Gjuhëtarët e mallkuar

Pikëpamje për veprën Gjuha shqipe me një mushkëri e gjuhëtarit Mehmet Elezi

E ndjej t nevojshme q n krye t theksoj se, pr t’a trajtuar sa m paansisht shtjen pr t ciln flet vet titulli i shkrimit, m duhet t shtroj disa parakushte. Pa prcaktimin e tyre, s bashku me lexuesin, mund t kishim dhjetra przgjedhje e secili shteg pastaj t na fuste n nj pyll ... pa dalje. Me pak fjal e ndjej t domosdoshme t prcaktojm disa kritere baz pr t’u ndjekur e prandaj thrrasim n ndihm paragrafin q do t’a emrtojm:

N VND T HYRJES – Thuajse prgjat pes dhjetvjearve ligjin n Shqipri e bri diktatura komuniste. E trisht kjo, pa as m t voglin dyshim pr breznín’e asaj kategorie shoqrore e cila q n fillim ishte kundrakomuniste, si edhe pinjojve t saj. Mirpo vet kohzgjatja e diktaturs, e bri t trisht n vazhdim edhe pr pjesn m t madhe t asaj brezníe e cila fillimisht e mbshteti vendosjen e saj, por q egoizmi i skajshm i diktatorit, n krye i shfrytzoi si mish pr top e n vazhdim i bloi pa mshir. E vetmja kategori e cila jetoi si gjarpri nn gur por nuk e psoi nga diktatura duke qndruar mbi trapin e drunjt t saj mes dallgve t kohs q diktaturave komuniste, t lindura pas Lufts II-t po u a tregonte fundin e rrugtimit t tyre, qé n pjesn drmuese ajo kategori e mbshtetsve t regjimit e cila dijti mos t’i a trhiqte vmndjen diktatorit pr keq ... deri n fund. Doemos prej ksaj kategorie t mbijetuarish doln edhe ata q u vun thuajse n krye t t gjitha partive t ndryshme politike.

Vijm tashti tek kriteret q duam t prcaktojm. S pari, me marrjen e pushtetit n dor nga ana e komunistve, u pa se pas parullave liri e barazí fshihej dora e hekurt’e partis e cila filloi nj luft t pashembullt e t papar ndaj gjith intelektualve, klerikve ose laikve pain qen, si edhe fshatarve kundrakomuniste. Me pak fjal filloi ajo luft kllasash, t ciln diktatori e hymnizoi dhe e zbatoi me nj egrsí prej bishe t uritur pr pushtet, q nga dita e marrjes tij e deri n vdekjen e vet tiranit. Kjo mnyr t sjelluri e t vepruari ish e papar dhe e padgjuar deri ather n Shqipri. Me pak fjal diktatori i ardhshm filloi e zbatonte symbyllazi direktivn e Leninit KUSH NUK SHT ME NÉ DUHET ZHDUKUR ! Ky me pak fjal ishte kriteri n baz t cilit, si historia e popullit shqiptar e gjithashtu edhe t gjitha arritjet e deriathershme, duheshin fshir nga kujtesa e njerzve dhe duhej filluar historia nga e para.

Nga ana tjetr vlersoheshin vetm bmat dhe arritjet e kategoris njerzore mbshtetse e partis, ndrsa kategoris tjetr ose i mohohej fare t shquart mes tjersh, ose as u lihej shteg t shquheshin element t asaj kategorie.

N vazhdim erdhi edhe mori shtat, nisur nga dhuna e pashoqe q ushtrohej, botkuptimi se edhe t menduart ndryshe ... dnohej !

Nisur nga kta tregues t prekur krejtsisht fluturimthi, sikur nuk kan egzistuar kriteret e dhuns komuniste, (por pa i harruar padrejtsit’e tyre), do t mundohemi t bjm vlersimet e duhura t nisur nga nj gjykim sa m i paanshm dhe i drejtpeshuar, duke marr pr baz kriteret me t cilt gjykoheshin vlerat para marrjes pushtetit nga diktatura komuniste.

E ftoj tashti lexuesin t hyjm n temn e mirfillt, doemos duke i hedhur nj rreze ndriuese fare kalimtare ndonj momenti ky nga dy punimet shkencore gjuhsore pararendse t veprs q marrim n shqyrtim.

Ballafaqimi im i par me zotin Mehmet Elezi si gjuhtar ka qen leximi nga ana e ime i studimit t tij i botuar nn titullin “Gjuha Shqipe n Bunker!?”. M pati befasuar ! M befasoi sepse jo q studimi nuk kish t bnte fare me nj instrument t cilin autori t’a prdorte pr t treguar se sa demokrat qe br, por prkundrazi, gjat analizs q u bnte vendimeve t Kongresit Drejtshkrimit t vitit 1972, par thjesht me syrin e specialistit t aft, t drejt’e t ndershm dhe t drejtpeshuar, ai nxirrte prfundime ku nuk ndaheshin dot e ashtuquajtura shkenc gjuhsore e viteve 70-t nga politika e partis e asaj kohe. Ngjizjen e tyre po t’a kishte hartuar me thirrje kundrakomuniste si bjn ish komunist t flakt dje e demokrat t frenuar sot, paraqiste rrezikun q ose autori t dilte n syt’e lexuesit si nj ish komunist q irret tashti kundra komunizmit pr t’u dukur sa m demokrat ose, n rastin m t mir, vet studimi analizues t merrte trajtn e nj plhure q dora dors dilte nga tezgjahu ends ku fijet e kuqe, si n nj prartje figurative, t’a prshkonin dhe t’a oroditnin krejt cohn n syt’e shikuesit. Por jo. Prkundrazi, mbasi e lexoje t gjith studimin, vet vepra merrte pamjen e nj ballafaqimi mes asaj q duhej t ishte hullíja e shkencs gjuhsore t mirfillt dhe t pandikuar nga ideologjí partiake, e krahasuar kjo me realitetin mjeran q la nga pas diktatura ! E gjith kjo sintez shprehej nga autori me pohimin madhor prej nj rrjeshti t vetm :

Gjuhs shqipe nuk i jan shtrembruar déj, po i jan kputur gjymtyr !

E n vazhdim pastaj edhe ky pohim vjen e prqndrohet tek ai q’e mban prgjegjsin’e mizorís ushtruar ndaj gjuhs son amtare me pohimin m se madhor :

Ksisoj meritat e diktatorit pr “njsimin e gjuhs shqipe” jan pak a shum si meritat e vrassit q e prcjell te kirurgu viktimn e tij n hjek ... !

Me kto mbresa si edhe respekt pr veprn e lexuar u ndava nga ajo analiz e cila prcillte nj mesazh sa t qnsíshm por edhe po aq t drejtpeshuar : Ishte thirrja e nj gjuhtari i cili mton t korrigjohet e kaluara, aspak shkencore po krejt politike, pikrisht q t rivendoset e vrteta shkencore q t’i paraprihet e t ndalohet nj katastrof’ e ardhshme krejtsisht e mundshme politike.

N qoft se prgjat leximit t studimit me titull “Gjuha Shqipe n Bunker!?” e detyroja veten t isha i pa paragjykuar ndaj autorit, kur erdhi puna e fillova t’a shfletoja veprn madhore t gjuhtarit Mehmet Elezi “Fjalor i Gjuhs Shqipe”, jo q nuk e kisha m t vshtir t isha i paanshm n gjykim por ... e ftoja veten t isha i matur e t mos rrmbehesha nga entuziazmi i tepruar duke e ... mbivlersuar veprn e tij. Mirpo para fakteve nuk vlejn argumentet, thot fjala e urt’ e lasht. I hedh nj sy faqes shpjeguese t hartuesve t “Fjalor i Gjuhs s Sotme Shqipe”, (FGJSSH), botim i vitit 1980 i Institutit t Gjuhsis dhe Letrsis t Akademis s Shkencave, dhe shikon se jan 14, (e theksoj katrmbdhjet), hartuesit e atij fjalori t cilt kan punuar s paku q nga viti 1972, vit kur u morn vendimet e Kongresit Drejtshkrimit, (por n fakt nj pun mbi njzetvjeare), derisa u botua puna e tyre m 1980. Kurse pr hartimin e “Fjalor i Gjuhs Shqipe”, (FGJSH), edhe Mehmet Elezi punoi po tet vite me radh, por ... i vetm ! Ndokush mund t mendoj se mbase nuk i kemi n emrues t prbashkt t dhnat lidhur me vllimin e prballuar prej prpiluesve t ndrsjell. E drejt, do t’i prgjigjesha un. Peshorja anon nga hartuesi i vetmuar, nga Robinson Cruzó-i n mes t Tirans. FGJSSH n faqen e par, pohon faktin se n t trajtohen rreth 41000 fjal. Kjo e gjitha. Kurse tek faqja e par e FGJSH pohohet se trajtohen :

• rreth 41000 fjal q nuk gjinden n FGJSSH, me shtjellime etimologjike;

• rreth 54000 kuptime;

• rreth 5300 shprehje frazeologjike;

Ilustrohen me fjal’edhe shprehje :

• nga veprat e mbi 40 autorve, q nga Gj.Fishta deri te A.Pashku e I.Kadare;

• nga Kanuni i Lek Dukagjinit, Visaret e Kombit e thesare popullore t tjera;

Ilustrohen gjithashtu :

• me rreth 5000 fjal t urta;

• me rreth 1000 gjza, doke, urime, mallkime, paragjykime, bestytní, ysh