Gjenocidi, ku nis dhe ku mbaron
Nga Kerstin Schweighofer
Plot 60 vjet mbushen neser me 9 dhjetor qe kur Asambleja e Pergjithshme e Kombeve te Bashkuara vendosi me rezoluten 250 "Konventen per mbrojtjen nga gjenocidi dhe denimin e tij". Duke marre shkas nga kjo date, ne Hage dje u mblodhen ne nje konference qe vazhdon edhe te henen, shume historiane, juriste, sociologe dhe politikane nga gjithe bota, per te diskutuar per te kaluaren dhe per te ardhmen e konventes.
Pse nje masaker, nuk eshte doemos gjenocid? Kur mund te flitet per gjenocid? Me keto pyetje merren pjesemarresit e konferences ne Pallatin e Paqes ne Hage.
"Gjenocid eshte nje fjale me prejardhje gjysme greke dhe gjysme latine. Vjen nga genus, qe greqisht do te thote gjindje ose popull, dhe nga caedere, qe latinisht do te thote vrasje, pra: vrasje, zhdukje e popullit. Wichert ten Have flet per konceptin gjenocid. Ai ka dekada te tera qe punon me tema te tilla. Si historian ai drejton Institutin per studimin e holokaustit dhe genocidit ne Amsterdam. Ten Have eshte po ashtu bashkorganizator i konferences per genocidin ne Hage.
Ne pikat e programit numerohen diskutimet per percaktimin e genocidit, sic eshte shkruar ai i bardhe ne te zi ne Konventen e Kombeve te Bashkuara te 9 dhjetorit 1948-es.
Kriter i rendesishem i genocidit eshte paramendimi te duash te zhdukesh nje grup popullsie. Prandaj per nje genocid nuk eshte e thene se duhet kryer nje masaker- nje vrasje e vetme mjafton. Edhe kur te gjitha grate e nje populli sterilizohen, ose te gjithe femijet rrembehen, genocid eshte vetem kur te gjitha jane bere me qellimin e zhdukjes se grupit te popullsise. Ky eshte ije kriter i rendesishem, dhe i veshtire per hetuesit per ta deshmuar.
Ai qe e ka gjetur fjalen genocid eshte juristi hebreo-polak Raphael Lemkin, nje pionier ne fushen e te drejtes nderkombetare. Shkakun ai e morri nga genocidi i turqve kunder armeneve ne vitin 1915 - nje masaker qe deri me sot nuk eshte vleresuar si genocid.
Keshtu ka ndodhur edhe me Holokaustin. Para gjyqit ai nuk eshte percaktuar asnjehere eksplicit si genocid. Asnje i akuzuar ne ate kohe per genocid kunder hebrejve nuk eshte denuar as nga Gjykata e Nyrenbergut as nga ajo e Tokios, as nga ndonje gjykate tjeter, thekson ten Have: denime ka patur vetem per krime kunder njerezimit.
Gjykime per "genocid" jane bere per here te pare para 15 vjetesh. Dhe gjykimet kane qene per dy raste, para Gjykates se posacme te Kombeve te Bashkuara per Ruanden dhe para asaj per Jugosllavine. Sipas gjykatesve si vrasjet masive te tutsive ashtu edhe vrasja e mijra myslimaneve ne Srebrenica kane qene genocid. Prandaj nga Gjykata e Ruandes shume udheheqes politik u denuan me denim te perjetshem. Mbetet te shihet nese Gjykata per ish Jugosllavine arrin te denoje keshtu Karaxhicin. Milloshevici vdiq para gjykimit, kurse gjenerali Mlladic eshte ende i lire.
Per shkak te denimeve te pakta, kohet e fundit jane shtuar zerat qe thone se ekzistojne shume pak kritere per te vleresuar genocidin. Per kete debatohet edhe ne konference. Per Wichert ten Have nuk ka dyshim se: "Une nuk mendoj se kjo do te ishte rruga e duhur. Para 60 vjetesh ishte shume e veshtire qe t`i beje bashke te gjitha vendet per te pranuar bazen e tanishme! Nuk eshte e nevojshme qe te riformulosh kete koncept vetem sepse duhet vendosur drejtesia dhe se bota pret te behen denime!"
Nje pike tjeter e konferences eshte edhe keqperdorimi i fjales genocid. Ngritja e padive kunder Karaxhicit dhe El Bashirit kane bere qe kjo fjale te perdoret me shpesh. Per shembull nga mbrojtesit e kafsheve, qe e perdorin kete fjale per te tregua sa te medha jane vuajtjen e kafsheve. Ose nga politikanet qe duan te perligjin dhunen dhe nderhyrjen ushtarake.
"Konflikti i pergjakshem midis Rusise dhe Gjeorgjise eshte shembulli me i mire per kete. Te dy palet folen me vetedije per genocid, megjithese te tille nuk patem. Ne duhet ta mbajme te paster kete koncept, si ne drejtesi ashtu edhe ne politike. Dhe duhet te pranojne qe nuk mund te perdoret shume kollaj."
Plot 60 vjet mbushen neser me 9 dhjetor qe kur Asambleja e Pergjithshme e Kombeve te Bashkuara vendosi me rezoluten 250 "Konventen per mbrojtjen nga gjenocidi dhe denimin e tij". Duke marre shkas nga kjo date, ne Hage dje u mblodhen ne nje konference qe vazhdon edhe te henen, shume historiane, juriste, sociologe dhe politikane nga gjithe bota, per te diskutuar per te kaluaren dhe per te ardhmen e konventes.
Pse nje masaker, nuk eshte doemos gjenocid? Kur mund te flitet per gjenocid? Me keto pyetje merren pjesemarresit e konferences ne Pallatin e Paqes ne Hage.
"Gjenocid eshte nje fjale me prejardhje gjysme greke dhe gjysme latine. Vjen nga genus, qe greqisht do te thote gjindje ose popull, dhe nga caedere, qe latinisht do te thote vrasje, pra: vrasje, zhdukje e popullit. Wichert ten Have flet per konceptin gjenocid. Ai ka dekada te tera qe punon me tema te tilla. Si historian ai drejton Institutin per studimin e holokaustit dhe genocidit ne Amsterdam. Ten Have eshte po ashtu bashkorganizator i konferences per genocidin ne Hage.
Ne pikat e programit numerohen diskutimet per percaktimin e genocidit, sic eshte shkruar ai i bardhe ne te zi ne Konventen e Kombeve te Bashkuara te 9 dhjetorit 1948-es.
Kriter i rendesishem i genocidit eshte paramendimi te duash te zhdukesh nje grup popullsie. Prandaj per nje genocid nuk eshte e thene se duhet kryer nje masaker- nje vrasje e vetme mjafton. Edhe kur te gjitha grate e nje populli sterilizohen, ose te gjithe femijet rrembehen, genocid eshte vetem kur te gjitha jane bere me qellimin e zhdukjes se grupit te popullsise. Ky eshte ije kriter i rendesishem, dhe i veshtire per hetuesit per ta deshmuar.
Ai qe e ka gjetur fjalen genocid eshte juristi hebreo-polak Raphael Lemkin, nje pionier ne fushen e te drejtes nderkombetare. Shkakun ai e morri nga genocidi i turqve kunder armeneve ne vitin 1915 - nje masaker qe deri me sot nuk eshte vleresuar si genocid.
Keshtu ka ndodhur edhe me Holokaustin. Para gjyqit ai nuk eshte percaktuar asnjehere eksplicit si genocid. Asnje i akuzuar ne ate kohe per genocid kunder hebrejve nuk eshte denuar as nga Gjykata e Nyrenbergut as nga ajo e Tokios, as nga ndonje gjykate tjeter, thekson ten Have: denime ka patur vetem per krime kunder njerezimit.
Gjykime per "genocid" jane bere per here te pare para 15 vjetesh. Dhe gjykimet kane qene per dy raste, para Gjykates se posacme te Kombeve te Bashkuara per Ruanden dhe para asaj per Jugosllavine. Sipas gjykatesve si vrasjet masive te tutsive ashtu edhe vrasja e mijra myslimaneve ne Srebrenica kane qene genocid. Prandaj nga Gjykata e Ruandes shume udheheqes politik u denuan me denim te perjetshem. Mbetet te shihet nese Gjykata per ish Jugosllavine arrin te denoje keshtu Karaxhicin. Milloshevici vdiq para gjykimit, kurse gjenerali Mlladic eshte ende i lire.
Per shkak te denimeve te pakta, kohet e fundit jane shtuar zerat qe thone se ekzistojne shume pak kritere per te vleresuar genocidin. Per kete debatohet edhe ne konference. Per Wichert ten Have nuk ka dyshim se: "Une nuk mendoj se kjo do te ishte rruga e duhur. Para 60 vjetesh ishte shume e veshtire qe t`i beje bashke te gjitha vendet per te pranuar bazen e tanishme! Nuk eshte e nevojshme qe te riformulosh kete koncept vetem sepse duhet vendosur drejtesia dhe se bota pret te behen denime!"
Nje pike tjeter e konferences eshte edhe keqperdorimi i fjales genocid. Ngritja e padive kunder Karaxhicit dhe El Bashirit kane bere qe kjo fjale te perdoret me shpesh. Per shembull nga mbrojtesit e kafsheve, qe e perdorin kete fjale per te tregua sa te medha jane vuajtjen e kafsheve. Ose nga politikanet qe duan te perligjin dhunen dhe nderhyrjen ushtarake.
"Konflikti i pergjakshem midis Rusise dhe Gjeorgjise eshte shembulli me i mire per kete. Te dy palet folen me vetedije per genocid, megjithese te tille nuk patem. Ne duhet ta mbajme te paster kete koncept, si ne drejtesi ashtu edhe ne politike. Dhe duhet te pranojne qe nuk mund te perdoret shume kollaj."