Kodi i ri elektoral dhe pakoja e Ahtisarit
Shteti grek ka luajtur një rol vendimtar në zhvillimet e brendshme dhe të jashtme të politikës shqiptare, së pari: nëpërmjet marrëdhënieve bilaterale, duke përbërë edhe vendin pritës kryesor të emigrantëve tonë, partnerin e dytë tregtar dhe vendin prejardhës të kompanive që zotërojnë sektorët më strategjikë të ekonomisë shqiptare, si telekomunikacionin apo energjinë. E së dyti, duke instrumentalizuar me efikasitet NATO-n dhe Bashkimin Evropian dhe duke i lënë Tiranës të kuptojë se anëtarësimi në këto institucione kalon nga Athina.
Sikur mos të mjaftonin këto dy kanale, ka edhe "kalin e Trojës" brenda Shqipërisë, pasi një tjetër faktor ndikimi është PBDNJ-ja, e cila në jetën politike shqiptare ka pasur pozicion shumë të çuditshëm e gjithmonë të privilegjuar. Pa humbur dhe pa fituar asnjëherë zgjedhje, gjithmonë do përfshihej në qeverisje, sido që të ndodhte. Partia është mbajtur e mobilizuar vetëm përmes ofiqeve e favoreve të shpërndara nga të qenit gjithmonë pjesë e ekzekutivit, s‘ka ideologji, s‘ka platformë a identitet të qartë politik, ka vetëm me identitet etnik. Por edhe pa dhënë ndonjëherë llogari para dikujt për rezultatet apo dështimet në dikasteret që ka drejtuar, apo në komunat a bashkitë që ka pasur në dorë. Sikur të mos mjaftonin këto, tanimë me sistemin e ri elektoral dhe kodin shoqërues, sipas të gjitha gjasave, PBDNJ nuk ka për të qenë më thjesht pjesëmarrëse, por mund të shndërrohet edhe në faktor vendimtar e shantazhues për qeverinë e ardhshme, duke marrë fuqi strategjike të pakundërshtueshme.
Pra, jo më si tani kur PBDNJ-ja futej në qeveri për të "rregulluar biografinë" me Evropën, por me këto ndryshime do të jetë e domosdoshme të futet në qeveri për të arritur një shumicë të thjeshtë qeverisëse. Një trajtim i tillë i privilegjuar i minoriteteve brenda vendit, kombinuar me një presion të jashtëm favorizues, është i krahasueshëm vetëm me diskriminimin e tejskajshëm pozitiv që kanë marrë serbët nëpërmjet Pakos së Ahtisarit.
Sistemi i ri zgjedhor dhe Kodi Elektoral, që janë vënë në jetë së fundmi, u duk qartë se ishin fryt i një koniunkture interesash të dy liderëve aktualë të dy partive kryesore. Vështirë se mund të mendohet që ky ndryshim u ka shërbyer dy partive politike, pasi në fakt ky sistem i ngurtëson këto parti, duke fuqizuar akoma më tej supremacinë e dy liderëve përkatës. Sistemi u ul partive efikasitetin, pasi dëmton rolin e partive për të farkëtuar kuadro, sepse më këtë sistem dekurajohen individualitetet (listat e proporcionalit janë të mbyllura, të caktuara nga liderët dhe nuk duhen më personalitetet e spikatura për të garuar me emrin dhe kapacitetet e tyre në zona të vështira). Gjithashtu, sistemi dëmton frymën e debatit dhe diskutimit brenda partive, pasi disidenca mund të kërcënohet me përjashtim nga listat e deputetëve dhe skizmat potenciale dekurajohen, ngaqë partitë e vogla, që nuk hyjnë në koalicion, nuk kanë shans të futen në Parlament.
Në parim, sistemi elektoral proporcional rajonal penalizonte partitë e vogla dhe u jepte një avantazh të pandershëm partive më të mëdha. Kjo shkaktoi reagimin agresiv të partive më të vogla, të cilat fillimisht, në pranverë, u rreshtuan në një lloj aleance partish të vogla. Mirëpo, për ta legjitimuar këtë transformim radikal të sistemit zgjedhor në kurriz të partive të vogla, u gjet një rrugëdalje kompromisi që garantoi ndryshimin e mendimit të partive të vogla. Në Kodin Elektoral u vendos që, numërimi midis partive apo koalicioneve të ndryshme, të bëhej me teknikën ‘d‘hondt‘ të numërimit, kurse brenda koalicionit ‘sainte lague‘. Sistemi i parë i numërimit favorizon partitë e mëdha dhe penalizon partitë e vogla, kurse i dyti favorizon partitë e vogla. Pra, kjo i detyron partitë e vogla të hyjnë në koalicion me partitë e mëdha, sepse të veçuara ato janë të rrezikuara, kurse në koalicion marrin më shumë peshë sesa u takon prej votave. Me pak fjalë, një votë e Partisë Socialdemokrate, si pjesë e një koalicioni me Partinë Socialiste, do ketë pothuaj vlerën e dyfishtë të votës së marrë prej Lëvizjes Socialiste për Integrim. Kjo është arsyeja pse Gjinushi, Milo, Mediu, Dule, që në fillim bënë naze për sistemin e ri elektoral, e braktisën LSI-në në kundërshtimin ndaj sistemit të ri elektoral. Ndërkohë, thyerja LSI-PS u bë e pakthyeshme, sepse tanimë edhe po të dojë, PS-së nuk i leverdis më ta ketë në koalicion LSI-në, sepse me ‘saint lague‘, LSI, në koalicion parazgjedhor do ia merrte një pjesë të madhe të deputetëve që i takonin koalicionit.
Pas zgjedhjeve, mllefi i të shkuarit dëm të shumë votave të LSI-së ka për ta penguar të hyjë në një koalicion me PS-në. Më këtë kod u përmbush interesi i PBDNJ-së, duke bërë që kësaj partie t‘i leverdisë ky sistem i ri elektoral, ndërkohë që ka mundësi për t‘u futur në koalicion nga të dy anët. Sistemi elektoral i proporcionalit rajonal e ka avantazhuar apriori PBDNJ-në, pasi ky sistem u jep dorë atyre faktorëve politikë që i kanë votat të përqendruara brenda një rajoni, ndërkohë që shkatërron ato parti që i kanë votat të shpërndara proporcionalisht, me peshë të njëjtë në gjithë vendin, pa pasur asnjë përqendrim domethënës në një rajon të caktuar. Kjo do të thotë që, PBDNJ nga ky sistem del aktori politik më i fituar, pasi votat e saj i ka kompakte, të akumuluara vetëm në Jug dhe mund t‘i kapitalizojë në mënyrën më optimale me vende në Parlament, sidomos duke qenë në koalicion me një parti të madhe e duke përfituar nga sistemi ‘saint lague‘ të numërimit. Me LSI-në ndodh e kundërta. Veç njëfarë përqendrimi në Qarkun e Beratit dhe një pranie domethënëse në Tiranë e Fier, votat e tjera ‘made in LSI‘ janë të hallakatura në gjithë vendin, e atje ku do hidhen nuk do përkthehen dot në përfaqësim parlamentar.
Nga ana tjetër, po të maten me sistemin dhe Kodin e ri Elektoral votat e dhëna në zgjedhjet e mëparshme për Partinë Socialiste dhe atë Demokratike, e po të hamendësohet se prirja e sjelljes elektorale nuk do të ketë ndonjë ndryshim radikal në zgjedhjet që po afrohen, rezulton me një probabilitet të lartë se rezultati ka për të qenë i ekuilibruar; diferenca midis dy partive do jetë minimale dhe ka shumë mundësi që asnjëra të mos mund të marrë shumicën absolute. Këtu rezulton edhe domethënia e ndryshimeve kushtetuese të kryera në prill, mbi rolin dhe autoritetin e Presidentit dhe Kryeministrit. Të dy palët e dinë mirë se me këto ndryshime të sistemit elektoral, vështirë se do ketë parti me shumica të konsoliduara, prandaj edhe e konsoliduan pozicionin e Kryeministrit dhe i minimizuan mundësitë që ai, me një shumicë të brishtë, të rrëzohej.
Pra, skenari më i mundshëm ka për të qenë ai, ku dy partitë kryesore do ta kenë shumë të vështirë të marrin një shumicë të thjeshtë dhe tre e mbase katër deputetët e PBDNJ-së do të vendosin nga do anojë peshorja për të qeverisur vendin mot, duke marrë rolin e arbitrit në Shqipëri. Prandaj, nuk është e rastit fakti që qeveria në fuqi, tani që po afrojnë zgjedhjet, po i bën lëshime Greqisë me varrezat greke dhe i ka toleruar për një kohë të gjatë interesat abuzive e monopoliste të disa kompanive greke në Shqipëri.
Sikur mos të mjaftonin këto dy kanale, ka edhe "kalin e Trojës" brenda Shqipërisë, pasi një tjetër faktor ndikimi është PBDNJ-ja, e cila në jetën politike shqiptare ka pasur pozicion shumë të çuditshëm e gjithmonë të privilegjuar. Pa humbur dhe pa fituar asnjëherë zgjedhje, gjithmonë do përfshihej në qeverisje, sido që të ndodhte. Partia është mbajtur e mobilizuar vetëm përmes ofiqeve e favoreve të shpërndara nga të qenit gjithmonë pjesë e ekzekutivit, s‘ka ideologji, s‘ka platformë a identitet të qartë politik, ka vetëm me identitet etnik. Por edhe pa dhënë ndonjëherë llogari para dikujt për rezultatet apo dështimet në dikasteret që ka drejtuar, apo në komunat a bashkitë që ka pasur në dorë. Sikur të mos mjaftonin këto, tanimë me sistemin e ri elektoral dhe kodin shoqërues, sipas të gjitha gjasave, PBDNJ nuk ka për të qenë më thjesht pjesëmarrëse, por mund të shndërrohet edhe në faktor vendimtar e shantazhues për qeverinë e ardhshme, duke marrë fuqi strategjike të pakundërshtueshme.
Pra, jo më si tani kur PBDNJ-ja futej në qeveri për të "rregulluar biografinë" me Evropën, por me këto ndryshime do të jetë e domosdoshme të futet në qeveri për të arritur një shumicë të thjeshtë qeverisëse. Një trajtim i tillë i privilegjuar i minoriteteve brenda vendit, kombinuar me një presion të jashtëm favorizues, është i krahasueshëm vetëm me diskriminimin e tejskajshëm pozitiv që kanë marrë serbët nëpërmjet Pakos së Ahtisarit.
Sistemi i ri zgjedhor dhe Kodi Elektoral, që janë vënë në jetë së fundmi, u duk qartë se ishin fryt i një koniunkture interesash të dy liderëve aktualë të dy partive kryesore. Vështirë se mund të mendohet që ky ndryshim u ka shërbyer dy partive politike, pasi në fakt ky sistem i ngurtëson këto parti, duke fuqizuar akoma më tej supremacinë e dy liderëve përkatës. Sistemi u ul partive efikasitetin, pasi dëmton rolin e partive për të farkëtuar kuadro, sepse më këtë sistem dekurajohen individualitetet (listat e proporcionalit janë të mbyllura, të caktuara nga liderët dhe nuk duhen më personalitetet e spikatura për të garuar me emrin dhe kapacitetet e tyre në zona të vështira). Gjithashtu, sistemi dëmton frymën e debatit dhe diskutimit brenda partive, pasi disidenca mund të kërcënohet me përjashtim nga listat e deputetëve dhe skizmat potenciale dekurajohen, ngaqë partitë e vogla, që nuk hyjnë në koalicion, nuk kanë shans të futen në Parlament.
Në parim, sistemi elektoral proporcional rajonal penalizonte partitë e vogla dhe u jepte një avantazh të pandershëm partive më të mëdha. Kjo shkaktoi reagimin agresiv të partive më të vogla, të cilat fillimisht, në pranverë, u rreshtuan në një lloj aleance partish të vogla. Mirëpo, për ta legjitimuar këtë transformim radikal të sistemit zgjedhor në kurriz të partive të vogla, u gjet një rrugëdalje kompromisi që garantoi ndryshimin e mendimit të partive të vogla. Në Kodin Elektoral u vendos që, numërimi midis partive apo koalicioneve të ndryshme, të bëhej me teknikën ‘d‘hondt‘ të numërimit, kurse brenda koalicionit ‘sainte lague‘. Sistemi i parë i numërimit favorizon partitë e mëdha dhe penalizon partitë e vogla, kurse i dyti favorizon partitë e vogla. Pra, kjo i detyron partitë e vogla të hyjnë në koalicion me partitë e mëdha, sepse të veçuara ato janë të rrezikuara, kurse në koalicion marrin më shumë peshë sesa u takon prej votave. Me pak fjalë, një votë e Partisë Socialdemokrate, si pjesë e një koalicioni me Partinë Socialiste, do ketë pothuaj vlerën e dyfishtë të votës së marrë prej Lëvizjes Socialiste për Integrim. Kjo është arsyeja pse Gjinushi, Milo, Mediu, Dule, që në fillim bënë naze për sistemin e ri elektoral, e braktisën LSI-në në kundërshtimin ndaj sistemit të ri elektoral. Ndërkohë, thyerja LSI-PS u bë e pakthyeshme, sepse tanimë edhe po të dojë, PS-së nuk i leverdis më ta ketë në koalicion LSI-në, sepse me ‘saint lague‘, LSI, në koalicion parazgjedhor do ia merrte një pjesë të madhe të deputetëve që i takonin koalicionit.
Pas zgjedhjeve, mllefi i të shkuarit dëm të shumë votave të LSI-së ka për ta penguar të hyjë në një koalicion me PS-në. Më këtë kod u përmbush interesi i PBDNJ-së, duke bërë që kësaj partie t‘i leverdisë ky sistem i ri elektoral, ndërkohë që ka mundësi për t‘u futur në koalicion nga të dy anët. Sistemi elektoral i proporcionalit rajonal e ka avantazhuar apriori PBDNJ-në, pasi ky sistem u jep dorë atyre faktorëve politikë që i kanë votat të përqendruara brenda një rajoni, ndërkohë që shkatërron ato parti që i kanë votat të shpërndara proporcionalisht, me peshë të njëjtë në gjithë vendin, pa pasur asnjë përqendrim domethënës në një rajon të caktuar. Kjo do të thotë që, PBDNJ nga ky sistem del aktori politik më i fituar, pasi votat e saj i ka kompakte, të akumuluara vetëm në Jug dhe mund t‘i kapitalizojë në mënyrën më optimale me vende në Parlament, sidomos duke qenë në koalicion me një parti të madhe e duke përfituar nga sistemi ‘saint lague‘ të numërimit. Me LSI-në ndodh e kundërta. Veç njëfarë përqendrimi në Qarkun e Beratit dhe një pranie domethënëse në Tiranë e Fier, votat e tjera ‘made in LSI‘ janë të hallakatura në gjithë vendin, e atje ku do hidhen nuk do përkthehen dot në përfaqësim parlamentar.
Nga ana tjetër, po të maten me sistemin dhe Kodin e ri Elektoral votat e dhëna në zgjedhjet e mëparshme për Partinë Socialiste dhe atë Demokratike, e po të hamendësohet se prirja e sjelljes elektorale nuk do të ketë ndonjë ndryshim radikal në zgjedhjet që po afrohen, rezulton me një probabilitet të lartë se rezultati ka për të qenë i ekuilibruar; diferenca midis dy partive do jetë minimale dhe ka shumë mundësi që asnjëra të mos mund të marrë shumicën absolute. Këtu rezulton edhe domethënia e ndryshimeve kushtetuese të kryera në prill, mbi rolin dhe autoritetin e Presidentit dhe Kryeministrit. Të dy palët e dinë mirë se me këto ndryshime të sistemit elektoral, vështirë se do ketë parti me shumica të konsoliduara, prandaj edhe e konsoliduan pozicionin e Kryeministrit dhe i minimizuan mundësitë që ai, me një shumicë të brishtë, të rrëzohej.
Pra, skenari më i mundshëm ka për të qenë ai, ku dy partitë kryesore do ta kenë shumë të vështirë të marrin një shumicë të thjeshtë dhe tre e mbase katër deputetët e PBDNJ-së do të vendosin nga do anojë peshorja për të qeverisur vendin mot, duke marrë rolin e arbitrit në Shqipëri. Prandaj, nuk është e rastit fakti që qeveria në fuqi, tani që po afrojnë zgjedhjet, po i bën lëshime Greqisë me varrezat greke dhe i ka toleruar për një kohë të gjatë interesat abuzive e monopoliste të disa kompanive greke në Shqipëri.