Denoncimi i skandalit, si ndërhynte CIA te vendet e bllokut komunist
Gazeta zbardh operacionet e fshehta të shërbimeve sekrete amerikane. Rasti i Kilit dhe veprimet në vende si Shqipëria, Kuba, Greqia etj.
David Binder
UASHINGTON – Të nxitur nga zbulimet e reja të operacioneve të fshehta të Agjencisë Qendrore të Zbulimit të Shteteve të Bashkuara (CIA, - shën. red.) në Kili, një numër i madh kongresmenësh janë duke kërkuar që të tilla aksione të agjencisë duhet të jenë të sigurta ose të bllokohen tërësisht. Përfshirja e CIA-s në përmbysjet e qeverive të huaja mendohet si e pafavorshme për interesat amerikane, të cilat kanë filluar të bëhen krejtësisht të ditura gjatë këtyre viteve si; - blerja e votuesve, armatosja e komplotistëve; infiltrimi në unionet e punës dhe marifete të tjera të “zeza” të shërbimit sekret. Lista përfshin aktivitete të CIA-s në Iran, Guatemalë, Republikën Dominikane, Kubë, Bolivi, Berlin, Shqipëri, Greqi, Italia, Kongo, Indonezi dhe Indokinë.
Operacionet e zbuluara si ato të Kilit kanë një kohë të gjatë që në kohën e presidentit Harry Truman, duke nisur që me fillimet e “grupeve qendrore inteligjente” më 22 janar 1946.
Brenda një kohe të shkurtër, agjentët amerikanë kishin blerë një duzinë deputetësh të Parlamentit Italian dhe përdorën fondet sekrete për të ndihmuar forcat konservatore italiane në mënyrë të që ndalojnë ndikimin komunist në unionet tregtare. Për më tepër, justifikimi që mbeti i përhershëm ishte që të pengojnë përhapjen e komunistëve dhe të mbështesin institucionet e lira. Por çfarë u bë në rastin e Kilit?
Historia
Kur zyrtarët më të lartë të Administratës, përfshirë edhe sekretarin amerikan të Shtetit, Henry Kissinger, mohuan vitin e kaluar në mënyrë kategorike se Shtetet e Bashkuara nuk ishin përfshirë në grupin ushtarak që përmbysi presidentin e Kilit, Salvador Allende Gossens, senatorët dhe përfaqësuesit iu zbuluan atyre urdhrin e tyre. Tani, në dritën e zbulimeve të reja të dala nga dëshmia sekrete e Uilliam E. Colby-t, drejtor i CIA-s dhe të dhënat e tjera të dala përmes shtypit, kjo duket e qartë më së fundi edhe tek një notë e ligjvënësve në Kapitol Hill që ata, në rastin më të mirë, ishin çorientuar dhe, në rastin më të keq, kishin mashtruar. Shpërthimi i skandalit rreth operacioneve të CIA-s në Kili, gjithashtu mund të jetë i lidhur edhe me situatën e momentit, - që përkon me pasojat e skandalit të Uotergejtit dhe përmirësimin në uljet e tensioneve mes Lindjes dhe Perëndimit; Të dyja pozicionet post-Utergejt dhe ndjesia se tensionet ndërkombëtare i kanë zbutur dukshëm, qenë në favor të shtrimit në pyetjeve të argumentit se çfarë fshihet pas operacioneve të fshehta sekrete.
Thelbi i debatit aktual shtrohet te çështja nëse Shtetet e Bashkuara duhet të kenë në këtë fazë një numër prej 16 mijë anëtarësh në agjencinë inteligjente, me një buxhet vjetor të përllogaritur në 750 milionë dollarë, që shtrihet në shkallë botërore. Pikëpamja e Administratës Siç shpjegoi presidenti Ford më 16 shtator, në lidhje me reduktimin në formën më të thjeshtë të CIA-s, Shtetet e Bashkuara janë të fuqishme në fushën e shërbimeve sekrete sepse edhe në anën tjetër, - komunistët janë të tillë. Është i logjikshëm aplikimi i garës strategjike të armatimeve. Ishte justifikim i vonuar në fundin e viteve ‘50 të monitoroje zhvillimin e armatimit reaktiv sovjetik me aeroplanët spiunë U-2, një praktikë e Nikita Hrushovit, që u refuzua në vitin 1960, kur në Bashkimin Sovjetik një U-2 u qëllua në fluturim prej nga poshtë. Tani të dyja palët e mbajnë nën vëzhgim situatën në mënyrë të ngjashme, me satelitë spiunë dhe Shtetet e Bashkuara e kanë dyfish të justifikuar realizimin e qëllimeve të tyre.
Në lidhje me situatën në Kili, një justifikim i zyrtarëve të shërbimeve sekrete të Shteteve të Bashkuara ishte se fuqitë komuniste, e veçanërisht Bashkimi Sovjetik dhe Kuba, investuan me një pazar të madh në njerëz dhe materiale në Kili, në gjysmën e mandatit të qeverisë Allende. Presidenti Ford tha: “Qeveria jonë, ashtu si dhe qeveritë e tjera, ndërmerr aksione të sigurta në fushën e shërbimeve sekrete që të ndihmojë zbatimin e politikës së jashtme dhe të mbrojnë sigurinë kombëtare”.
Duke përfunduar, vijoi: “Unë jam informuar në mënyrë të thellë se shtetet komuniste iu kushtojnë më shumë rëndësi dhe shpenzojnë më shumë para sesa ne për të njëjtat synime”.
Zoti Colby, me një eksperiencë të gjerë në fushën e shërbimeve inteligjente, përdori një linjë të sofistikuar të argumentit. Që në vitin kur u bë drejtor i CIA-s, ai u tha njerëzve të medias dhe audiencës publike se vërtet krijimi i operacioneve sekrete përbën një armë mbrojtëse të domosdoshme.
Ai është treguar i kujdesshëm të bëjë dallimin midis tre degëve të shërbimit inteligjent; mbledhjes së materialit sekret të papërpunuar përmes kanalesh inteligjente; analizimit dhe përllogaritjes së të dhënave të papërpunuara; të dyja në mënyrë qoftë klandestine apo edhe të hapur; dhe ndërmarrja e aksioneve të kujdesshme për përçarjen e palëve kundërshtarëve, nëse ata janë brenda qeverive apo agjenci të tjera inteligjente. Pak kritikë të brendshëm të CIA-s debatojnë domosdoshmërinë për mbledhjen dhe përpunimin e të dhënave sekrete; nga njerëz apo në aspektin e dokumentimit elektronik ose fotografik. Askush nuk diskuton nevojën për analiza dhe llogaritje të kapaciteteve të kundërshtarit. Kjo është në natyrën dhe qëllimin e operacioneve të fshehta që kanë shkaktuar një debat të zjarrtë, veçanërisht në Kongres. Përgjigjja e zotit Kolbi, e bërë publike në fillimin e shtatorit dhe më parë përmes kanaleve private, është se kapaciteti i shërbimit të fshehtë është si “të nxjerrësh shpatën nga mielli”, - përderisa është i klasifikuar në radhë me arsenalin ushtarak dhe ekonomik që ka gjendje Administrata.
Pamje kritike
“Unë nuk mendoj asnjëherë se CIA merret me operacione të fshehta”. Senatori demokrat i Arkansasit J W. Fulbright, që kryeson Komitetin e Marrëdhënieve me Jashtë, tha muajin e kaluar: “Unë mendoj se ai është një operacion sekret për mbledhje të dhënash. Operacionet e fshehta të tyre përfshijnë zgjedhjet në vende të huaja dhe ne zakonisht pengojmë zgjidhjen e njerëzve të gabuar”.
Zoti Fulbright ka bashkuar një grup prej 12 senatorësh që po nxisin një projektligj të ri për të krijuar një komitet të përbashkët të Kongresit, të përbërë nga 14 anëtarë që të mbikëqyrë shërbimet sekrete të Shteteve të Bashkuara. Paketa ligjore ishte propozuar nga senatorët Lowell P. Weicker Jr, përfaqësuesi republikan i Connecticut-it dhe Haeard H. Baker i Tennessee, të cilët konstatuan muajin e kaluar se Kongresi ka qenë neglizhent në ushtrimin e kontrollit për CIA-n. Ata ishin kundërshtuar më pas nga përfaqësuesi demokrat i Massachisett-it, Michael J. Harrington, i cili tha se Administrata po tregtonte një fakt rreth operacioneve në Kili përmes seancave dëgjimore publike dhe në sesionet e mbyllura të nënkomisionin për çështjet inteligjente, ishte krejt ndryshe, një histori më e errët.
Zoti Colby kishte shkuar në mënyrë të konsiderueshme brenda në detaje rreth operacioneve të CIA-s në Kili teksa po raportonte në një sesion informal të mbajtur në prillin e kaluar nga nënkomisioni prej 7 anëtarësh i kryesuar nga përfaqësuesi demokrat i Miçiganit, Lucien N. Nedzi. Nënkomisioni ishte duke ushtruar autoritetin e tij që të mbikëqyrë operacionet e CIA-s. Megjithatë, në praktikën legjislative nënkomisionet e shërbimeve sekrete nuk aprovojnë ose vënë veton për detaje të operacioneve të fshehta.
Ka një argument më tepër kundër operacioneve të fshehta si ato të Kilit. “Ata janë të trashë”, - thotë një zyrtar i CIA-s i dalë në pension, që ka marrë pjesë në disa prej këtyre operacioneve. “Rasti i Allendes është një shembull klasik. Ai duhet ta kishte vendosur që t’u shkonte të gjithave deri në fund dhe të mos përulej, siç mund ta shikojë këtë çdo person inteligjent. Ai nuk mund të ndihmohej më tej”.
Përfundimisht, ka një çështje etike nëse morali individual i agjentëve të CIA-s, të cilët kanë kryer detyrën me përkushtim, siç e kanë mbajtur autoritetin e tyre në vende të ngjashme si edhe Greqia, i cili në vetvete është morali i Shteteve të Bashkuara si komb.
Që në fillim të muajit, senatori demokrat i Dakotës së Jugut, James Abourezk, paraqiti një amendament për koston e ndihmës së huaj, ku kërkohej të ndalohen të gjitha operacionet e fshehta të CIA-s. Përpara se ky amendament të rrëzohej me 68 vota kundër dhe 17 pro, senatori tha: “Nuk ka justifikim në parimet tona ligjore, morale dhe religjioze për operacionet e agjencisë amerikane, të cilat përfundojnë me vrasje, sabotazh, përçarje politike ose në ndërhyrje të tjera në çështjet e brendshme të një vendi tjetër, dhe të gjitha këto bëhen në emër të popullit amerikan”.
Shkrimi është publikuar në “The New York Times” më 22 tetor 1975
Titulli është redaksional
Përgatiti: Albert Gjoka
8 Prill 2008
David Binder
UASHINGTON – Të nxitur nga zbulimet e reja të operacioneve të fshehta të Agjencisë Qendrore të Zbulimit të Shteteve të Bashkuara (CIA, - shën. red.) në Kili, një numër i madh kongresmenësh janë duke kërkuar që të tilla aksione të agjencisë duhet të jenë të sigurta ose të bllokohen tërësisht. Përfshirja e CIA-s në përmbysjet e qeverive të huaja mendohet si e pafavorshme për interesat amerikane, të cilat kanë filluar të bëhen krejtësisht të ditura gjatë këtyre viteve si; - blerja e votuesve, armatosja e komplotistëve; infiltrimi në unionet e punës dhe marifete të tjera të “zeza” të shërbimit sekret. Lista përfshin aktivitete të CIA-s në Iran, Guatemalë, Republikën Dominikane, Kubë, Bolivi, Berlin, Shqipëri, Greqi, Italia, Kongo, Indonezi dhe Indokinë.
Operacionet e zbuluara si ato të Kilit kanë një kohë të gjatë që në kohën e presidentit Harry Truman, duke nisur që me fillimet e “grupeve qendrore inteligjente” më 22 janar 1946.
Brenda një kohe të shkurtër, agjentët amerikanë kishin blerë një duzinë deputetësh të Parlamentit Italian dhe përdorën fondet sekrete për të ndihmuar forcat konservatore italiane në mënyrë të që ndalojnë ndikimin komunist në unionet tregtare. Për më tepër, justifikimi që mbeti i përhershëm ishte që të pengojnë përhapjen e komunistëve dhe të mbështesin institucionet e lira. Por çfarë u bë në rastin e Kilit?
Historia
Kur zyrtarët më të lartë të Administratës, përfshirë edhe sekretarin amerikan të Shtetit, Henry Kissinger, mohuan vitin e kaluar në mënyrë kategorike se Shtetet e Bashkuara nuk ishin përfshirë në grupin ushtarak që përmbysi presidentin e Kilit, Salvador Allende Gossens, senatorët dhe përfaqësuesit iu zbuluan atyre urdhrin e tyre. Tani, në dritën e zbulimeve të reja të dala nga dëshmia sekrete e Uilliam E. Colby-t, drejtor i CIA-s dhe të dhënat e tjera të dala përmes shtypit, kjo duket e qartë më së fundi edhe tek një notë e ligjvënësve në Kapitol Hill që ata, në rastin më të mirë, ishin çorientuar dhe, në rastin më të keq, kishin mashtruar. Shpërthimi i skandalit rreth operacioneve të CIA-s në Kili, gjithashtu mund të jetë i lidhur edhe me situatën e momentit, - që përkon me pasojat e skandalit të Uotergejtit dhe përmirësimin në uljet e tensioneve mes Lindjes dhe Perëndimit; Të dyja pozicionet post-Utergejt dhe ndjesia se tensionet ndërkombëtare i kanë zbutur dukshëm, qenë në favor të shtrimit në pyetjeve të argumentit se çfarë fshihet pas operacioneve të fshehta sekrete.
Thelbi i debatit aktual shtrohet te çështja nëse Shtetet e Bashkuara duhet të kenë në këtë fazë një numër prej 16 mijë anëtarësh në agjencinë inteligjente, me një buxhet vjetor të përllogaritur në 750 milionë dollarë, që shtrihet në shkallë botërore. Pikëpamja e Administratës Siç shpjegoi presidenti Ford më 16 shtator, në lidhje me reduktimin në formën më të thjeshtë të CIA-s, Shtetet e Bashkuara janë të fuqishme në fushën e shërbimeve sekrete sepse edhe në anën tjetër, - komunistët janë të tillë. Është i logjikshëm aplikimi i garës strategjike të armatimeve. Ishte justifikim i vonuar në fundin e viteve ‘50 të monitoroje zhvillimin e armatimit reaktiv sovjetik me aeroplanët spiunë U-2, një praktikë e Nikita Hrushovit, që u refuzua në vitin 1960, kur në Bashkimin Sovjetik një U-2 u qëllua në fluturim prej nga poshtë. Tani të dyja palët e mbajnë nën vëzhgim situatën në mënyrë të ngjashme, me satelitë spiunë dhe Shtetet e Bashkuara e kanë dyfish të justifikuar realizimin e qëllimeve të tyre.
Në lidhje me situatën në Kili, një justifikim i zyrtarëve të shërbimeve sekrete të Shteteve të Bashkuara ishte se fuqitë komuniste, e veçanërisht Bashkimi Sovjetik dhe Kuba, investuan me një pazar të madh në njerëz dhe materiale në Kili, në gjysmën e mandatit të qeverisë Allende. Presidenti Ford tha: “Qeveria jonë, ashtu si dhe qeveritë e tjera, ndërmerr aksione të sigurta në fushën e shërbimeve sekrete që të ndihmojë zbatimin e politikës së jashtme dhe të mbrojnë sigurinë kombëtare”.
Duke përfunduar, vijoi: “Unë jam informuar në mënyrë të thellë se shtetet komuniste iu kushtojnë më shumë rëndësi dhe shpenzojnë më shumë para sesa ne për të njëjtat synime”.
Zoti Colby, me një eksperiencë të gjerë në fushën e shërbimeve inteligjente, përdori një linjë të sofistikuar të argumentit. Që në vitin kur u bë drejtor i CIA-s, ai u tha njerëzve të medias dhe audiencës publike se vërtet krijimi i operacioneve sekrete përbën një armë mbrojtëse të domosdoshme.
Ai është treguar i kujdesshëm të bëjë dallimin midis tre degëve të shërbimit inteligjent; mbledhjes së materialit sekret të papërpunuar përmes kanalesh inteligjente; analizimit dhe përllogaritjes së të dhënave të papërpunuara; të dyja në mënyrë qoftë klandestine apo edhe të hapur; dhe ndërmarrja e aksioneve të kujdesshme për përçarjen e palëve kundërshtarëve, nëse ata janë brenda qeverive apo agjenci të tjera inteligjente. Pak kritikë të brendshëm të CIA-s debatojnë domosdoshmërinë për mbledhjen dhe përpunimin e të dhënave sekrete; nga njerëz apo në aspektin e dokumentimit elektronik ose fotografik. Askush nuk diskuton nevojën për analiza dhe llogaritje të kapaciteteve të kundërshtarit. Kjo është në natyrën dhe qëllimin e operacioneve të fshehta që kanë shkaktuar një debat të zjarrtë, veçanërisht në Kongres. Përgjigjja e zotit Kolbi, e bërë publike në fillimin e shtatorit dhe më parë përmes kanaleve private, është se kapaciteti i shërbimit të fshehtë është si “të nxjerrësh shpatën nga mielli”, - përderisa është i klasifikuar në radhë me arsenalin ushtarak dhe ekonomik që ka gjendje Administrata.
Pamje kritike
“Unë nuk mendoj asnjëherë se CIA merret me operacione të fshehta”. Senatori demokrat i Arkansasit J W. Fulbright, që kryeson Komitetin e Marrëdhënieve me Jashtë, tha muajin e kaluar: “Unë mendoj se ai është një operacion sekret për mbledhje të dhënash. Operacionet e fshehta të tyre përfshijnë zgjedhjet në vende të huaja dhe ne zakonisht pengojmë zgjidhjen e njerëzve të gabuar”.
Zoti Fulbright ka bashkuar një grup prej 12 senatorësh që po nxisin një projektligj të ri për të krijuar një komitet të përbashkët të Kongresit, të përbërë nga 14 anëtarë që të mbikëqyrë shërbimet sekrete të Shteteve të Bashkuara. Paketa ligjore ishte propozuar nga senatorët Lowell P. Weicker Jr, përfaqësuesi republikan i Connecticut-it dhe Haeard H. Baker i Tennessee, të cilët konstatuan muajin e kaluar se Kongresi ka qenë neglizhent në ushtrimin e kontrollit për CIA-n. Ata ishin kundërshtuar më pas nga përfaqësuesi demokrat i Massachisett-it, Michael J. Harrington, i cili tha se Administrata po tregtonte një fakt rreth operacioneve në Kili përmes seancave dëgjimore publike dhe në sesionet e mbyllura të nënkomisionin për çështjet inteligjente, ishte krejt ndryshe, një histori më e errët.
Zoti Colby kishte shkuar në mënyrë të konsiderueshme brenda në detaje rreth operacioneve të CIA-s në Kili teksa po raportonte në një sesion informal të mbajtur në prillin e kaluar nga nënkomisioni prej 7 anëtarësh i kryesuar nga përfaqësuesi demokrat i Miçiganit, Lucien N. Nedzi. Nënkomisioni ishte duke ushtruar autoritetin e tij që të mbikëqyrë operacionet e CIA-s. Megjithatë, në praktikën legjislative nënkomisionet e shërbimeve sekrete nuk aprovojnë ose vënë veton për detaje të operacioneve të fshehta.
Ka një argument më tepër kundër operacioneve të fshehta si ato të Kilit. “Ata janë të trashë”, - thotë një zyrtar i CIA-s i dalë në pension, që ka marrë pjesë në disa prej këtyre operacioneve. “Rasti i Allendes është një shembull klasik. Ai duhet ta kishte vendosur që t’u shkonte të gjithave deri në fund dhe të mos përulej, siç mund ta shikojë këtë çdo person inteligjent. Ai nuk mund të ndihmohej më tej”.
Përfundimisht, ka një çështje etike nëse morali individual i agjentëve të CIA-s, të cilët kanë kryer detyrën me përkushtim, siç e kanë mbajtur autoritetin e tyre në vende të ngjashme si edhe Greqia, i cili në vetvete është morali i Shteteve të Bashkuara si komb.
Që në fillim të muajit, senatori demokrat i Dakotës së Jugut, James Abourezk, paraqiti një amendament për koston e ndihmës së huaj, ku kërkohej të ndalohen të gjitha operacionet e fshehta të CIA-s. Përpara se ky amendament të rrëzohej me 68 vota kundër dhe 17 pro, senatori tha: “Nuk ka justifikim në parimet tona ligjore, morale dhe religjioze për operacionet e agjencisë amerikane, të cilat përfundojnë me vrasje, sabotazh, përçarje politike ose në ndërhyrje të tjera në çështjet e brendshme të një vendi tjetër, dhe të gjitha këto bëhen në emër të popullit amerikan”.
Shkrimi është publikuar në “The New York Times” më 22 tetor 1975
Titulli është redaksional
Përgatiti: Albert Gjoka
8 Prill 2008