Ambasadorja britanike: “Problemet e zgjedhjeve, zhgënjyese për një vend anëtar të NATO-s
Intervista/ Flet ambasadorja e Mbretërisë së Bashkuar, Fiona Meklluham
Gjatë një interviste dhënë revistës “MAPO”, ambasadorja britanike, Fiona Meklluham, ka paraqitur qëndrimin e saj për procesin zgjedhor në Shqipëri, duke u shprehur se tensionet dhe problemet e hasura gjatë zgjedhjeve sollën zhgënjim pasi tashmë Shqipëria është vend anëtar i NATO-s dhe një vend aspirant i BE-së. Ambasadorja britanike ka shtuar gjithsesi se do të jetë raporti i ODIHR-it dokumenti vendimtar që do të ndikojë në qëndrimin e qeverisë britanike mbi procesin zgjedhor të 28 qershorit. Në këtë kontekst diplomatja angleze ka deklaruar se Shqipëria nuk mund të jetë më në kërkim të standardeve alternative zgjedhore, por duhet të synojë të njëjtat standarde të pakontestueshme zgjedhore që karakterizojnë vendet e BE-së. Intervista e diplomates britanike rezervon dhe opinionin e saj mbi qeverinë e re, ekuilibrat e rinj parlamentarë dhe për procesin e reformave në Shqipëri.
Shkëlqesi, e morët detyrën e ambasadores në Shqipëri në një moment politik delikat për vendin, në prag të zgjedhjeve të qershorit. Me çfarë përshtypjesh i shoqëruat këto zhvillime? Sa e ndryshme, krahasuar me ditët e para, është ideja juaj për vendin tonë pas këtyre muajve qëndrimi në Shqipëri?
Është e qartë se arrita këtu në një moment interesant politik, vetëm disa javë përpara zgjedhjeve të përgjithshme të 28 qershorit. Por erdha edhe me një sens shumë të qartë të trashëgimisë së pasur dhe potencialit të jashtëzakonshëm të Shqipërisë. Para se të merrja detyrën kalova një muaj në Shkodër duke mësuar gjuhën shqipe dhe duke eksploruar Veriun. Atje, në Fakultetin e Gjuhëve dhe më përpara në Londër, takova shumë të rinj shqiptarë, shumë të talentuar dhe dinamikë, të arsimuar dhe të dëshpëruar për të ndërtuar një të ardhme më të mirë për veten dhe familjet e tyre në Shqipëri dhe si pjesë e Bashkimit Europian. Kështu arrita në Tiranë e bindur për potencialin e këtij vendi, sidomos potencialin njerëzor. Ky mendim nuk ka ndryshuar. Vetëm është forcuar pasi kam takuar akoma më shumë shqiptarë dhe jam njohur me eksperiencat dhe historitë e jetës së tyre. Natyrisht, zgjedhjet kanë qenë fokusi kryesor për mua dhe qeverinë time, por jo fokusi i vetëm. Gjithsesi, bindja ime për potencialin e Shqipërisë qëndron e fortë. Besoj se pas tre muajsh këtu, shqetësimi im është nëse Shqipëria po e mbështet plotësisht këtë potencial dhe energji. Kam takuar shumë të rinj shqiptarë që janë të zhgënjyer nga politika dhe ritmi i reformave. Po, vërtet Shqipëria ka bërë rrugë të gjatë që nga rënia e regjimit të mëparshëm. Po, vërtet që ka progres. Por mund të mos jetë duke ecur aq shpejt sa pritshmëria dhe aspirata e disave, sidomos e të rinjve. Ndjesia ime është se ka dëshirë të madhe për ndryshim pozitiv, prandaj shpresoj se qeveria e re dhe Parlamenti i ri do ta kapin këtë iniciativë.
Votimet e 28 qershorit nxorën fitues koalicionin e zotit Berisha me zotin Meta, kurse opozita socialiste pësoi një humbje, të cilën vazhdon ta kontestojë. Cili është pozicioni i juaj dhe i qeverisë britanike për parregullsitë që u vunë re në zgjedhje?
Ende po presim raportin final të ODIHR-it për zgjedhjet e qershorit. Ata janë ekspertët dhe raporti i tyre do të ketë rol thelbësor në pikëpamjen e qeverisë time mbi procesin elektoral. Mbretëria e Bashkuar është dhe ka qenë e fokusuar në integritetin e procesit elektoral, para, gjatë dhe pas ditës së zgjedhjeve. Rezultatet, sigurisht, janë për t’u vendosur apo kundërshtuar nga qytetarët Shqiptare, dhe jo nga ne të huajt. Pa dyshim, në ditën e zgjedhjeve shumë votues dhe nëpunës të administrimit të zgjedhjeve treguan angazhimin e tyre për një proces demokratik, këtë e pashë personalisht, sepse vizitova qendra votimi, brenda dhe jashtë Tiranës. Por, siç e kanë theksuar raportet paraprake të ODIHR-it, ka pasur parregullsi, probleme parazgjedhore me politizimin e strukturave shtetërore dhe pas ditës së zgjedhjeve tension, ndërhyrje dhe vonesa në procesin e numërimit. Kjo është zhgënjyese, sidomos për një vend të sapoanëtarësuar në NATO dhe një vend aspirant për në BE. Dhe ky është shqetësim për mua dhe qeverinë time, që presim me padurim të shohim plotësimin e ambicies së Shqipërisë për anëtarësim në BE. BE-ja ka caktuar kritere të qarta për anëtarësim. U mbetet vendeve aspirante që të arrijnë standarde europiane dhe jo standarde relative.
A mund të thuhet se standardet demokratike nuk u respektuan në këto zgjedhje? Si i komentoni deklarimet e vëzhguesve ndërkombëtarë, se një e treta e procesit të numërimit në qendrat e vrojtuara ka ecur keq, ose shumë keq?
Siç e kam thënë, nuk do të paragjykoj raportin final të ODIHR-it. Vlerësimi i plotë final do të publikohet së shpejti dhe do të japë mendimin e ekspertëve. Do të vendosë në një kontekst më të gjerë vëzhgimet e tyre paraprake, duke përfshirë edhe ato të procesit të numërimit.
Siç dihet raportet shifrore që dolën nga zgjedhjet do t’i japin formë një qeverie që ngrihet mbi një maxhorancë të dobët parlamentare. A përbën kjo një rrethanë shqetësuese për stabilitetin politik në vend?
Një maxhorancë e dobët nuk është në vetvete diçka e keqe apo një kërcënim për stabilitetin. Ajo inkurajon edhe stimulon konsensus politik dhe kur kjo gjë arrihet, përbën një themel të fortë për reforma, veçanërisht në vendet në tranzicion, por edhe më gjerë. Aktualisht në Mbretërinë e Bashkuar, qeveria, edhe pse ka një maxhorancë të konsiderueshme, është bazuar në mbështetjen ndërpartiake për reformat më madhore, si për shembull, arsimi. Reformat më madhore në Shqipëri do të kërkojnë domosdoshmërisht mbështetjen e deputetëve të opozitës dhe të qeverisë për të siguruar një maxhorancë me 2/3 apo 3/5. Të gjitha partitë politike e kanë bërë shumë të qartë angazhimin e tyre për të ardhmen e Shqipërisë në Bashkimin Europian. Kështu, Integrimi në Bashkimin Europian është një projekt kombëtar që kërkon progres kombëtar, ndërpartiak, si dhe mbështetje publike. Ekziston një qëllim i përbashkët, por si në të gjitha demokracitë e mira, unë pres që të kemi një debat të shëndetshëm dhe (shpresoj) konstruktiv për zbatimin e këtij projekti.
Para pak javësh Bashkimi Europian njoftoi listën e vendeve të Ballkanit Perëndimor, që do të përfitojnë nga liberalizimi i vizave nga viti i ardhshëm, duke lënë jashtë saj Shqipërinë dhe Bosnjën. Sa është influencuar ky qëndrim nga ecuria e procesit elektoral dhe më në tërësi nga mënyra se si po zhvillohet Shqipëria, në raport me standardet që kërkon bashkësia ndërkombëtare?
Procesi i liberalizimit të vizave ka një grup të dallueshëm dhe të qartë kriteresh, që përfshijnë përmirësimin e dokumenteve dhe sistemeve të udhëtimit, kontrollin e kufijve dhe veprimet për t’iu kundërvënë krimit të organizuar, si dhe mbrojtjes ligjore të grupeve minoritare. Liberalizimi i vizave ka më shumë të bëjë me përmirësime të dukshme teknike në sistemet kufitare të Shqipërisë dhe me hetimin dhe ndjekjen penale të krimit të organizuar, sesa me politikën. Dhe progresi i këtij vendi dhe qeverisë do të matet mbi këto kritere/kërkesa. Mbretëria e Bashkuar nuk bën pjesë në hapësirën e përbashkët të BE-së “Shengen”, ne kemi sistemin tonë të kontrollit kufitar, me kërkesa të veçanta për vizat, kështu që nuk jemi të përfshirë direkt në vendim marrjen për liberalizimin e vizave “Shengen” për Ballkanin Perëndimor; dhe këto vendime nuk cenojnë drejtpërsëdrejti regjimet tona. Por ne sigurisht e ndjekim me interes procesin. Për Mbretërinë e Bashkuar dhe partnerët europianë, progresi i Shqipërisë në përmbushjen e këtyre kërkesave është një tregues i angazhimit të saj ndaj reformave dhe vlerave të BE-së me gjerë.
Zoti Berisha ka hedhur së fundi idenë se mes Shqipërisë dhe Kosovës duhet të vijojë procesi i “bashkimit të kombit”. Si tingëllon kjo, sipas jush, në veshët e europianëve, të cilët kanë preferuar ta shohin afrimin e Kosovës me Shqipërinë në kuadrin e një integrimi më të gjerë europian?
Shqipëria ka luajtur gjithmonë një rol të moderuar dhe të përgjegjshëm në rajon. Nuk shoh asnjë arsye pse kjo të ndryshojë. Ajo çka demonstrohet qartë nga debati i lindur nga komentet e kryeministrit është nevoja për të njohur ndjeshmëritë e rrënjosura thellë që rrethojnë çështjet e kombësisë dhe etnisë në këtë rajon. Ato janë çështje që kanë ndarë komunitete dhe familje dhe kanë marrë shumë jetë të pafajshme. Çështje me të cilat unë njihem shumë nga afër, pasi kam punuar për katër vjet në Bosnjë dhe Hercegovinë.
Si i cilësoni marrëdhëniet mes vendit tonë dhe Mbretërisë së Bashkuar? Çfarë mungon në këto marrëdhënie që ju do të donit ta përmbushnit gjatë mandatit tuaj?
Marrëdhëniet dypalëshe mes dy vendeve tona janë të forta dhe do të vazhdojnë të përmirësohen me kalimin e viteve. Ato janë marrëdhënie dinamike me një gamë të gjerë interesash dhe kontaktesh të përbashkëta, duke përfshirë punën e përbashkët jetike për të luftuar krimin e organizuar që cenon të dyja vendet tona, si dhe punën e Këshillit Britanik për të ndihmuar në përmirësimin e cilësisë së trajnimin gjuhësor në universitete; dhe me gjithnjë e më shumë kontakte joqeveritare. Më 7 shtator ne po themelojmë Degën shqiptare të Bashkimit Anglishtfolës, një organizatë që promovon gjuhën angleze dhe kontaktet në rang global. Kështu, marrëdhëniet Mbretëri e Bashkuar – Shqipëri janë të një game të gjerë dhe me anëtarësimin e Shqipërisë në NATO ato vazhdojnë të zhvillohen dhe maturohen. Por, të gjitha këto mbështeten fuqimisht në vizionin e përbashkët për të ardhmen e Shqipërisë, e ardhme që e sheh këtë vend si një anëtar me të drejta të plota të BE-së. Gjatë qëndrimit tim, mezi pres të zhvilloj dhe thelloj edhe më tej marrëdhëniet, veçanërisht në fushën e sundimit të ligjit, ku ne kemi përparësi urgjente të përbashkëta. Mbretëria e Bashkuar kërkon të ketë një dialog të hapur dhe të sinqertë për problemet dhe sfidat që bazohen në partneritet real. Por unë do të punoj për të ndihmuar në zgjerimin e këtyre marrëdhënieve përtej kontakteve tradicionale qeveri me qeveri, duke stimuluar biznesin, si dhe kontaktet njerëzore. Themelet e marrëdhenieve tona janë të forta.
Intervistoi: Skënder Minxhozi
Marrë nga revista “MAPO”
7 Shtator 2009
Gjatë një interviste dhënë revistës “MAPO”, ambasadorja britanike, Fiona Meklluham, ka paraqitur qëndrimin e saj për procesin zgjedhor në Shqipëri, duke u shprehur se tensionet dhe problemet e hasura gjatë zgjedhjeve sollën zhgënjim pasi tashmë Shqipëria është vend anëtar i NATO-s dhe një vend aspirant i BE-së. Ambasadorja britanike ka shtuar gjithsesi se do të jetë raporti i ODIHR-it dokumenti vendimtar që do të ndikojë në qëndrimin e qeverisë britanike mbi procesin zgjedhor të 28 qershorit. Në këtë kontekst diplomatja angleze ka deklaruar se Shqipëria nuk mund të jetë më në kërkim të standardeve alternative zgjedhore, por duhet të synojë të njëjtat standarde të pakontestueshme zgjedhore që karakterizojnë vendet e BE-së. Intervista e diplomates britanike rezervon dhe opinionin e saj mbi qeverinë e re, ekuilibrat e rinj parlamentarë dhe për procesin e reformave në Shqipëri.
Shkëlqesi, e morët detyrën e ambasadores në Shqipëri në një moment politik delikat për vendin, në prag të zgjedhjeve të qershorit. Me çfarë përshtypjesh i shoqëruat këto zhvillime? Sa e ndryshme, krahasuar me ditët e para, është ideja juaj për vendin tonë pas këtyre muajve qëndrimi në Shqipëri?
Është e qartë se arrita këtu në një moment interesant politik, vetëm disa javë përpara zgjedhjeve të përgjithshme të 28 qershorit. Por erdha edhe me një sens shumë të qartë të trashëgimisë së pasur dhe potencialit të jashtëzakonshëm të Shqipërisë. Para se të merrja detyrën kalova një muaj në Shkodër duke mësuar gjuhën shqipe dhe duke eksploruar Veriun. Atje, në Fakultetin e Gjuhëve dhe më përpara në Londër, takova shumë të rinj shqiptarë, shumë të talentuar dhe dinamikë, të arsimuar dhe të dëshpëruar për të ndërtuar një të ardhme më të mirë për veten dhe familjet e tyre në Shqipëri dhe si pjesë e Bashkimit Europian. Kështu arrita në Tiranë e bindur për potencialin e këtij vendi, sidomos potencialin njerëzor. Ky mendim nuk ka ndryshuar. Vetëm është forcuar pasi kam takuar akoma më shumë shqiptarë dhe jam njohur me eksperiencat dhe historitë e jetës së tyre. Natyrisht, zgjedhjet kanë qenë fokusi kryesor për mua dhe qeverinë time, por jo fokusi i vetëm. Gjithsesi, bindja ime për potencialin e Shqipërisë qëndron e fortë. Besoj se pas tre muajsh këtu, shqetësimi im është nëse Shqipëria po e mbështet plotësisht këtë potencial dhe energji. Kam takuar shumë të rinj shqiptarë që janë të zhgënjyer nga politika dhe ritmi i reformave. Po, vërtet Shqipëria ka bërë rrugë të gjatë që nga rënia e regjimit të mëparshëm. Po, vërtet që ka progres. Por mund të mos jetë duke ecur aq shpejt sa pritshmëria dhe aspirata e disave, sidomos e të rinjve. Ndjesia ime është se ka dëshirë të madhe për ndryshim pozitiv, prandaj shpresoj se qeveria e re dhe Parlamenti i ri do ta kapin këtë iniciativë.
Votimet e 28 qershorit nxorën fitues koalicionin e zotit Berisha me zotin Meta, kurse opozita socialiste pësoi një humbje, të cilën vazhdon ta kontestojë. Cili është pozicioni i juaj dhe i qeverisë britanike për parregullsitë që u vunë re në zgjedhje?
Ende po presim raportin final të ODIHR-it për zgjedhjet e qershorit. Ata janë ekspertët dhe raporti i tyre do të ketë rol thelbësor në pikëpamjen e qeverisë time mbi procesin elektoral. Mbretëria e Bashkuar është dhe ka qenë e fokusuar në integritetin e procesit elektoral, para, gjatë dhe pas ditës së zgjedhjeve. Rezultatet, sigurisht, janë për t’u vendosur apo kundërshtuar nga qytetarët Shqiptare, dhe jo nga ne të huajt. Pa dyshim, në ditën e zgjedhjeve shumë votues dhe nëpunës të administrimit të zgjedhjeve treguan angazhimin e tyre për një proces demokratik, këtë e pashë personalisht, sepse vizitova qendra votimi, brenda dhe jashtë Tiranës. Por, siç e kanë theksuar raportet paraprake të ODIHR-it, ka pasur parregullsi, probleme parazgjedhore me politizimin e strukturave shtetërore dhe pas ditës së zgjedhjeve tension, ndërhyrje dhe vonesa në procesin e numërimit. Kjo është zhgënjyese, sidomos për një vend të sapoanëtarësuar në NATO dhe një vend aspirant për në BE. Dhe ky është shqetësim për mua dhe qeverinë time, që presim me padurim të shohim plotësimin e ambicies së Shqipërisë për anëtarësim në BE. BE-ja ka caktuar kritere të qarta për anëtarësim. U mbetet vendeve aspirante që të arrijnë standarde europiane dhe jo standarde relative.
A mund të thuhet se standardet demokratike nuk u respektuan në këto zgjedhje? Si i komentoni deklarimet e vëzhguesve ndërkombëtarë, se një e treta e procesit të numërimit në qendrat e vrojtuara ka ecur keq, ose shumë keq?
Siç e kam thënë, nuk do të paragjykoj raportin final të ODIHR-it. Vlerësimi i plotë final do të publikohet së shpejti dhe do të japë mendimin e ekspertëve. Do të vendosë në një kontekst më të gjerë vëzhgimet e tyre paraprake, duke përfshirë edhe ato të procesit të numërimit.
Siç dihet raportet shifrore që dolën nga zgjedhjet do t’i japin formë një qeverie që ngrihet mbi një maxhorancë të dobët parlamentare. A përbën kjo një rrethanë shqetësuese për stabilitetin politik në vend?
Një maxhorancë e dobët nuk është në vetvete diçka e keqe apo një kërcënim për stabilitetin. Ajo inkurajon edhe stimulon konsensus politik dhe kur kjo gjë arrihet, përbën një themel të fortë për reforma, veçanërisht në vendet në tranzicion, por edhe më gjerë. Aktualisht në Mbretërinë e Bashkuar, qeveria, edhe pse ka një maxhorancë të konsiderueshme, është bazuar në mbështetjen ndërpartiake për reformat më madhore, si për shembull, arsimi. Reformat më madhore në Shqipëri do të kërkojnë domosdoshmërisht mbështetjen e deputetëve të opozitës dhe të qeverisë për të siguruar një maxhorancë me 2/3 apo 3/5. Të gjitha partitë politike e kanë bërë shumë të qartë angazhimin e tyre për të ardhmen e Shqipërisë në Bashkimin Europian. Kështu, Integrimi në Bashkimin Europian është një projekt kombëtar që kërkon progres kombëtar, ndërpartiak, si dhe mbështetje publike. Ekziston një qëllim i përbashkët, por si në të gjitha demokracitë e mira, unë pres që të kemi një debat të shëndetshëm dhe (shpresoj) konstruktiv për zbatimin e këtij projekti.
Para pak javësh Bashkimi Europian njoftoi listën e vendeve të Ballkanit Perëndimor, që do të përfitojnë nga liberalizimi i vizave nga viti i ardhshëm, duke lënë jashtë saj Shqipërinë dhe Bosnjën. Sa është influencuar ky qëndrim nga ecuria e procesit elektoral dhe më në tërësi nga mënyra se si po zhvillohet Shqipëria, në raport me standardet që kërkon bashkësia ndërkombëtare?
Procesi i liberalizimit të vizave ka një grup të dallueshëm dhe të qartë kriteresh, që përfshijnë përmirësimin e dokumenteve dhe sistemeve të udhëtimit, kontrollin e kufijve dhe veprimet për t’iu kundërvënë krimit të organizuar, si dhe mbrojtjes ligjore të grupeve minoritare. Liberalizimi i vizave ka më shumë të bëjë me përmirësime të dukshme teknike në sistemet kufitare të Shqipërisë dhe me hetimin dhe ndjekjen penale të krimit të organizuar, sesa me politikën. Dhe progresi i këtij vendi dhe qeverisë do të matet mbi këto kritere/kërkesa. Mbretëria e Bashkuar nuk bën pjesë në hapësirën e përbashkët të BE-së “Shengen”, ne kemi sistemin tonë të kontrollit kufitar, me kërkesa të veçanta për vizat, kështu që nuk jemi të përfshirë direkt në vendim marrjen për liberalizimin e vizave “Shengen” për Ballkanin Perëndimor; dhe këto vendime nuk cenojnë drejtpërsëdrejti regjimet tona. Por ne sigurisht e ndjekim me interes procesin. Për Mbretërinë e Bashkuar dhe partnerët europianë, progresi i Shqipërisë në përmbushjen e këtyre kërkesave është një tregues i angazhimit të saj ndaj reformave dhe vlerave të BE-së me gjerë.
Zoti Berisha ka hedhur së fundi idenë se mes Shqipërisë dhe Kosovës duhet të vijojë procesi i “bashkimit të kombit”. Si tingëllon kjo, sipas jush, në veshët e europianëve, të cilët kanë preferuar ta shohin afrimin e Kosovës me Shqipërinë në kuadrin e një integrimi më të gjerë europian?
Shqipëria ka luajtur gjithmonë një rol të moderuar dhe të përgjegjshëm në rajon. Nuk shoh asnjë arsye pse kjo të ndryshojë. Ajo çka demonstrohet qartë nga debati i lindur nga komentet e kryeministrit është nevoja për të njohur ndjeshmëritë e rrënjosura thellë që rrethojnë çështjet e kombësisë dhe etnisë në këtë rajon. Ato janë çështje që kanë ndarë komunitete dhe familje dhe kanë marrë shumë jetë të pafajshme. Çështje me të cilat unë njihem shumë nga afër, pasi kam punuar për katër vjet në Bosnjë dhe Hercegovinë.
Si i cilësoni marrëdhëniet mes vendit tonë dhe Mbretërisë së Bashkuar? Çfarë mungon në këto marrëdhënie që ju do të donit ta përmbushnit gjatë mandatit tuaj?
Marrëdhëniet dypalëshe mes dy vendeve tona janë të forta dhe do të vazhdojnë të përmirësohen me kalimin e viteve. Ato janë marrëdhënie dinamike me një gamë të gjerë interesash dhe kontaktesh të përbashkëta, duke përfshirë punën e përbashkët jetike për të luftuar krimin e organizuar që cenon të dyja vendet tona, si dhe punën e Këshillit Britanik për të ndihmuar në përmirësimin e cilësisë së trajnimin gjuhësor në universitete; dhe me gjithnjë e më shumë kontakte joqeveritare. Më 7 shtator ne po themelojmë Degën shqiptare të Bashkimit Anglishtfolës, një organizatë që promovon gjuhën angleze dhe kontaktet në rang global. Kështu, marrëdhëniet Mbretëri e Bashkuar – Shqipëri janë të një game të gjerë dhe me anëtarësimin e Shqipërisë në NATO ato vazhdojnë të zhvillohen dhe maturohen. Por, të gjitha këto mbështeten fuqimisht në vizionin e përbashkët për të ardhmen e Shqipërisë, e ardhme që e sheh këtë vend si një anëtar me të drejta të plota të BE-së. Gjatë qëndrimit tim, mezi pres të zhvilloj dhe thelloj edhe më tej marrëdhëniet, veçanërisht në fushën e sundimit të ligjit, ku ne kemi përparësi urgjente të përbashkëta. Mbretëria e Bashkuar kërkon të ketë një dialog të hapur dhe të sinqertë për problemet dhe sfidat që bazohen në partneritet real. Por unë do të punoj për të ndihmuar në zgjerimin e këtyre marrëdhënieve përtej kontakteve tradicionale qeveri me qeveri, duke stimuluar biznesin, si dhe kontaktet njerëzore. Themelet e marrëdhenieve tona janë të forta.
Intervistoi: Skënder Minxhozi
Marrë nga revista “MAPO”
7 Shtator 2009