Ekonomia e Japonise ne gjendje shoku
Perspektiva per ekonomine japoneze eshte e turbullt. Prefekturat e prekura nga termeti dhe cunami perbejne vetem 15 te rendimentit ekonomik te Japonise e megjithate infrastruktura e shkaterruar godet te gjithe ekonomine e vendit. Te pakten gjashte porte jane demtuar rende aq sa rivenia e tyre ne funksionim kerkon muaj per te mos thene vite.
Problemi kryesor furnizimi me energji
Japonezet do te ishin te lumtur nese do te ishte vetem ky problemi qe duhej zgjidhur. Rreziku me i madh sipas ekspertit Rolf Langhammer nga Instituti i Kilit per Studimet e Ekonomise Boterore eshte varesia tek energjia berthamore dhe efektet e mbylljes se centraleve berthamore rrjedhimisht te nderperjes se furnizimit me energji.
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Shperthimi ne Centralin Berthamor Fukushima
Nderprerja e furnizimit me energji ka gjunjezuar nderkohe shume koncerne. Toyota Honda Nissan por edhe ndermarrjet e elektronikes si Sony Panasonic dhe Canon e kane nderpere ose e kane reduktuar prodhimin. Sidoqofte kriza ka prekur ndjeshem industrine e automobileve. Ekspertet druhen se demet ne keto fabrika nderprerja e prodhimit dhe apatia qe pritet ne tregun e brendshem mund ti kthejne me dekada pas prodhuesit japoneze te automobileve.
Rritet mali i borxheve
Afersisht deri ne 130 miliarde euro e llogarit banka zvicerane Credit Suisse demin e katastrofes. Ne kete shume nuk jane perfshire demet e mundshme nga nje rrezik berthamor. Banka emetuese japoneze ka njoftuar per masa te forta emergjence. Rreth 200 miliarde euro do te vere ajo ne dispozicion si ndihma per rindertimin. Por ekonomia e trete ne bote per nga fuqia eshte e stervitur sa i perket riperteritjes se koniunktures mendon Ulrich Kater ekonomist prane Deka Bank Permasat e asaj qe duhet te perballojne tani nuk jane te jashtezakonshme per raportet japoneze sipas tij japonezet do te vazhdojne me kete strategji nga e kaluara. Por natyrisht qe kjo strategji nuk e lehteson situaten po te kesh parasysh gjendjen e veshtire te buxhetit te shtetit per dhjete deri ne 15 vitet e ardhshme thote Kater.
Eshte e qarte qe Japonia sivjet nuk do ta arrije objektivin per konsolidim. Deficiti buxhetor nga 77 do te rritet ne mbi 10. Gjithashtu Japonia ka kuoten me te larte te borxheve nder vendet e industralizuara. Borxhi i pergjithshem eshte dyfish me i larte se rendimenti vjetor. Agjencia e vleresimit Standard Poors e ka ulur bonitetin e Japonise ne fund te janarit. Fakti qe ky vend pavaresisht borxhit majft te larte vazhdon te ruaje noten e mire AA ka te beje me ate se Japonia 95 ka hyre ne borxh tek qytetaret e vet.
Kreditore jane qytetaret
Japonia nuk ka problem qe te kete borxhe ne nje monedhe ne te cilen nuk ka te ardhura thote Rolf Langhammer zevendespresident i Institutit te Kilit per Studimet e Ekonomise Boterore Nuk kemi te bejme si ne rastin e krizes se vendeve aziatike ne vititn 1997 teksa te gjitha vendet kishin hyre ne borxhe me dollare dhe te ardhurat i kishin ne monedhen e tyre. Por natyrisht ka edhe nje rrezik te madh qe te ardhurat ne monedhen vendase te cojne ne ekstremin tjeter nese per shkak te detyrimit ndaj borxhit monedha zhvleftesohet.
Bildunterschrift Te henen 14.03.2011indeksi i aksioneve Nikkei ra mbi gjashte perqind minus. Te marten 15.03.2011 indeksi i references ra edhe me gjashte perqind.
Kjo ne Japoni nuk ndodh - perkundrazi ne nivel nderkombetar Japonia eshte nje kreditues qe posedon rezervat me te medha te valtues ne bote. Arsyeja per kete eshte bilanci me teprice i tregtise qe gjeneron Japonia permes eksporteve te saj. Per aq kohe sa ekonomia tek partneret e saj te tregtise eshte ne bum dhe qytetaret i ruajne bonot e thesarit shteti japonez mund te luaje rolin e kreditorit nga jashte dhe te borxhliut nga brenda. Deri tani japonezet jane treguar te matur. Sidoqofte kjo mund te ndryshoje ne rast se reja radioaktive leviz drejt hapesires se Tokios. 35 milione njerez do te mbeteshin te bllokuar per te mos bere asgje. Kjo do te kishte pasoja dramatike per ekonomine e Japonise. Sepse kryeqyteti gjithmone eshte konsidruar si lokomotiva e koniunktures se vendit. Rendimenti ekonomik i Tokios i pergjigjet rendimentit te pergjithshem te te gjithe Australise.
Autor Zh. Danhong/V.Filaj-Ballvora
Redaktoi I.Verbica