abej ne letrat nga Kosova
Leterkembimi i studiuesve te Kosoves me prof. Eqrem abejn. Nje kerkim nga arkivat personale nderton historine e nje komunikimi te kufizuar ne kohen e izolimit politik te kolegeve shkencetare
Gjuhetari Begzad Baliu nga Universiteti i Prishtines ka bere nje kerkim ne leterkembimet e studiuesve nga Kosova me albanistin shqiptar prof. Eqrem abej 1908-1980.
Lektori i Fakultetit te Edukimit i cili ka hartuar e botuar me 2006 edhe Bibliografia e studimit te vepres se abejt ne Kosove 1952-2002 i referohet nje bashkepunimi me histori qe nis ne vitet 70 deri ne ditet e fundit te gjuhetarit nga shtrati i nje spitali ne Rome.
Letra dhe kartolina te derguara nga Kosova dhe nga qytete te ndryshme te botes ne nje kohe kur leterkembimi si per studiuesit e Kosoves ashtu edhe per ata te Shqiperise ishte me pasoja.
Prof. ass. dr. Baliu ka bere nje kerkim ne arkivat personale te leterderguesve ka pasur dhe ndihmen e te bijes se prof. abejt Brikena abej.
Leterkembimi ku diskutohen ceshtje gjuhesore historike etnologjike kulturore po dhe familjare nis vitin 1970 me rastin e fillimit te punes per botimin ne Prishtine te Studime gjuhesore ne gjashte vellime.
Ishte vendosur nderkaq nje marredhenie bashkepunimi mes Universitetit te Tiranes Universitetit te sapothemeluar te Prishtines. Ne vitet 1971-1973 prof. abej qe sic shkruan Baliu shihej me shume se nje Profesor universitar me shume se nje shkencetar me permasa kombetare dhe evropiane behet nje hero per te mos thene nje mit qe percillet nga studentet profesoret dhe intelektualet shqiptare nga Universiteti ne hotel dhe anasjelltas.
Ne kete kohe mbante nje sere ligjeratash ne Universitetin e Prishtines ligjerata qe u botuan pas vdekjes vetem me 2008 si liber me vete Hyrje ne Indoeuropianistike.
Baliu veren qe kartolinat letrat pergezuese kryesisht per Vitin e Ri dhe letrat e punes nisin nga nje intimitet i skajshem kolegial me cilesore e epitete nga me te lartat dhe nga me te ndryshmet. Per diskursin e komunikimit eshte me shume interes te lexohen vetem paragrafet e pare a te fundit te mesazheve te tyre si Shume i nderuari Profesor Na mori malli te shihemi.
Rexhep Ismajli Fort i dashur shoku Prof. Eqrem abej Hasan Mekuli Duke pritur me kenaqesi e mburrje pergjigjen Tuaj Skender Gashi Fort i dashur mik I nderuari per jete profesor i dashur Eqrem abej Tungjatjeta i nderuari shoku Prof. Eqrem abej Haxhi Krasniqi I dashur dhe i nderuari Z. Profesor Seher gehrter Herr Professor Zef Mirdita Perqafime Me lot ne sy Mehmet Shurdhani I ndershem Z. Profesor Mehmet Gjevori etj..
Dergohen nga Budva e Malit te Zi nga Poreci i Kroacise nga Roma nga Zagrebi nga Parisi nga Prizreni nga Beogradi nga Dibra nga Gjermania Demokratike nga Jena Gjermania Demokratike nga Londra Petrovaci Kroacia nga Presheva nga Rumania nga Sfeti Stefani Mali i Zi nga Zara nga Kryshevci i Serbise nga Mynihu nga Bukureshti nga Decani nga Lenggries i Gjermanise.
Letra profesoresh gjuhetaresh te rinj studiues te letersise folklorit etnologjise arkeologe dhe historiane po edhe lexues te vepres se tij i shkruajne prof. abejt
gjithnje ne adresen e tij zyrtare ne Tirane.
I shkruajne Anton etta Anton Nike Berisha Eric Hamp Gani Bobi Hasan Mekuli Haxhi Krasniqi Ibrahim Rugova Isa Bajcinca Ismail Dumoshi Ismajl Doda Mehdi Bardhi Mehmet Gjevori Murat Blaku Nazmi Shurdhani Rexhep Ferri Rexhep Ismajli Rrahman Dedaj Skender Gashi.
Komunikimi me Gashin perfshin nje nga pak letra te fundit per prof. abejn ku i shkruan per probleme te thelluara gjuhesore sufiksat sllave te toponimise. Gashi i kishte shkruar Gezohem shume qe tani shendeti ju shkon mbare.
Ky gezim nuk eshte vetem i imi porse i te gjithe neve qe te Ju shohim punetorin e palodhshem dhe njekohesisht burimin e pashtershem te keshillave te papertueshme dhe te ndihmes se pakursyeshme per te gjithe qe perpiqen tia shtojne kalase se dijes albanistike edhe nga ndonje gure.
Gjuhetari i pergjigjet nga shtrati i spitalit ku vdiq me 13 gusht 1980.
Begzad Baliu e sheh kete leterkembim si fenomen te epistemologjise ne vijim te nje tradite brenda studimeve albanologjike.
Shume ceshtje te diskutueshme te fatit te krijuesve shqiptare te Rilindjes Europiane Bardhi Budi Bogdani jane trajtuar dhe madje vazhdojne te rizbulohen mbeshtetur kryesisht ne epistemologjine e tyre apo te bashkekohesve te tyre e cila ne rrethanat e reja ka marre vleren e dokumentit shkruan ai.
Tradita konsolidohet ne periudhen e Rilindjes Kombetare kur elita ndodhej ne nje gjeografi tjeter dhe te larget nga atdheu. Baliu shenon qe vleresimi i rendesise se epistemologjise nuk ka munguar por eshte theksuar kryesisht vetem ne kontekst te pasurise se saj leterkembimi i pasur i Jeronim de Rades Sami Frasherit Elena Gjikes dhe sidomos Faik Konices.
Gjurmime te kesaj pasurie pjeserisht jane bere edhe ne arkivat personale shkencore dhe shteterore te albanologeve te proveniences austro-gjermane Gustav Majer Norbert Jokli etj. ndersa konsiderohet e nje interesi te vecante epistemologjia shume e pasur e studiuesve dhe krijuesve te gjysmes se pare te shekullit XX.
Me kerkimet qe studiuesi i Universitetit te Prishtines ka bere sidomos ne epistemologjine e gjysmes se dyte te shekullit XX thekson rendesine e leterkembimeve per studimet albanologjike.
Ne rastin e komunikimit te studiuesve te Kosoves me Eqrem abejn ve ne dukje se ai komunikim behet ne rrethana politikisht kombetarisht dhe kulturalisht te veshtira per te mos thene te kontrolluara nga shume institucione politike shkencore dhe shteterore.
Ai nis ne fillim te viteve 70 pak vite pasi kishte filluar botimi i studimeve te tij per personalitetet letersine arbereshe letersine e vjeter dhe sidomos vendin gjenezen dhe formimin te popullit shqiptar e te gjuhes shqipe por shtohet ne menyre te vecante pas ribotimit te librit Per gjenezen... dhe me te filluar te iniciatives per botimin e veprave te plota te tij ne Prishtine.
Pritej qe ky leterkembimi i shkencetarit gjuhetar me albanologe dhe linguiste nga e gjithe bota shkencore te botohej me rastin e 100-vjetorit te lindjes se tij por nuk u be e mundur.
shte domethenese qe vepra e tij e plote me vlere themelore per kulturen shqiptare
ka dale vetem ne Kosove ne vitet 70 si dhe ne nje ribotim te mevonshem po atje. Por akoma jo ne Shqiperi megjithese viti 2008 u shpall Vit i abejt.