Euro Si riparohet nje konstruksion i gabuar
Bashkimi monetar evropian ka qene qe nga fillimi nje konstruksion i gabuar. Edhe pse krijuesit e tij e kishin te qarte se hapesira homogjene monetare mund te funksionoje vetem me ekonomi popullore qe kane rendimente te ngjashme ekonomike ata nxituan touml pranojnouml sa mouml tepoumlr vende. Dhe mouml e keqja politika nuk eshte e gatshme qe te pranoje kete defekt ne konstruksion. Ajo perpiqet te sheroje simptomat shperndahet neper procese dytesore si jane agjencite e vleresimit perpiqet te fitoje kohe me paketa ndihme dhe ngre kantiere te reja pa u marre me defektin e vertete te konstruktit. Wenkel Rolf komenton.
Bashkimi monetar evropian ka qene qe nga fillimi nje konstruksion i gabuar. Krijuesit e tij e kishin te qarte se hapesira homogjene monetare mund te funksionoje vetem me ekonomi popullore qe kane rendimente te ngjashme ekonomike megjithate kriteret e konvergjences qe u zhvilluan pikerisht nga kjo arsye per pranim ne klubin monetar ishin te pamjaftueshme dhe te papershtatshme. Sepse keto kritere u perzgjodhen ne menyre arbitrare nga Pakti i Mastrihtit dhe i referoheshin nivelit te inflacionit normave afatgjata te interesit borxheve te reja vjetore dhe borxheve ne pergjithesi te nje vendi kandidat per tu pranuar.
b
Ne kete menyre zhvillimet difektoze u programuan. Sepse kjo u dha vendeve mesdhetare me monedha te dobta rastin qe te fitonin pike. Ne momentin e pranimit ato i paten permbushur kriteret deri diku dhe tek disa madje u mbyll nje sy te pakten nje nga vendet beri mashtrime te medha e rendesishme ishte qe te merrje pjese ne bashkimin monetar.
Por me e keqja eshte se keto kritere konvergjence nuk thone asgje per dobesite dhe aftesite strukturore te nje vendi e per me teper nuk thone asgje per aftesine konkuruese ne nivel nderkombetar. Sigurisht faktore te tille
eshte e veshtire nuk mund te maten lehte dhe eshet e veshtire ngjeshja e tyre ne nje indeks. Por ato duhet te perfshiheshin ne nje forme te caktuar per te gjykuar nese nje vend ishte i pershtatshem per euron apo jo.
Ambicie te gabuara
Ne kete menyre vende me dobesi strukturore dhe te paafta per te konkuruar zune vend ne bashkimin monetar duke mos i bere vetes ndonje favor. Perkundrazi. Vertet qe ne fillim euro u dha atyre norma te mira interesi nga vendet veriore evropiane duke shkaktuar nje boom te vogel por ne afat te gjate keto vende vetem kane demtuar veten. Sepse sa me shume qe ekziston bashkimi evropian aq me te qarta behen dobesite strukturore te ketyre vendeve dhe aq me e madhe behet distanca me zhvillimin produktiv te vendeve te disiplinuara te Evropes veriore.
Ceshtja nuk do te kishte qene kaq tragjike sikur dhramia greke dhe skudoja protugeze te ishin zhvleftesuar nepermje disa hapave te rregulluara ne menyre kontraktore. Sot kjo nuk mund te ndodhe me sepse monedha e tyre sot quhet euro.
Politika nuk eshte e gatshme qe te pranoje kete defekt ne konstruksion. Ajo perpiqet te sheroje simptomat shperndahet neper procese dytesore sic jane agjencite e vleresimit perpiqet te fitoje kohe me paketa ndihme dhe ngre kantiere te reja pa u marre me defektin e vertete te konstruktit. Nderkohe qe nje menyre e re e konstruimit te euros eshte ende e mundur sigurisht vetem me masa vendimtare dhe radikale. E para kreditoret duhet te pranojne nje pjese te borxheve. Argumenti se ne kete menyre Greqia dhe Portugalia do te shkeputeshin nga tregu i kapitaleve nuk qendron sepse ashtu ose keshtu keto dy vende nuk do te jene ne gjendje te permiresojne emrin e tyre. Sistemi i bankave nuk do te pesonte kolaps sepse pjesa me e madhe e instituteve financiare i kane shitur rreziqet e tyre tek Banka Qendrore Evropiane.
Autor Rolf Wenkel
Redaktoi Elert Ajazaj
Pandeli Pani