Kina, konkurrente edhe në hapësirë
Hapi i madh i Kinës drejt hapësirës është i pashmangshëm. Ashtu si Lojërat Olimpike, lëshimi këtë javë i tre astronautëve, një prej të cilëve do të kryejë "ecjen e parë" të Kinës në hapësirë, shpall ngjitjen e saj si një prej fuqive të mëdha të këtij shekulli të ri. Pyetja që tashmë ka nisur të bëhet në Uashington është nëse Kina e sheh veten si bashkëpunëtor në hapësirë, apo si një kundërshtar potencial? Kjo dilemë u bë e qartë më 11 janar 2007, ditën kur Kina lëshoi një raketë, e cila shkatërroi një prej satelitëve të vet të motit në orbitë. Eksperimenti dërgoi një sinjal të fortë te SHBA-ja, se shumë prej satelitëve te të cilët mbështetet Amerika, janë tashmë të goditshëm, të paktën në teori, nga sulme kineze. Askush nuk e di nëse Kina po përpiqet të ndërtojë një kapacitet të tillë. Por, shumë ekspertë kanë arritur në përfundimin se është koha që SHBA-ja të mendojë seriozisht për të vendosur një lloj regjimi të tipit "kontroll armatimi", për të shmangur një rivalitet destabilizues në hapësirën e afërme. Një studim i Këshillit të Marrëdhënieve me Jashtë, botuar javën që kaloi, është më i fundit që mbështet këtë propozim. Për një gjeneratë, SHBA-ja ka kundërshtuar çdo lloj limiti mbi atë që shtetet mund të bëjnë në orbitën e Tokës. Ndonëse si SHBA-ja, ashtu edhe Bashkimi Sovjetik eksperimentuan me armë antisatelitore gjatë Luftës së Ftohtë dhe secili kuptoi se kishte shumë për të humbur. Satelitët ishin shumë të rëndësishëm për tensionin bërthamor gjatë Luftës së Ftohtë. Ata informonin njëri-tjetrin se çfarë satelitësh vendosnin, gjë që u lejonte të pikasnin çdo lloj ndryshimi dhe i lajmëronin ata pothuajse menjëherë për çdo lëshim rakete. Çdo lëvizje për të shkatërruar satelitët e tjetrit mund të kishte qenë prelud i një sulmi bërthamor. Megjithatë, rrethanat kanë ndryshuar. Gjatë 20 viteve të fundit, forcat konvencionale të Amerikës, si dhe ato bërthamore, mbështeten mbi satelitët. Në Afganistan, satelitët e zbulimit përcillnin atë që shihnin në kompjuterët e forcave speciale. Satelitët e komunikimit u mundësonin trupave të lidheshin me bombarduesit mbi krerët e tyre. Konstelacioni i satelitëve të sistemeve GPS orientonin më pas bombat e precizionit të lartë drejt talebanëve. Tani në Irak, avionë të telekomanduar, të pilotuar nga Nevada apo Kalifornia, përmes satelitëve të komunikimit, u japin ushtarëve një sy të padridhshëm, për të parë se ku bombarduesit duhet të lëshojnë bombat.
Konflikti me Kinën nuk ka gjasa të ndodhë, me një përjashtim: nëse Kina përpiqet një ditë të rimarrë me forcë Tajvanin. Shumë njerëz në komunitetin e mbrojtjes së SHBA-së besojnë se qëllimi i Kinës është të shënjestrojë këta satelitë, për të neutralizuar mbrojtjen e SHBA-së për Tajvanin. Nëse Kina do të bënte një gjë të tillë, SHBA-ja mund të tundohet të sulmojë impiantet e lëshimit të raketave ASAT në territorin kinez, duke acaruar konfliktin. Si do të përgjigjej Kina? Kur satelitët janë mjete ushtarake me rëndësi strategjike, a duhet që sulmi ndaj tyre të frenohet me kërcënimin për kundërpërgjigje bërthamore?
Duket se administrata "Bush" është e prirë drejt këtij këndvështrimi. Në një deklaratë të "politikës hapësinore" të bërë më 2006-ën, administrata shpalli se SHBA-ja i konsideron aftësitë e saj hapësinore si "jetësore për interesat kombëtarë". Kjo frazë ka shumë ngarkesë, vëren Bruce MacDonald, autor i Këshillit të Marrëdhënieve me Jashtë, si dhe një veteran i hapësirë
dhe çështjeve të kontrollit të armëve. "Teorikisht kjo do të thotë se nuk përjashtohet as edhe kundërpërgjigja bërthamore nëse sulmohen këto interesa". Një rivalitet hapësinor është i mbushur me rreziqe potenciale. Lufta e Ftohtë mbeti e ftohtë pjesërisht, sepse u zhvilluan koncepte të qarta të frenimit, thotë Thomas Behling, deri vitin që kaloi nënsekretar për inteligjencën në Pentagon. "Por ne nuk e dimë si ta zbatojmë atë në hapësirë. Dhe ne nuk i kushtojmë vëmendje të mjaftueshme kësaj çështjeje". Teknologjia antisatelitore e Kinës ngre një kolateral, por edhe një problem më urgjent: hedhurinat në hapësirë. Raketa testuese e Kinës shkatërroi shënjestrën duke e goditur, duke prodhuar mijëra fragmente që ende vijnë vërdallë në orbitë dhe do të vazhdojnë me vite, sepse copëzat janë kaq larg, saqë do të duhen dekada që graviteti t‘i tërheqë në Tokë. Orbita e poshtme e Tokës është e mbushur me satelitë komercialë, që përfaqësojnë një industri me të ardhura prej më shumë se 100 miliardë dollarë, ku secili ecën me 18 000 milje në orë. Ndoshta 900 apo më shumë fragmente të satelitit të motit janë mjaft të mëdha për të dëmtuar çdo satelit të tillë që do të ndeshnin. A e dinte Kina këtë? Nuk donte t‘ia dinte? Ndoshta ka ardhur koha të negociohen rregulla ndërkombëtare për të parandaluar përsëritjen e një testi të tillë. "Është thelbësore që qeveritë e botës të ofrojnë udhëheqje për çështjet e menaxhimit hapësinor sot, me qëllim që të mbrojnë veprimtarinë hapësinore të së nesërmes", thotë David McGlade, drejtues i gjigantit "Intelsat". Negocimi i këtyre rregullave do të ishte shumë i vështirë. Një draft i një marrëveshje për "parandalimin e armatimit të hapësirës", propozuar disa vjet më parë nga Rusia dhe Kina, nuk ka shkuar askund se, siç e pranojnë edhe sponsorët e saj, askush nuk e di si të përcaktojë terma bazë si "armë hapësinore" apo "hapësirë e jashtme". Për arsye të ngjashme, një ndalim direkt i armëve ASAT dhe veprimtarisë ASAT, është synim i pamundur: Askush nuk është në gjendje të thotë se si do të verifikohet.
Por disa rregulla mund të negociohen, duke përfshirë edhe lëshimin e raketave testuese si ajo e Kinës vitin që kaloi. "Për Amerikën, pyetja është se cili regjim hapësinor u shërben më mirë interesave afatgjata të sigurisë për Amerikën", thuhet në raportin e Këshillit të Marrëdhënieve me Jashtë. SHBA-ja, që ka njëkohësisht industrinë komerciale hapësinore dominuese, por edhe atë ushtarake, ka shumë arsye të veprojë.
Konflikti me Kinën nuk ka gjasa të ndodhë, me një përjashtim: nëse Kina përpiqet një ditë të rimarrë me forcë Tajvanin. Shumë njerëz në komunitetin e mbrojtjes së SHBA-së besojnë se qëllimi i Kinës është të shënjestrojë këta satelitë, për të neutralizuar mbrojtjen e SHBA-së për Tajvanin. Nëse Kina do të bënte një gjë të tillë, SHBA-ja mund të tundohet të sulmojë impiantet e lëshimit të raketave ASAT në territorin kinez, duke acaruar konfliktin. Si do të përgjigjej Kina? Kur satelitët janë mjete ushtarake me rëndësi strategjike, a duhet që sulmi ndaj tyre të frenohet me kërcënimin për kundërpërgjigje bërthamore?
Duket se administrata "Bush" është e prirë drejt këtij këndvështrimi. Në një deklaratë të "politikës hapësinore" të bërë më 2006-ën, administrata shpalli se SHBA-ja i konsideron aftësitë e saj hapësinore si "jetësore për interesat kombëtarë". Kjo frazë ka shumë ngarkesë, vëren Bruce MacDonald, autor i Këshillit të Marrëdhënieve me Jashtë, si dhe një veteran i hapësirë
dhe çështjeve të kontrollit të armëve. "Teorikisht kjo do të thotë se nuk përjashtohet as edhe kundërpërgjigja bërthamore nëse sulmohen këto interesa". Një rivalitet hapësinor është i mbushur me rreziqe potenciale. Lufta e Ftohtë mbeti e ftohtë pjesërisht, sepse u zhvilluan koncepte të qarta të frenimit, thotë Thomas Behling, deri vitin që kaloi nënsekretar për inteligjencën në Pentagon. "Por ne nuk e dimë si ta zbatojmë atë në hapësirë. Dhe ne nuk i kushtojmë vëmendje të mjaftueshme kësaj çështjeje". Teknologjia antisatelitore e Kinës ngre një kolateral, por edhe një problem më urgjent: hedhurinat në hapësirë. Raketa testuese e Kinës shkatërroi shënjestrën duke e goditur, duke prodhuar mijëra fragmente që ende vijnë vërdallë në orbitë dhe do të vazhdojnë me vite, sepse copëzat janë kaq larg, saqë do të duhen dekada që graviteti t‘i tërheqë në Tokë. Orbita e poshtme e Tokës është e mbushur me satelitë komercialë, që përfaqësojnë një industri me të ardhura prej më shumë se 100 miliardë dollarë, ku secili ecën me 18 000 milje në orë. Ndoshta 900 apo më shumë fragmente të satelitit të motit janë mjaft të mëdha për të dëmtuar çdo satelit të tillë që do të ndeshnin. A e dinte Kina këtë? Nuk donte t‘ia dinte? Ndoshta ka ardhur koha të negociohen rregulla ndërkombëtare për të parandaluar përsëritjen e një testi të tillë. "Është thelbësore që qeveritë e botës të ofrojnë udhëheqje për çështjet e menaxhimit hapësinor sot, me qëllim që të mbrojnë veprimtarinë hapësinore të së nesërmes", thotë David McGlade, drejtues i gjigantit "Intelsat". Negocimi i këtyre rregullave do të ishte shumë i vështirë. Një draft i një marrëveshje për "parandalimin e armatimit të hapësirës", propozuar disa vjet më parë nga Rusia dhe Kina, nuk ka shkuar askund se, siç e pranojnë edhe sponsorët e saj, askush nuk e di si të përcaktojë terma bazë si "armë hapësinore" apo "hapësirë e jashtme". Për arsye të ngjashme, një ndalim direkt i armëve ASAT dhe veprimtarisë ASAT, është synim i pamundur: Askush nuk është në gjendje të thotë se si do të verifikohet.
Por disa rregulla mund të negociohen, duke përfshirë edhe lëshimin e raketave testuese si ajo e Kinës vitin që kaloi. "Për Amerikën, pyetja është se cili regjim hapësinor u shërben më mirë interesave afatgjata të sigurisë për Amerikën", thuhet në raportin e Këshillit të Marrëdhënieve me Jashtë. SHBA-ja, që ka njëkohësisht industrinë komerciale hapësinore dominuese, por edhe atë ushtarake, ka shumë arsye të veprojë.