E vërteta e fshehur e një procesi!
Dëshmia e vetme epër procesin më të bujshëm të vitit 1949,
Shtpia botuese “55” ka botuar s fundi librin e saj m t ri, “E vrteta e fshehur e nj procesi”, nj libr pr gjyqin e Koi Xoxes dhe lidhjet e tij me Enver Hoxhn, prgatitur nga Kastriot Dervishi.
N nj prej proceseve t vitit 1983, gjykatsi komunist Aranit ela i drejtohet nj prej t pandehurve me akuza, duke prmendur midis t tjerash edhe “kohn e Koi Xoxes”. I pandehuri q u dnua m pas me vdekje, i kthehet i qet: “Nuk ka pasur koh t Koi Xoxes, sepse edhe ajo sht koha jon”. Sigurisht, Araniti mori nj pamje inatore, pasi edhe ai vet kishte qen nj prej protagonistve t asaj q njihet si “koha e Koit”, por q sht njlloj si koht e tjera. I pandehuri i procesit n fjal, ndonse jo n rrethan normale, kishte thn nj t vrtet t pamohueshme, pasi nuk kishte pasur n fund t fundit “koh t Koit”, pasi t gjitha koht kishin qen pa diskutim “koh t Enverit”.
Pr t sjell t vrtetn e ktyre “kohve” dhe pr t’i dhn secilit at q i takon dhe q meriton, ky botim i sjell lexuesit materialin dhe procesin “e bujshm” t kohs pr dnimin e Koi Xoxes dhe “grupit t tij”, n t cilin do t ket mundsi t shoh se “koha e Koit” nuk ka qen gj tjetr, vese koh e Enverit dhe e Koit, por me t vetmin dallim, se ndshkimin e mori njri dhe meritn e ndshkimit e mori tjetri.
Trajtimi i ksaj shtjeje ka qen kryesisht n dy drejtime: I pari q quan sukses t “goditjes s krimit” dhe i dyti q e nxjerr t pafajshm Xoxen dhe viktim t shokut t tij Enver Hoxha. Kto dy opinione jan prplasur n vitet e demokracis, duke iu referuar fare pak dosjes s ktij procesi q ruhet n Arkivin e Ministris s Brendshme e duke u marr m shum me aspekte sesa me shtje themelore. Kjo dosje e lidhur dhe e qepur, e prbr nga lloj-lloj fletsh me ngjyra e pa ngjyra, t shkurtra e t gjata, me shkrim dore e makin shkrimi, t renditura shtrembr pa kronologji t ngjarjeve, sht dshmia e vetme e plot pr procesin m t bujshm t vitit 1949, n t cilin m shum doli vepra e Partis Komuniste dhe e Sigurimit sesa e Koi Xoxes. Ishte terrorizmi politik i ksaj partie n drejtim t kundrshtarve t saj me mjetet m kriminale q doln m shum se kurr n drit n kt proces “t bujshm”.
Por tashm e sjellim kt proces pr t vrtetn dhe pr t thn cilat jan ato. sht pr t thn, pra, se pr t gjitha ato q ndodhn n vitet e para pas lufte, jan prgjegjs si Sekretari i Prgjithshm i PKSH-s, Enver Hoxha, dhe Sekretari Organizativ, Koi Xoxe. N procesin ndaj Koit, n fakt, kemi rast t shikojm m mir ato q kan ndodhur n vitet 1944 – 1948, veprime q vijuan t ishin po n t njjtat nivele edhe n vitet e tjera, kur kishte prfunduar “koha e Koit”. Koi Xoxe ishte nj teneqexhi me 5 klas shkoll fillore, antar i Grupit Komunist t Kors, antar themelues i PKSH-s m 8 nntor 1941, i burgosur nga fashistt dhe i dal nga burgu pas nj aksioni q sht
edhe film artistik, kishte pasur nj varg funksionesh t larta. Qysh n luft ai u zgjodh n munges Sekretar Organizativ i PKSH-s n mars 1943 dhe n korrik antar i shtabit t prgjithshm t ushtris. N vitet 1944 – 1946 ishte zvendspresident i KAN-it. N vitet 1944 – 1948 ishte antar i Byros Politike t PKSH-s. Profili i tij ngeli drejtimi i shrbimit sekret komunist n vitet 1944 – 1946 (drejtor i Drejtoris s Mbrojtjes s Popullit) si dhe puna me kuadrot n parti. Jo pa qllim, n vitin 1945 ai ishte kryetar i t ashtuquajturit “gjyq special” kundr “kriminelve t lufts”, nj gjyq q do t mbahet mend, pasi nuk vrtetoi asnj krim. Por Koi kishte edhe poste t tjera t larta, pasi m 1946 – 1948 ishte deputet, zvendskryeministr, ministr i Punve t Brendshme dhe kryetar i Komisionit t Kontrollit t Shtetit dhe zvendspresident i Presidiumit t Kuvendit Popullor. N vitet 1945 – 1948 ishte zvendspresident i Frontit Demokratik. N fund t karriers, ishte edhe ministr i Industris. Ishte besnik i Enver Hoxhs dhe aspak lkunds i pushtetit t tij. Konkurronte pr nga postet e shumta vetm me “komandantin”, i cili ishte edhe Sekretar i Prgjithshm, edhe Kryeministr, ministr i Punve t Jashtme, ministr i Mbrojtjes Kombtare, deputet, antar i Presidiumit t Kuvendit Popullor, president i Frontit Demokratik.
Enver Hoxha pr asnj moment nuk ishte rrezikuar nga pozitat e Koi Xoxes, t cilin e hiqte dhe e vinte kur t donte nga pozitat q ai mbante, por ajo q ndodhi me Xoxen, kishte lidhje me proceset kundr titistve n t gjitha vendet e Lindjes pas prishjes s Titos me Stalinin. N dallim nga vendet e tjera t Lindjes, ku krkoheshin edhe me sajesa titist, n Shqipri nuk ishte e vshtir, pasi duke filluar nga Enver Hoxha e vartsit e tij, i gjith pushteti kryesor ishte ndrtuar mbi bazn e servilizmit t plot ndaj jugosllavve. Kur edhe n Shqipri erdhi radha t prcaktoheshin e dnoheshin “titistt”, Enver Hoxha przgjodhi Koi Xoxen si viktimn justifikuese t domosdoshme pr t lidhur nj proces t urdhruar nga Moska. N thelb, dnimi i tij nuk kishte t bnte me krimet e ushtruara, pasi pr kto duhet t jepte llogari e gjith udhheqja komuniste, por me radhn e dnimeve q ndodhn n Lindje. Por, nga ky proces ne kemi rastin t shikojm mekanizmin e krimit komunist t drejtuar me gjakftohtsi dhe pasion kriminal nga dyshja Hoxha - Xoxe. Pr autorin ky sht libri i shtat pas librave “Elbasani, enciklopedi” (2003), autor zrash, “Historia e Shtetit Shqiptar 1912 – 2005” (2006), “Shrbimi sekret shqiptar 1922 - 1944” (2007), “Fjalor enciklopedik shqiptar” (2009) autor zrash, “Historiku i prefekturs s Tirans” (2008), “Plumba politiks” (2009), “Masakra n amri” (2009) dhe “E vrteta e fshehur e nj procesi” (2010).