Ansamblin Shtetror n vete un i kalova Ansamblit Shtetror pr t punuar me kulturn e kombit tim, me vallen shqiptare. Q nga ajo dit e deri m sot un bj pjes n kt ansambl. N dy rrug, si n rrugn e ekzekutimit t valles shqiptare ashtu edhe n rrugn e krijimtaris. Ideja e t mbajturit t gjalla kto valle, me mjaft vlera artistike, me vlera t cilat jo vetm popujt e bots i kan vlersuar n mnyr t jashtzakonshme, por edhe akademit e huaja evropiane dhe botrore. Her pas here ngjall n ndjenjat e mia, jetn e ksaj krijimtarie q ve kujtimeve t bukura, ve mirnjohjes s madhe, q ka
koha me mua, me krijimtarin time dhe me popullin tim. Jam jashtzakonisht i knaqur n kt periudh q po prgatisim kt koncert me rastin e 50-vjetorit t krijimtaris sime n kt ansambl.

N vitet ‘57 – ‘90 ju keni qen aktiv si valltar dhe koreograf ku keni shklqyer edhe jasht shtetit. Ne brezat e sotm n fakt kemi shum kuriozitet pr krijimtarin tuaj?

’sht e vrteta edhe kronika pak punon pr t vn n jet ose n spektakle, pikrisht kto kryevepra t kulturs shqiptare. Kjo sht fatkeqsi q m shum merren me rrokun, paso doblen edhe me tangon sesa merren me kulturn kombtare. Kjo ka dy gjra, njher bn q rinia jon ta harroj kulturn e vet, vallen shqiptare, q ka lindur me kt valle dhe q sht nj valle q rrall vende n bot e kan si e kemi ne vallen ton. Bn q t krenohemi dhe t punojm me mish e me shpirt pr kt valle, kaq me respekt nga bota dhe nga t gjitha qarqet e kulturs botrore. Un them q i lind pr detyr televizioneve dhe t gjitha mjeteve t agjitacionit dhe propagands dhe institucioneve zyrtare n mnyr q vallja shqiptare t mbetet gjithmon.

Po marr pr shembull vetm 5-6 krijime, q kan t bjn me t gjitha viset shqiptare. “Vallja ame”, “Vallja e Kosovs”, “Vallja e Tirans”, “Vallja e Librazhdit”, “Vallja labe”. T gjitha kto jan kryevepra t kulturs shqiptare, kulturs kombtare. Kjo duhet mbajtur gjall gjat gjith periudhs, gjat gjith jets dhe duhet futur n t gjitha shkollat qofshin kto edhe shkolla do ta bnte jashtzakonisht t njohur. Ka ansamble shtetrore n bot q shum prej valleve t tyre i fusin n mas, kshtu q edhe ne duhet t punojm shum q t’ua lm brezave t rinj ansamblin n shpirt.

“Vallja e shqipeve” sht imazhi i shqiptarve pr ju si valltar. far prmban eposi i ksaj valleje?

Eposi i ksaj valleje sht nga kryeveprat q ka
n muzik “Artisti i Popullit” Pjetr Gaci. Elegjia e “Bajram Currit”, nj nga kryeveprat e Fan Nolit. Ajo valle mbetet n historin e kombit shqiptar si vallja shqiptare, vallja e shqipes, mbetet n historikun e valles, epiks, heroiks dhe kulturs kombtare shqiptare. Un e kujtoj me nostalgji t madhe dhe kudo q kam krcyer, jam munduar t ngre shpirtrat e njerzve pr t’u thn shqiptarve q ju n gjoksin tuaj keni nga nj shqiponj, por edhe n shpirtin tuaj keni nj shqiponj.

Keni krcyer t gjitha motivet: ame, mirditore, tiranase. I njihni mir kto treva?

Jo vetm q i njoh, por edhe kam nj njohuri plotsisht shkencore pr kto treva. Njohuri analiste t brendis t ktyre valleve, qoft t karakterit epiko-lirik, por edhe karaktereve t ndryshme. Prandaj un them q ta duash vallen duhet edhe ta njohsh. Ka shum gjra. Po t marrim p.sh. vallen labe. Vallen labe sht shum vshtir ta njohsh. Pse? Se vallen labe duhet ta kndosh. Duhet t kndosh labe q t krcesh vallen, se s’ka muzik ajo. Prandaj ne e kemi krcyer vallet labe si jan “Bilbilat e trembdhjet”, vallen epiko-lirike t bilbilave.

A ju vjen keq q koha m e art juaja si valltar ka prkuar me diktaturn komuniste?

Absolutisht. Un kam
detyrn time si artist, pavarsisht se n ’histori jetojm, cils epoke i takojm. Kam
detyrn time si artist i ktij populli dhe me shpirt e me jet i brumosur dhe i dhn pas ksaj valleje t bukur shqiptare.

Si ka qen atmosfera artistike dhe miqsit tuaja n kt koh?

N prgjithsi, ka qen e mir, por un them pak kemi br, duhet t bjm m shum. M duket jan borxhlinj edhe drejtuesit, edhe shteti vet sht borxhli ndaj artistve. Duhet nxitur, sepse do t thuash ti Besim Zekthi sht sot, sht sot, po nesr nuk e ke m Besim Zekthin, prandaj sa ke mundsi, shfrytzoje. Shfrytzoje pr t mirn e kulturs shqiptare, kshtu q ka mundsi q t bhet m shum.

Si ndodhi q u bt valltar?

Kisha dshir gjithmon, krceja npr dasma, n shkoll, n pallatin e pionierit, duke u asimiluar, duke u
m e gjall n shpirtin tim, kisha knaqsi t madhe t bhesha valltar. Kam pasur mundsi t bhesha edhe artist me ngjyra t tjera, me karaktere t tjera. Pr shembull, mund t bhesha aktor shum i mir, kisha nj diksion shum t bukur, t pastr, kisha dhn prova edhe n Teatrin Kombtar, kisha fituar e megjithat nuk doja se nuk m mbushte asgj shpirtin tim prve artit t krcimit.

A e keni ndjekur vallen shqiptare qkur jeni shkputur nga skena? Si e shikoni je