Atvrasje apo vellavrasje

NgaFATOS LUBONJA

Permbysjen e monumentit te Enver Hoxhes e kujtoj si nje nga ngjarjet me te lumtura te jetes sime ne mos me e lumtura ne menyre absolute - te pakten per sa i perket atij qe quhet dimensioni social i qenies sone pasi ne jete kemi edhe ngjarje te lumtura private. Aq i madh ka qene gezimi ne burg kur monumenti u permbys sa nuk di te them se kush u lumturua me shume ata ne shesh qe me ne fund e plandosen perdhe apo te burgosurit si une te mbyllur me dekada prapa hekurave qe tek diktatori kishim projektuar tere urrejtjen ndaj te keqes qe na kishte shkaterruar jeten.
Kujtimin e emocionet asaj dite i ruaj fort ne kujtese si nje gje te cmuar se bashku me mirenjohjen ndaj atyre qytetareve kurajoze qe rrezikuan ate dite dhe sikur nuk dua ti trazoj me ate cka ndodhi me prapa. Por ve re se ky mostrazim eshte i pamundur. E keqja e ketyre njezet vjeteve me ka bere te reflektoj shume edhe mbi ate gezim duke e ridimensionuar. Dhe sa here reflektoj per kete vecanerisht ne dite pervjetoresh te zhurmshme si ky i ketij viti me kujtohet edhe nje bisede me nje deputet demokrat te viteve 90 qe ka levizur pastaj here me PS e here me PD gjithmone i suksesshem gjithnje e me i pasur i cili kur i thashe nje dite pas zhgenjimeve te para se me arrogancen dhe autoritarizmin qe po tregonte Berisha rrezikonte ta terhiqnin zvarre nje dite si Enver Hoxhen mu pergjigj me cinizem E more edhe atij monumentin i terhoqen.
Kjo pergjigje ka marre per mua nje kuptim simbolik pasi me ka shtyre te reflektoj mbi aktin e rrezimit te monumentit te Enver Hoxhes ne formen e pyetjes psiko-analitike a ishte ai nje atvrasjeje apo ishte nje vellavrasje Si duhet ta interpretojme kete Atvrasjen per te cilen po flas pa hyre ne thellesine e kesaj teme qendrore te psikanalizes se shekullit XX dhe me plot interpretime e kuptoj simbolikisht si clirimin e bijve vellezer nga figura autoritare e atit te dhunshem qe u rrembente gjithcka per vete edhe grate derisa nje dite e vrane e hengren dhe vendosen nje rend tjeter te gjerave me totemin qe zevendesoi atin dhe tabute qe metaforikisht ketu do ti quaja rregullat e nje bashkejetese ndryshe. Totem dhe Tabu Sigmund Freud. Frojdi shpjegon nepermjet ketij miti lindjen e religjioneve. Gjithe simbolikisht kompleksin e Edipit qe con ne atvrasje Jungu e interpreton si nje deshire transformimi rilindjeje te tjere si nje dalje  nga stadi i kafshes ne stadin njerezor social etj.
Kam parasysh kur shtroj dilemen atvrasje apo vellavrasje edhe nje interviste te Umberto Ecos me rastin e 150 vjetorit te bashkimit te Italise i cili duke e quajtur Risorxhimenton italiane me shume nje komplot te organizuar nga lart sesa revolucion nga poshte thote se italianet nuk e kane kryer ende atvrasjen si Anglia apo Franca qe i vrane vertet mbreterit e tyre per ti hapur rrugen nje vellazerie te shendoshe se italianet kane mbetur tek vellavrasja. Them se po ti veshtrojme nga kjo optike keta njezet vjet qe na ndajne nga permbysja e monumentit te diktatorit do te thoshim se edhe ne kemi shume me teper arsye per te thene se kemi mbetur tek vellavrasja se po vazhdojme  nje grindje mes vellezerish te pacliruar nga sundimi i atit te gjithepushtetshem e te dhunshem qe i perjashton dhe shtyp bijte e tij.
Nese do te benim nje kronike te shkurter te ketyre njezet vjeteve ne kete kontekst do te thosha se nga viti 92- deri me 1997 patem nje Sali Berishe ne krye te vendit qe kerkoi te na imitoje atin Enver. Ne 97-ta na u dha mundesia e atvrasjes por ne e katandisem ne vellavrasje. Shume shpejt pas ketij viti u ndame ne dy tribu me nga nje at te gjithepushtetshem ne krye te tyre. Edhe sot modeli qe kane ne koke Sali Berisha dhe Edi Rama eshte po ai i atit te gjithepushtetshem qe u rremben bijve gjithcka. Por po ta veshtrosh me thelle ne fakt keta te dy nuk jane tjeter vecse nje projektim i modelit te atit qe kemi ne ne koke. Jemi ne vellezerit qe nuk e kemi kryer atvrasjen qe projektojme tek ata nevojen per te pasur nje at padron e te dhunshem te cilit ti sherbejme e ti japim krejt pergjegjesite sepse nuk jemi rritur. E nderkaq edhe ata vete e klanet qe i rrethojne ne kete kuptim jane vellezer qe tentojne te vrasin njeri-tjetrin qe se kane kryer atvrasjen - mjaft te shohesh nenshtrimin e tyre ndaj ambasadoreve amerikane apo europiane. Edhe sherri e sharjet qe i bejne reciprokisht njeri-tjetrit si bllokmene neobllokmene e bij apo niper bllokmenesh eshte nje sherr midis vellezerish te parritur.
fare na mungon per te kryer atvrasjen - gjithmone simbolikisht e kam fjalen sepse larg qofte nuk besoj se ndokush do ta marre kete si thirrje per te bere ndonje atentat. Gjykoj se kjo rilindje nuk ka te beje aq shume me vrasjen e atit se jashtmi sesa me vrasjen e modelit autoritar brenda nesh. shte nje proces ky qe do te duhej te fillonte qe me strukturen ne familje ku vazhdojme te sundohemi nga ati autoritar e qe do te duhej te vazhdonte me arritjen e atij niveli dijeje e vetedijeje qe do te na e bente autonomine dhe lirine tone me te rendesishme sesa cdo gje tjeter ne jete. Vetem keshtu ne saje te nje procesi te brendshem do te vinte pastaj nje atvrasje e vertete se jashtmi e jo nje akt tjeter vellavrasjeje. Fjalet e Brutit E vrava Cesarin jo sepse nuk e doja por sepse doja Romen me shume se Cesarin jane emblematike ne kete kuptim. Pa nje dashuri per Romen/lirine Bruti nuk do te mund ta vriste Cesarin. Por nga ana tjeter manifestimi i nje rilindjeje te tille nepermjet aktesh te manifestuara se jashtmi ka rendesine e vet. Pervojat historike te atvrasjeve te verteta emancipuese rilindese sjellin ndergjegjesim dhe inspirim ndikojne shume qe ne vetedijen e njerezve te ngjizet jo vetem refuzimi ndaj cdokujt qe kerkon te sillet si ate autoritar e i dhunshem por edhe refuzimin per tu bere vete nje at i tille. Gjykoj se rrezimi i monumentit te Enver Hoxhes nuk ka qene nje akt i tille clirimtar e rilindes pse ka munguar procesi i brendshem per te cilin fola me siper apo pse ai nuk ka qene ne  nje nivel te mjaftueshem por dhe pse u degjenerua nga bijte e keqij qe e  shnderruan ne vellavrasje. Edhe vete fakti qe rrezimi i tij perkujtohet gjate ketyre njezet vjeteve jo si nje moment bashkimi e vellazerimi i te gjitheve por nepermjet dy tribush te ndara qe akuzojne njera-tjetren si bij te atit diktator tregon se kemi te bejme me kete degjenerim ne vellavrasje dhe jo me nje atvrasje.
Ja pse gjykoj se ne njezet vjetorin e rrezimit te monumentit te Enver Hoxhes vlen me shume te reflektohet mbi rruget e procesit qe mund te na coje ne atvrasjen e vertete sesa te bejme keto festime ne frymen e vellavrasjes.