Vrima Ozonit, rreziku nuk ka kaluar
Për ozonin kujtohemi vetëm kur ka pak ose tepër. Në rastin e dytë flitet në metropole gjatë verës, sepse në doza të larta provokon sëmundjet të aparatit respirator. Kur mungon, si në rajonet polare, sjell probleme okulistike apo tumore të lëkurës.
Meqenëse rasti i rrallimit së ozonit është një e keqe në nivel global, kombet e bashkuara krijuan në vitin 1995 ditën internacionale për mirëmbajtjen e shtresës së ozonit dhe vendosën të ishte data 16 shtator. Zgjedhja e 16 shtatorit është e lidhur me datën në të cilën në vitin 1987 u firmos protokolli i Montrealit, me anë të cilit u hoqën nga përdorimi Cfc-të, domethënë gazet kryesore përgjegjës për shkatërrimin e shtresës së ozonit. Traktati deri tani është ratifikuar nga 196 shtete.
Cfarë është ozoni?
Ozoni është një molekulë e vecantë oksigjeni e formuar nga te atome në vend të dy të zakonshmëve që përbëjnë oksigjenin që thithim. Toka është e rrethuar nga një shtresë natyrale ozoni që gjendet në stratosferë midis 15 dhe 35 kilometrave lartësi. Për shkak të temperaturave të ulta, ozoni ka tendencën të hollohet mbi rajonet polare (më tepër në Antarktidë se në Arktikë) duke ndjekur ciklin e stinëve.
Gjatë dekadave të fundit gazet e prodhuara nga njeriu kanë përshpejtuar procesin, deri në krijimin e vrimave në polin e veriut dhe të jugut. Shtresa e ozonit është e domosdoshme për ekzistencën e jetës, në cfardo lloj forme, në planetin tonë. Ozoni ka aftësinë të thithë rrezet ultravjollcë të diellit, vecanërisht ato me gjatësi vale më të dëmshme (Uv-B). Nëse këto valë do të mbërrinin në sipërfaqe, do të shkatërronin ADN-në e qelizave.
Si po veprohet?
Vrima e ozonit është një cështje serioze dhe të dhënat shkencore janë kaq të evidente sa ndalimin e produkteve Cfc gjeti një përgjigje të menjëhershme nga të gjithë vendet e botës. Programi i kombeve të bashkuara për ambientin (Unep) ka krijuar një kanal të posacëm në Youtube për të ndjekur historinë e traktatit të Montrealit dhe veprimtaritë që ndërmerren me rastin e ditës ndërkombëtare, që këtë vit ka për temë “mundësia e vetme për të nxjerrë jashtë loje Hcfc-të”, gazet që kanë zënë vendin e të famshmëve Cfc dhe që nga 1 janar të vitit 2015 do të nxirren jashtë prodhimit.
Përmirësimi
Në Antarktidë situata është në përmirësim. Në lidhje me përmasat maksimale të arritura në 24 shtator të vitit 2006 (29.6 milion kilometër kator), vrima e ozonit është zvogëluar në 22.6 milion në datë 25 shtator të vitit të shkuar. Shpresohet që të dhënat e vitit 2011 (që do të publikohen pas disa javësh) të shënojnë një përmirësim tjetër. Për fat të keq gjërat po shkojnë pak më keq në veri. Në Arktikë në fillim të vitit 2011 pati një rënie të shtresës së ozonit prej 40%.
(a.h/BalkanWeb)
Meqenëse rasti i rrallimit së ozonit është një e keqe në nivel global, kombet e bashkuara krijuan në vitin 1995 ditën internacionale për mirëmbajtjen e shtresës së ozonit dhe vendosën të ishte data 16 shtator. Zgjedhja e 16 shtatorit është e lidhur me datën në të cilën në vitin 1987 u firmos protokolli i Montrealit, me anë të cilit u hoqën nga përdorimi Cfc-të, domethënë gazet kryesore përgjegjës për shkatërrimin e shtresës së ozonit. Traktati deri tani është ratifikuar nga 196 shtete.
Cfarë është ozoni?
Ozoni është një molekulë e vecantë oksigjeni e formuar nga te atome në vend të dy të zakonshmëve që përbëjnë oksigjenin që thithim. Toka është e rrethuar nga një shtresë natyrale ozoni që gjendet në stratosferë midis 15 dhe 35 kilometrave lartësi. Për shkak të temperaturave të ulta, ozoni ka tendencën të hollohet mbi rajonet polare (më tepër në Antarktidë se në Arktikë) duke ndjekur ciklin e stinëve.
Gjatë dekadave të fundit gazet e prodhuara nga njeriu kanë përshpejtuar procesin, deri në krijimin e vrimave në polin e veriut dhe të jugut. Shtresa e ozonit është e domosdoshme për ekzistencën e jetës, në cfardo lloj forme, në planetin tonë. Ozoni ka aftësinë të thithë rrezet ultravjollcë të diellit, vecanërisht ato me gjatësi vale më të dëmshme (Uv-B). Nëse këto valë do të mbërrinin në sipërfaqe, do të shkatërronin ADN-në e qelizave.
Si po veprohet?
Vrima e ozonit është një cështje serioze dhe të dhënat shkencore janë kaq të evidente sa ndalimin e produkteve Cfc gjeti një përgjigje të menjëhershme nga të gjithë vendet e botës. Programi i kombeve të bashkuara për ambientin (Unep) ka krijuar një kanal të posacëm në Youtube për të ndjekur historinë e traktatit të Montrealit dhe veprimtaritë që ndërmerren me rastin e ditës ndërkombëtare, që këtë vit ka për temë “mundësia e vetme për të nxjerrë jashtë loje Hcfc-të”, gazet që kanë zënë vendin e të famshmëve Cfc dhe që nga 1 janar të vitit 2015 do të nxirren jashtë prodhimit.
Përmirësimi
Në Antarktidë situata është në përmirësim. Në lidhje me përmasat maksimale të arritura në 24 shtator të vitit 2006 (29.6 milion kilometër kator), vrima e ozonit është zvogëluar në 22.6 milion në datë 25 shtator të vitit të shkuar. Shpresohet që të dhënat e vitit 2011 (që do të publikohen pas disa javësh) të shënojnë një përmirësim tjetër. Për fat të keq gjërat po shkojnë pak më keq në veri. Në Arktikë në fillim të vitit 2011 pati një rënie të shtresës së ozonit prej 40%.
(a.h/BalkanWeb)