Eurobondi
Dim shum pak pr tregjet e kapitaleve. Ka ardhur koha t msojm. T gjitha shtetet e zhvilluara dhe ato evropiane n zhvillim kan hyr n tregun e kapitaleve dhe marrin para nprmjet shitjes s bonove. Maqedonia e bri kt dy vite m par. Shiti bono, eurobonde. Tani po ia nisim edhe ne. Provuam n fillim t vitit 2009. Ishte nj vit shum i vshtir pr t hyr n tregun e kapitaleve. Askush nuk blinte. Kulmi i krizs. U detyruam si shtet e qeveri t merrnim me 11.5 pr qind nj kredi dy vjeare. Kur shet bono, i shet tre, pes dhe dhjetvjeare. E ke m t leht ta shlyesh kt lloj borxhi. Po ashtu, edhe interesi i maturimit t bonos(praktikisht interesi i parave q merr borxh) sht shum m i ult se nj kredi e zakonshme tregtare. Tani po synojm t shesim 350-400 milion euro bonde me nj interes(n gjuhn teknike thirret yield, t korra) q nuk do t’i kaloj 7 pr qind. Q do t thot nj interes gati dy her m i vogl se ai i kredis sindikale q morm vjet. Kshtu q krahas ndihms s ekonomis duke mos u marr para borxh bankave tregtare n Shqipri dhe duke i ln t lira t japin kredi pr bizneset e qytetart, kursejm t paktn 20 milion euro n vit n pagesa interesash m t ulta. “Mir po nxjerrim bono n tregun evropian, por a do t na i blej kush?” pyesin jo pak qytetar. sht nj shqetsim i drejt. Dalim pr her t par n nj treg t panjohur pr ne. Por disa shenja jan t mira. S pari, agjencit m me emr n bot pr t vlersuar vende dhe kompani t mdha pr aftsit e tyre borxhshlyese (si Standard&Poors’ apo Moody’s) na kan dhn nj not t mir. Sigurisht s’mund t na jepnin dhjet (vlersimi AAA), por na kan vn shtat. Moody’s na vlersoi me “B1” m datn 15 prill, katr dit m von agjencia “Standard&Poors” dha cilsimin “B+”. Nota shtat duhet konsideruar si vlersim “shum mir”, po t kemi parasysh koht q kalojm dhe faktin q shumica e vendeve evropiane morn cilsime n ulje nga po kto agjenci. S dyti, pr t menaxhuar bondin ton u ofruan mbi 15 kompani (banka, banka investimi, fonde investimesh etj.) nga m t mirat n bot. Shenj kjo q Shqipria konsiderohet nj pagues i shklqyer borxhesh me partnert ndrkombtar. Dhe n fakt gjithnj (madje edhe n vitin 1997), ne i kemi paguar n kohn e caktuar dhe n masn e caktuar kstet e borxheve q kemi. Kshtu q realisht konsiderohemi si borxhlinj t mir. T gjitha kompanit q shesin e blejn bono n tregun ndrkombtar do ta donin nj partner borxhli si Shqipria. Ja prse erdhn 15 syresh pr t drejtuar transaksionet tona. Ne u treguam t arsyeshm dhe przgjodhm dy q praktikisht jan ndr katr m t mirt, bankn “JP Morgan” dhe “Deutsche Bank”. Edhe kjo przgjedhje sht nj tjetr garanci se bonot do t na i marrin me t parn. S treti dhe kryesorja, ecuria ekonomike e vendit me 3.3 pr qind rritje pr vitin 2009 u jep mundsi investuesve t ardhshm t borxhit ton q t llogarisin n plan afatmesm nj rritje edhe 4-5 pr qind dhe hapsir t plot pr qeverin shqiptare q t shlyej borxhin, t paguaj do gjasht muaj pjesn prkatse t interesit (yield-it) dhe n fund t pes viteve t gjith vlern nominative t bondit, pra 350-400 milion euro. Kjo procedur rndon minimalisht mbi buxhetin e shtetit, ndrkoh q menjher me deklarimin e eurobondeve t shitura, vendi arkton eurot q i duhen aq shum. Kto dy jav drejtuesit e ministris son t Financave do t jen n bursat e Londrs, Frankfurtit, Zyrihut, Vjens etj., pr t
prezantimin e ekonomis s vendit dhe t eurobondit shqiptar. Jan t gjitha gjasat q t marrim oferta shum m tepr nga sa kemi krkuar (pra mbi 400 milion euro) dhe t duhet t przgjedhim ofertat me yield (interes) m t ult. Nse zbresim nn 6 pr qind yield, praktikisht i bie t kemi shitur bono me interes m t ult (pra m mir) edhe se sa Maqedonia dy vite m par. Duke marr 400 milion euro n tregun ndrkombtar jan praktikisht 400 milion euro q nuk u prvidhen bankave tregtare t ktushme, duke i ln ato n profesionin dhe drejtimin e natyrshm t tyre, kreditimin e siprmarrsve dhe qytetarve. T gjitha kto jan vlera t padiskutueshme t eurobondit shqiptar, t cilit i urojm daljen e par t suksesshme n tregun evropian.