GDP – ja dhe politika
13/05/2005 Ditet e fundit per ne shqiptaret e thjeshte kane qene teper te tensionuara. Me sa duket furtuna zgjedhore po afron. Ne kete situate parazgjedhore media ka filluar “te harliset“, siç themi ne shkodranet.
Ne intervista, artikuj dhe ne debate te kandidateve per deputete te te gjitha ngjyrave shpalosen ne forme leksioni ide “gjeniale“ per forcimin e ekonomise, rritjen e pavaresise se vendit, integrimin e shqiptareve ne BE menjehere pas zgjedhjeve, futjen ne NATO, “luften heroike“ te lekut ndaj dollarit, inflacioni nen kontroll si pasoje e rritjes se çmimit te rrushit ne Roskovec etj. Marr shkas per te shkruar keto radhe nga nje interviste ne televizionin lokal te nje poeti, kandidat per deputet ne nje qytet ne juglindje. Ishte me te vertete “i mahnitshem“. Me ton kategorik hodhi ca direktiva ekonomike sa dhe ekonomistet me te mire te “memedheut“, rezidente te Bankes Boterore apo FMN-se ne Uashington do ta kishin zili. E nisi me GDP–ne. Me tej foli per klimen e biznesit, bonot e thesarit, statistikat shqiptare, bursen, Banken Qendrore etj. Ne fund iu versul perseri GDP –se dhe deklaroi se vetem kur te zbatohen keto ide gjeniale te tij “atehere do te behet e mundur qe te ruhet kjo rritje e qendrueshme e GDP–se ne masen 6%“. Pra, ne te njejten kohe pranonte apriori se statistikat shqiptare jane te gabuara dhe pastaj si baze logjistike merret treguesi i famshem: GDP = 6%, i kalkuluar nga po keto statistika te gabuara. Mendova t’i tregoj vendin ketij kalemxhiu dhe t’i them se nuk kane vdekur akoma burrat (ekonomistat) e ketij vendi.
Para se te bejme komentin teknik te frazes se mesiperme, si shkodran qe jam, parapelqej te tregoj nje ndodhi te vertete: nje here ne nje Kongres te PPSH (te me ndjeni se nuk e mbaj mend se ne cilin), seancen kryesore e hapi nje Thoma... Ky Thomai atehere ishte kryetar Komiteti ne Puke. Ne fjalen e hapjes deklaroi, si ky poeti im i juglindjes se: kemi realizuar rendimentin per hektar ne grure kaq perqind. Gjithe salla u perlot dhe ovacionet nuk kishin fund. Sensacioni ishte mbareboteror. Puka ja kishte kaluar dhe Myzeqese per nga prodhimi i grurit. Nuk e di nese arriti Thomai im te behej Hero i Punes Socialiste, por nje gje e kam te sigurt: perfundoi ne burg. Ky sensacion mbareboteror nuk i shpetoi syrit vigjilent te Partise meme. Shoket kompetente te partise shkuan ne terren me meter dhe kandar, maten tokat dhe prodhimin e grurit te Pukes dhe doli se Thomai kishte marre ca toka borxh andej nga Kukesi e ca grure kendej nga Mjeda. Si perfundim mund te them se Thomai im perfundoi ne burg, por per kete poetin tim “te mahnitshem“, jam i sigurte se do te behet deputet. Jemi mesuar ne shqiptaret me genjeshtra. Po nuk na genjeve, nuk te besojme.
Tashme jemi familjarizuar me postulatet: inflacioni do te jete stabel 2.9%, ulja e deficitit buxhetor, 4.6%, borxhi i brendshem, 54.8%, papunesia do jete ne nivelin 14%, ndersa do te ruhet GDP 6%. Nga analiza e sistemit te treguesve makroekonomik rezulton se kemi dy tendenca zhvillimi ekonomik: se pari, norme inflacioni e profilizuar per BE–ne, se dyti, ritme rritjeje aziatike. Pra, kemi nje “klonim ekonomik“, nje kryqezim alla grande. Le te observojme ne rrafshin teknik. Perpara se gjithash duhet konkluduar se çfare te dhenash disponojme dhe pastaj duhet bere analiza strikte e statistikave. Çfare vertetesie shkencore pritet nga statistikat shqiptare kur pas 15 vjetesh tranzicion nuk ekzistojne dhe nuk rakordohen statistikat e llogarive kombetare? Pa ekzistencen e llogarive kombetare absolutisht çdo kalkulim, çdo diskutim eshte i pasakte. Çfare presim qe “monopolisti“ i shifrave INSTAT, si institucion shteteror ekskluziv me varesi totale nga qeveria te publikoje shifra qe hedhin poshte qeverisjen e “ndritur”, qe shkon nga “fitorja ne fitore”? Eshte momenti i zgjidhjes reale te ketij problemi emergjent. Paraprakisht duhen rishikuar metodat e vleresimit te rritjes ekonomike me qellimin e percaktimit te sakte te tij. Vetem ne kete menyre mund te frenohen makinacionet abuzive te politikeberesve ne fshehjen e se vertetes dhe ne orientimin drejt politikave te gabuara ekonomke. Nuk duhet pare norma e rritjes ekonomike si ”mit” i zhvillimit ekonomik dhe tregues i vleresimit institucional te mireqeverisjes, por ne nje kuader me kompleks. Mbeshtetur ne eksperiencat ekonomike te vendeve te ndryshme rezulton se varesia e normes se rritjes eshte tredimensionale:
1. Aftesia e vendeve per t’u integruar ne ekonomine globale nepermjet tregtise dhe investimeve,
2. Kapacitetit te tyre per te ruajtur qendrueshmerine e financave publike e kondicionuar nga nje politike te shendoshe monetare,
3. Aftesise se tyre per te krijuar nje mjedis institucional, ku mbrohet zbatimi i kontratave dhe te drejtat pronesore.
Eshte paradoksale, por deri pak kohe me pare na ka rezultuar se per sa i perket GDP-se, Shqiperia dhe Bosnja kane paraqitur ritme me te larta te rritjes se GDP-se ne rajon. Çdokush eshte i qarte se keto jane dy nga vendet me te varfera te Evropes. Shqiperia per fatin tone te keq mbetet nje vend i varfer ne rajon dhe vete rajoni dihet se çfare disniveli ka me vendet e BE–se. Ekonomia shqiptare ne nje vleresim “dashamires“ na paraqitet si ekonomi me nje stabilitet te pergjithshem te realizuar, por njekohesisht nje stabilitet i brishte dhe evident i kercenueshem. Bazuar ne te dhenat e fundit te EIU, na rezulton se Shqiperia konfigurohet nder vendet e fundit ne rajon me GDP per capita = 1602 EUR, duke lene pas vetem vendet qe sapo kane dale nga lufta, si: Bosnja Hercegovina me GDP per capita = 1303 EUR dhe Kosova me GDP per capita = 710 EUR. A nuk perben nje demagogji te radhes deklarata e “stalinistes“ integruese, shoqes Meksi per mundesite e barabarta te integrimit ne Evrope ne mes te Shqiperise dhe Maqedonise? Shoqja Integruese Meksi ne perpjekjet e saja “te deshtuara me sukses“ duhet ta kete te qarte se nuk mund kete integrim ne bashkesine evropiane pa integrim financiar. Si mund te na krahasojne “integruesit“ socialiste me Maqedonine, ne nje kohe kur maqedonasit akoma jane ne fazen e kerkimit te identitetit dhe te emrit te shtetit te tyre? Pse nuk marrin guximin te krahasohen me Kroacine, qe ka GDP per capita = 5420 EUR ose me vendet e Ballkanit Perendimor? Pse nuk thuhet se baza ekonomike te ne eshte aq e ulet sa dhe po te pranonim nje rritje 9-10% nuk perben ndonje çudi? Eshte evident fakti se Shqiperia eshte akoma ne stadin e reformave te brezit te pare per sa i perket burimeve te rritjes ekonomike. Realisht ritmet e rritjes do kene tendence ne ulje, nese ekonomia nuk çlirohet nga barrierat qe pengojne nxitjen e investimeve. Per te eliminuar nje situate te tille duhen ndermarre reforma strukturore, qe stimulojne realisht rritjen e investimeve private. Ketu ndahen dhe qendrimet e politikeberesve per sa i perket nocionit te zhvillimit kapitalist. Sektori privat duhet pare ne rrafshin shumedimensional dhe shumeplanesh, domosdoshmerisht te tilla duhet te jene dhe reformat qe i paraprijne. Sektori privat duhet pare si pika kritike, ku perplasen dhe bashkohen interesat dhe reformat ne sensin politik, ekonomik e social. Nese i referohemi ecurise se treguesve te reformave strukturore per periudhen ’93–’03, do te verejme nje progres stanjativ dhe te kufizuar ne reformen e institucioneve financiare dhe te sektorit bankar (EBRD Transition Report, 2004 ). Per te dale nga ky stanjacion duhen imponuar rruget qe te çojne ne rritjen e investimeve, ne thellimin e integrimit ekonomik. Nje mekanizem mjaft efikas konsiderohet ne kete stad dhe rritja e shkalles se hapjes ekonomike e kondicionuar me rikapitalizimin dhe venien ne eficence te burimeve njerezore.
Eshte nje fakt i pakontestueshem qe ” GDP - ja socialiste “ nuk rezulton nga nje kalkulim i gjendjes reale se ekonomise, por nga loja me shifrat qe bejne zyrtaret politike te Ministrise se Financave dhe Bankes se Shqiperise. Eshte ne nderin e politikeberesve te çdo lloj spektri politik qe te pranojne se “gabimet“ e tyre zene fill ne momentin kur u shpall ne teori fitorja e nocionit kapitalist te zhvillimit ekonomik ne Shqiperi. Rezultatet e dobeta te punes se Shqiperise i kane fillimet ne ’91–shin me ndryshimet ne sistem, te cilat erdhen si pasoje e renies se sistemit social te transfertave automatike buxhetore. Nje pohim i tille eshte bere me mjaft korrektese nga Banka Boterore ne raportin “Shqiperia, performancen me te dobet fiskale 2004”. Ne thelb, ky pohim pasqyron nje ekonomi me nivel te larte taksash dhe njekohesisht me rendiment mjaft te ulet te te ardhurave buxhetore, nga njera ane dhe me nje nivel sherbimesh publike te nje cilesie shume te ulet dhe me çmime shume te larta. Brishtesia e stabilitetit te ekonomise reflektohet dhe te bilanci i llogarive korrente si pasoje e nivelit te larte te deficitit tregtar dhe burimeve jokonstante te financimit te tij.
Kalojme ne rastin e kundert, pra kur ne pranojme apriori vleresimn e GDP–se, atehere çdo specialisti i lind e drejta te beje pyetjen retorike: sa eshte gabimi absolut dhe relativ ne kalkulimin e ketij treguesi. Vetem duke kalkuluar gabimin absolut dhe relativ mund te jemi te ndergjegjshem per efektet ekonomike negative apo pozitive te GDP–se. Duke konkluduar “sinqerisht“ mbi vleren relative te gabimit (nisur nga “simpatia“ qe me imponojne socialistet, uroj te jete 0.3 – 0.4% ), mund te kalkulojme lehtesisht gabimin absolut. Çdo “specialist = socialist“ i botes se shifrave e kupton fare mire vleren reale dhe absolute te ketij gabimi “te paperfillshem“. Ky gabim “i paperfillshem“ rrezaton miliona euro te kamufluara dhe nje deformim te plote te tabelave statistikore te “arritjeve“ te socialisteve. Nje arsyetim i tille nuk eshte novatorizem, por nje domosdoshmeri e teorise se statistikes ekonomike. E nese treguesi baze i piramides se te dhenave (GDP) eshte i deformuar, atehere kjo reflekton nje sistem zinxhir te dhenash te deformuara, si: deficiti buxhetor, papunesia, niveli i inflacionit, te investimeve, te ardhurave e shpenzimeve etj. Eshte per te ardhur keq, por ne shqiptaret jemi mesuar me demagogji (ne ’80, kur populli ishte ne pragun e varferise ekstreme, komunistet moren medalje ari ne Meksike si vendi me i ushqyer ne bote). Eshte mjaft domethenes fakti qe gjate periudhes se “invazionit te kuq“ pushtetaret, sa here jane ndodhur para skandaleve potenciale, teknikisht i jane referuar te dhenave te institucioneve nderkombetare, duke i konsideruar si “barka e shpetimit”. Por, ata harrojne se tani e kane kaluar cakun dhe nuk kane partner ne mashtrimet e tyre. Te mos harrojme se behet fjale per nje korrupsion shteteror qe reflekton ne nje semundje endemike te sistemit, per te cilin uroj qe te mos kete bashkepunetore te tjere perveç autoreve (klika ne fuqi). Politikat ekonomike nuk jane abstrakte, por konkretizohen mbi nje sistem kompleks sasior e cilesor agregatesh teknike. Nese kemi te bejme me perceptim te gabuar te ketij sistemi te dhenash statistikore atehere perfundimi dihet. Do perballemi me politika te gabuara. Per t’i bere sadopak te ndergjegjshem qeveritaret per vertetesine e shifrave te deformuara te politikave te tyre ekonomike i ftoj t’i referohen debatit te tyre mediatik deri ne fyerje midis Bankes se Shqiperise, INSTAT dhe Ministrise se Punes dhe Çeshtjeve Sociale per bllofin me shifrat e papunesise ne Shqiperi. Behej fjale per nje “gabim te vogel“ = disa mijera shqiptare me shume ose me pak te punesuar. Te tille shembuj mund te gjenden me qindra.
Ne intervista, artikuj dhe ne debate te kandidateve per deputete te te gjitha ngjyrave shpalosen ne forme leksioni ide “gjeniale“ per forcimin e ekonomise, rritjen e pavaresise se vendit, integrimin e shqiptareve ne BE menjehere pas zgjedhjeve, futjen ne NATO, “luften heroike“ te lekut ndaj dollarit, inflacioni nen kontroll si pasoje e rritjes se çmimit te rrushit ne Roskovec etj. Marr shkas per te shkruar keto radhe nga nje interviste ne televizionin lokal te nje poeti, kandidat per deputet ne nje qytet ne juglindje. Ishte me te vertete “i mahnitshem“. Me ton kategorik hodhi ca direktiva ekonomike sa dhe ekonomistet me te mire te “memedheut“, rezidente te Bankes Boterore apo FMN-se ne Uashington do ta kishin zili. E nisi me GDP–ne. Me tej foli per klimen e biznesit, bonot e thesarit, statistikat shqiptare, bursen, Banken Qendrore etj. Ne fund iu versul perseri GDP –se dhe deklaroi se vetem kur te zbatohen keto ide gjeniale te tij “atehere do te behet e mundur qe te ruhet kjo rritje e qendrueshme e GDP–se ne masen 6%“. Pra, ne te njejten kohe pranonte apriori se statistikat shqiptare jane te gabuara dhe pastaj si baze logjistike merret treguesi i famshem: GDP = 6%, i kalkuluar nga po keto statistika te gabuara. Mendova t’i tregoj vendin ketij kalemxhiu dhe t’i them se nuk kane vdekur akoma burrat (ekonomistat) e ketij vendi.
Para se te bejme komentin teknik te frazes se mesiperme, si shkodran qe jam, parapelqej te tregoj nje ndodhi te vertete: nje here ne nje Kongres te PPSH (te me ndjeni se nuk e mbaj mend se ne cilin), seancen kryesore e hapi nje Thoma... Ky Thomai atehere ishte kryetar Komiteti ne Puke. Ne fjalen e hapjes deklaroi, si ky poeti im i juglindjes se: kemi realizuar rendimentin per hektar ne grure kaq perqind. Gjithe salla u perlot dhe ovacionet nuk kishin fund. Sensacioni ishte mbareboteror. Puka ja kishte kaluar dhe Myzeqese per nga prodhimi i grurit. Nuk e di nese arriti Thomai im te behej Hero i Punes Socialiste, por nje gje e kam te sigurt: perfundoi ne burg. Ky sensacion mbareboteror nuk i shpetoi syrit vigjilent te Partise meme. Shoket kompetente te partise shkuan ne terren me meter dhe kandar, maten tokat dhe prodhimin e grurit te Pukes dhe doli se Thomai kishte marre ca toka borxh andej nga Kukesi e ca grure kendej nga Mjeda. Si perfundim mund te them se Thomai im perfundoi ne burg, por per kete poetin tim “te mahnitshem“, jam i sigurte se do te behet deputet. Jemi mesuar ne shqiptaret me genjeshtra. Po nuk na genjeve, nuk te besojme.
Tashme jemi familjarizuar me postulatet: inflacioni do te jete stabel 2.9%, ulja e deficitit buxhetor, 4.6%, borxhi i brendshem, 54.8%, papunesia do jete ne nivelin 14%, ndersa do te ruhet GDP 6%. Nga analiza e sistemit te treguesve makroekonomik rezulton se kemi dy tendenca zhvillimi ekonomik: se pari, norme inflacioni e profilizuar per BE–ne, se dyti, ritme rritjeje aziatike. Pra, kemi nje “klonim ekonomik“, nje kryqezim alla grande. Le te observojme ne rrafshin teknik. Perpara se gjithash duhet konkluduar se çfare te dhenash disponojme dhe pastaj duhet bere analiza strikte e statistikave. Çfare vertetesie shkencore pritet nga statistikat shqiptare kur pas 15 vjetesh tranzicion nuk ekzistojne dhe nuk rakordohen statistikat e llogarive kombetare? Pa ekzistencen e llogarive kombetare absolutisht çdo kalkulim, çdo diskutim eshte i pasakte. Çfare presim qe “monopolisti“ i shifrave INSTAT, si institucion shteteror ekskluziv me varesi totale nga qeveria te publikoje shifra qe hedhin poshte qeverisjen e “ndritur”, qe shkon nga “fitorja ne fitore”? Eshte momenti i zgjidhjes reale te ketij problemi emergjent. Paraprakisht duhen rishikuar metodat e vleresimit te rritjes ekonomike me qellimin e percaktimit te sakte te tij. Vetem ne kete menyre mund te frenohen makinacionet abuzive te politikeberesve ne fshehjen e se vertetes dhe ne orientimin drejt politikave te gabuara ekonomke. Nuk duhet pare norma e rritjes ekonomike si ”mit” i zhvillimit ekonomik dhe tregues i vleresimit institucional te mireqeverisjes, por ne nje kuader me kompleks. Mbeshtetur ne eksperiencat ekonomike te vendeve te ndryshme rezulton se varesia e normes se rritjes eshte tredimensionale:
1. Aftesia e vendeve per t’u integruar ne ekonomine globale nepermjet tregtise dhe investimeve,
2. Kapacitetit te tyre per te ruajtur qendrueshmerine e financave publike e kondicionuar nga nje politike te shendoshe monetare,
3. Aftesise se tyre per te krijuar nje mjedis institucional, ku mbrohet zbatimi i kontratave dhe te drejtat pronesore.
Eshte paradoksale, por deri pak kohe me pare na ka rezultuar se per sa i perket GDP-se, Shqiperia dhe Bosnja kane paraqitur ritme me te larta te rritjes se GDP-se ne rajon. Çdokush eshte i qarte se keto jane dy nga vendet me te varfera te Evropes. Shqiperia per fatin tone te keq mbetet nje vend i varfer ne rajon dhe vete rajoni dihet se çfare disniveli ka me vendet e BE–se. Ekonomia shqiptare ne nje vleresim “dashamires“ na paraqitet si ekonomi me nje stabilitet te pergjithshem te realizuar, por njekohesisht nje stabilitet i brishte dhe evident i kercenueshem. Bazuar ne te dhenat e fundit te EIU, na rezulton se Shqiperia konfigurohet nder vendet e fundit ne rajon me GDP per capita = 1602 EUR, duke lene pas vetem vendet qe sapo kane dale nga lufta, si: Bosnja Hercegovina me GDP per capita = 1303 EUR dhe Kosova me GDP per capita = 710 EUR. A nuk perben nje demagogji te radhes deklarata e “stalinistes“ integruese, shoqes Meksi per mundesite e barabarta te integrimit ne Evrope ne mes te Shqiperise dhe Maqedonise? Shoqja Integruese Meksi ne perpjekjet e saja “te deshtuara me sukses“ duhet ta kete te qarte se nuk mund kete integrim ne bashkesine evropiane pa integrim financiar. Si mund te na krahasojne “integruesit“ socialiste me Maqedonine, ne nje kohe kur maqedonasit akoma jane ne fazen e kerkimit te identitetit dhe te emrit te shtetit te tyre? Pse nuk marrin guximin te krahasohen me Kroacine, qe ka GDP per capita = 5420 EUR ose me vendet e Ballkanit Perendimor? Pse nuk thuhet se baza ekonomike te ne eshte aq e ulet sa dhe po te pranonim nje rritje 9-10% nuk perben ndonje çudi? Eshte evident fakti se Shqiperia eshte akoma ne stadin e reformave te brezit te pare per sa i perket burimeve te rritjes ekonomike. Realisht ritmet e rritjes do kene tendence ne ulje, nese ekonomia nuk çlirohet nga barrierat qe pengojne nxitjen e investimeve. Per te eliminuar nje situate te tille duhen ndermarre reforma strukturore, qe stimulojne realisht rritjen e investimeve private. Ketu ndahen dhe qendrimet e politikeberesve per sa i perket nocionit te zhvillimit kapitalist. Sektori privat duhet pare ne rrafshin shumedimensional dhe shumeplanesh, domosdoshmerisht te tilla duhet te jene dhe reformat qe i paraprijne. Sektori privat duhet pare si pika kritike, ku perplasen dhe bashkohen interesat dhe reformat ne sensin politik, ekonomik e social. Nese i referohemi ecurise se treguesve te reformave strukturore per periudhen ’93–’03, do te verejme nje progres stanjativ dhe te kufizuar ne reformen e institucioneve financiare dhe te sektorit bankar (EBRD Transition Report, 2004 ). Per te dale nga ky stanjacion duhen imponuar rruget qe te çojne ne rritjen e investimeve, ne thellimin e integrimit ekonomik. Nje mekanizem mjaft efikas konsiderohet ne kete stad dhe rritja e shkalles se hapjes ekonomike e kondicionuar me rikapitalizimin dhe venien ne eficence te burimeve njerezore.
Eshte nje fakt i pakontestueshem qe ” GDP - ja socialiste “ nuk rezulton nga nje kalkulim i gjendjes reale se ekonomise, por nga loja me shifrat qe bejne zyrtaret politike te Ministrise se Financave dhe Bankes se Shqiperise. Eshte ne nderin e politikeberesve te çdo lloj spektri politik qe te pranojne se “gabimet“ e tyre zene fill ne momentin kur u shpall ne teori fitorja e nocionit kapitalist te zhvillimit ekonomik ne Shqiperi. Rezultatet e dobeta te punes se Shqiperise i kane fillimet ne ’91–shin me ndryshimet ne sistem, te cilat erdhen si pasoje e renies se sistemit social te transfertave automatike buxhetore. Nje pohim i tille eshte bere me mjaft korrektese nga Banka Boterore ne raportin “Shqiperia, performancen me te dobet fiskale 2004”. Ne thelb, ky pohim pasqyron nje ekonomi me nivel te larte taksash dhe njekohesisht me rendiment mjaft te ulet te te ardhurave buxhetore, nga njera ane dhe me nje nivel sherbimesh publike te nje cilesie shume te ulet dhe me çmime shume te larta. Brishtesia e stabilitetit te ekonomise reflektohet dhe te bilanci i llogarive korrente si pasoje e nivelit te larte te deficitit tregtar dhe burimeve jokonstante te financimit te tij.
Kalojme ne rastin e kundert, pra kur ne pranojme apriori vleresimn e GDP–se, atehere çdo specialisti i lind e drejta te beje pyetjen retorike: sa eshte gabimi absolut dhe relativ ne kalkulimin e ketij treguesi. Vetem duke kalkuluar gabimin absolut dhe relativ mund te jemi te ndergjegjshem per efektet ekonomike negative apo pozitive te GDP–se. Duke konkluduar “sinqerisht“ mbi vleren relative te gabimit (nisur nga “simpatia“ qe me imponojne socialistet, uroj te jete 0.3 – 0.4% ), mund te kalkulojme lehtesisht gabimin absolut. Çdo “specialist = socialist“ i botes se shifrave e kupton fare mire vleren reale dhe absolute te ketij gabimi “te paperfillshem“. Ky gabim “i paperfillshem“ rrezaton miliona euro te kamufluara dhe nje deformim te plote te tabelave statistikore te “arritjeve“ te socialisteve. Nje arsyetim i tille nuk eshte novatorizem, por nje domosdoshmeri e teorise se statistikes ekonomike. E nese treguesi baze i piramides se te dhenave (GDP) eshte i deformuar, atehere kjo reflekton nje sistem zinxhir te dhenash te deformuara, si: deficiti buxhetor, papunesia, niveli i inflacionit, te investimeve, te ardhurave e shpenzimeve etj. Eshte per te ardhur keq, por ne shqiptaret jemi mesuar me demagogji (ne ’80, kur populli ishte ne pragun e varferise ekstreme, komunistet moren medalje ari ne Meksike si vendi me i ushqyer ne bote). Eshte mjaft domethenes fakti qe gjate periudhes se “invazionit te kuq“ pushtetaret, sa here jane ndodhur para skandaleve potenciale, teknikisht i jane referuar te dhenave te institucioneve nderkombetare, duke i konsideruar si “barka e shpetimit”. Por, ata harrojne se tani e kane kaluar cakun dhe nuk kane partner ne mashtrimet e tyre. Te mos harrojme se behet fjale per nje korrupsion shteteror qe reflekton ne nje semundje endemike te sistemit, per te cilin uroj qe te mos kete bashkepunetore te tjere perveç autoreve (klika ne fuqi). Politikat ekonomike nuk jane abstrakte, por konkretizohen mbi nje sistem kompleks sasior e cilesor agregatesh teknike. Nese kemi te bejme me perceptim te gabuar te ketij sistemi te dhenash statistikore atehere perfundimi dihet. Do perballemi me politika te gabuara. Per t’i bere sadopak te ndergjegjshem qeveritaret per vertetesine e shifrave te deformuara te politikave te tyre ekonomike i ftoj t’i referohen debatit te tyre mediatik deri ne fyerje midis Bankes se Shqiperise, INSTAT dhe Ministrise se Punes dhe Çeshtjeve Sociale per bllofin me shifrat e papunesise ne Shqiperi. Behej fjale per nje “gabim te vogel“ = disa mijera shqiptare me shume ose me pak te punesuar. Te tille shembuj mund te gjenden me qindra.