"Kosova, rast per Rusine qe ta zemeroje Perendimin"
Si e shihni Kosoven 10 vjet pas intervenimit te NATO-s?
Nese e krahason Kosoven e para 10 vjetesh, kur NATO-ja vendosi t'i sulmoje caqet serbe, me Kosoven e sotme, dallimi eshte godites. Para 10 vjetesh, Kosova ishte vend ne lufte. Kosova, 10 vjet me heret, ishte vend pa perspektiven evropiane, e harruar ne mase te madhe nga Evropa. Kosova, para 10 vjetesh, ishte vend me qindra-mijera refugjate qe derdheshin neper kufij, apo te zhvendosur brenda vendit. Ndersa sot, me 2009, Kosova eshte shtet i pavarur, me ekonomi te rimekembur nga shkaterrimet. Por, ende eshte shtet me probleme te tjera, eshte shtet qe ballafaqohet me sfida teper te medha dhe e ardhmja evropiane e Kosoves ende eshte pezull, dhe kjo ka te beje me mosnjohjen nga te gjitha shtetet anetare.
Sic po thoni dhe ju, Kosova, 10 vjet me pas, eshte shtet. Por, a eshte shtet funksional?
Po, mendoj se Kosova eshte shtet funksional, per nje vend qe ekziston si shtet vetem qe prej nje viti. Le ta krahasojme Kosoven me shtetet e tjera. Shtetet e tjera, qe kane dale nga ish- Jugosllavia, qofte Sllovenia, Kroacia, apo Maqedonia, te gjitha ne fillim kane pasur paqendrueshmeri. Ne fillim te 90-tave, Maqedonia ka qene ne prag te konfliktit; kishte forcat paqeruajtese; ne vend ka ekzistuar rreziku i konfliktit nderetnik; ka pasur greva dhe nderrime te vazhdueshme te qeverive. Sot, Maqedonia eshte kandidate per anetare ne BE dhe mbase do te kete qasje te lire, pa viza ne fund te vitit. Ngjashem ishte edhe me Sllovenine. Nuk ishte vend i persosur kur u shkeput nga Jugosllavia, por u transformua ne menyre te shpejte, per t'u bere shteti i pare qe adopton euron, nga vendet e reja anetare. Kosova ka nje vit qe eshte shtet. Ka shume probleme, institucionet jane te dobeta, ka ende mbikeqyrje nderkombetare. Mendoj se kjo, paraqet problem ne berjen e Kosoves nje shtet anetar funksional.
Permendet mbikeqyrjen nderkombetare. Si i shihni misionet nderkombetare ne Kosove? UNMIK-u eshte ende ketu, edhe pse eshte dashur te largohej, ndersa EULEX-i ende nuk ka nje mandat te qarte legal...
Mendoj se UNMIK-u humbi rastin ta deklaronte misionin te perfunduar vitin e kaluar, kur Kosova shpalli pavaresine dhe kur hyri ne fuqi Kushtetuta, e cila qartazi e zhvendos UNMIK-un ne margjina sa i perket rendesise. Prania e re nderkombetare ketu, ICO-ja dhe EULEX-i, luajne nje rol te rendesishem si punedhenes, sa i perket punesimit te kosovareve qe kane punuar me pare ne UNMIK - eshte nje stimulim ekonomik. Por, mendoj se ata duhet te jene shume te kujdesshem, qe te mos sterzgjatin mandatin e tyre sic ka bere UNMIIK-u, sepse sa me heret qe mbikeqyrja nderkombetare te largohet, aq me heret Kosova ka shans qe te behet shtet anetar i BE-se.
Seanca e fundit ne Keshillin e Sigurimit tregoi serish dallimet qe ekzistojne mes Perendimit dhe Rusise mbi Kosoven. Sa deme i shkaktojne keto ndasi funksionimit te Kosoves si shtet?
Mendoj se Kosova perben nje loje te vogel, perben nje rast per Rusine qe ta zemeroje Perendimin. Eshte nje rast pa kosto per Rusine. Ajo nuk ka trupa ketu, nuk ka interes ekonomik, nuk ka investime. Kosova ve ne sprove kredibilitetin e SHBA-se, qe ndihmoi zgjidhjen e statusit te Kosoves, ve ne sprove kredibilitetin e BE-se, qe ka thene qartazi se Kosova eshte e interesit evropian. BE eshte donatori me i madh, ka investuar me se shumti per ta transformuar Kosoven nga nje vend konflikti ne ate qe eshte sot. Keshtu qe loja e vazhdueshme mes Perendimit e Rusise per Kosoven duhet te shihet ne drite te asaj qe ata perfaqesojne, sprovimin e fuqise, per te cilin besoj se s'duhet mbivleresuar. Sprova e vertete e fuqise do te vije atehere kur BE-ja, me mbeshtetjen e Amerikes, do marrin me seriozitet pergjegjesite e tyre per ta bere Kosoven te suksesshme.
A po i ndermarrin?
Po, por jo mjaftueshem. Do te deshiroja te shihja me teper. Do te doja te shihja qasje me aktive, perparim te vertete drejt njohjeve, perparim te vertete ne heqjen e vizave per kosovaret; do te doja te shihja nje doze me te madhe presioni karshi Beogradit per te gjetur nje zgjidhje funksionale mbi Kosoven si partnere, fqinje ne rajon. Mendoj se nje perkushtim me i madh do te ishte i mire, sepse ka potencial per nje sukses me te madh.
Meqe permendet Serbine - 10 vjet pas intervenimit te NATO-s, si i shihni raportet mes Kosoves e Serbise?
Nuk mund ta krahasoni Tadiqin me Millosheviqin. Nga disa ane, politika e Beogradit mbi Kosoven ne nivelin retorik duket e njejte, sepse Beogradi edhe me tej thote se Kosova eshte pjese integrale e Serbise. Por, 10 vjet me heret ne Kosove behej spastrim etnik, mijera forca paramilitare i vrisnin njerezit. Nuk mund te krahasoni retoriken e sotme te Beogradit me faktet ne terren te 10 vjeteve me heret. Beogradi ka ndryshuar. Ka ende probleme, kryesisht ne veri, ku kredibiliteti i Beogradit se deshiron te jete partner evropian, do te vihet ne sprove. Se sa eshte serioze Serbia mbi agjenden evropiane, do te shihet nga ajo se sa do ta mbeshtese projektin evropian ne Kosove.
Si e shihni ripajtimin, marre parasysh se 10 vjet pas, Serbia nuk ka kerkuar falje per krimet e bera ne Kosove nga regjimi i Millosheviqit?
Nuk mendoj se do te shohim nje kerkimfalje ne te ardhmen e afert. Ajo qe do te deshiroja te shihja, jane raportet funksionale. Po ashtu, nuk pres qe Serbia zyrtarisht ta pranoje pavaresine, por mund te shpresojme per fqinjesi funksionale, si ne rastet e vendeve anetare qe nuk e kane njohur Kosoven, por i njohin pasaportat. Fushat si keto, hapat si keta, do t'i normalizonin raportet mes Prishtines e Beogradit. Ndalimi i perpjekjeve per raund te ri negociatash, ndalimi i financimit te strukturave paralele, qe minojne shtetesine e Kosoves, bashkepunimi me Prishtinen, qe te luftojne se bashku kriminelet, bashkepunimi me BE-ne, qe te forcojne kufijte, ne menyre qe te dyja vendet te fitojne udhetim pa viza. Nga bashkepunimi per ceshtje teknike perfitojne qytetaret e dy vendeve. Kete do te deshiroja ta shihja, e mandej do te mund te gjeni formule diplomatike kompromisi, ku Serbia nuk ka pse ta njohe zyrtarisht Kosoven, por as nuk ka pse te behet pengese per te ardhmen e Kosoves.
RFE
Nese e krahason Kosoven e para 10 vjetesh, kur NATO-ja vendosi t'i sulmoje caqet serbe, me Kosoven e sotme, dallimi eshte godites. Para 10 vjetesh, Kosova ishte vend ne lufte. Kosova, 10 vjet me heret, ishte vend pa perspektiven evropiane, e harruar ne mase te madhe nga Evropa. Kosova, para 10 vjetesh, ishte vend me qindra-mijera refugjate qe derdheshin neper kufij, apo te zhvendosur brenda vendit. Ndersa sot, me 2009, Kosova eshte shtet i pavarur, me ekonomi te rimekembur nga shkaterrimet. Por, ende eshte shtet me probleme te tjera, eshte shtet qe ballafaqohet me sfida teper te medha dhe e ardhmja evropiane e Kosoves ende eshte pezull, dhe kjo ka te beje me mosnjohjen nga te gjitha shtetet anetare.
Sic po thoni dhe ju, Kosova, 10 vjet me pas, eshte shtet. Por, a eshte shtet funksional?
Po, mendoj se Kosova eshte shtet funksional, per nje vend qe ekziston si shtet vetem qe prej nje viti. Le ta krahasojme Kosoven me shtetet e tjera. Shtetet e tjera, qe kane dale nga ish- Jugosllavia, qofte Sllovenia, Kroacia, apo Maqedonia, te gjitha ne fillim kane pasur paqendrueshmeri. Ne fillim te 90-tave, Maqedonia ka qene ne prag te konfliktit; kishte forcat paqeruajtese; ne vend ka ekzistuar rreziku i konfliktit nderetnik; ka pasur greva dhe nderrime te vazhdueshme te qeverive. Sot, Maqedonia eshte kandidate per anetare ne BE dhe mbase do te kete qasje te lire, pa viza ne fund te vitit. Ngjashem ishte edhe me Sllovenine. Nuk ishte vend i persosur kur u shkeput nga Jugosllavia, por u transformua ne menyre te shpejte, per t'u bere shteti i pare qe adopton euron, nga vendet e reja anetare. Kosova ka nje vit qe eshte shtet. Ka shume probleme, institucionet jane te dobeta, ka ende mbikeqyrje nderkombetare. Mendoj se kjo, paraqet problem ne berjen e Kosoves nje shtet anetar funksional.
Permendet mbikeqyrjen nderkombetare. Si i shihni misionet nderkombetare ne Kosove? UNMIK-u eshte ende ketu, edhe pse eshte dashur te largohej, ndersa EULEX-i ende nuk ka nje mandat te qarte legal...
Mendoj se UNMIK-u humbi rastin ta deklaronte misionin te perfunduar vitin e kaluar, kur Kosova shpalli pavaresine dhe kur hyri ne fuqi Kushtetuta, e cila qartazi e zhvendos UNMIK-un ne margjina sa i perket rendesise. Prania e re nderkombetare ketu, ICO-ja dhe EULEX-i, luajne nje rol te rendesishem si punedhenes, sa i perket punesimit te kosovareve qe kane punuar me pare ne UNMIK - eshte nje stimulim ekonomik. Por, mendoj se ata duhet te jene shume te kujdesshem, qe te mos sterzgjatin mandatin e tyre sic ka bere UNMIIK-u, sepse sa me heret qe mbikeqyrja nderkombetare te largohet, aq me heret Kosova ka shans qe te behet shtet anetar i BE-se.
Seanca e fundit ne Keshillin e Sigurimit tregoi serish dallimet qe ekzistojne mes Perendimit dhe Rusise mbi Kosoven. Sa deme i shkaktojne keto ndasi funksionimit te Kosoves si shtet?
Mendoj se Kosova perben nje loje te vogel, perben nje rast per Rusine qe ta zemeroje Perendimin. Eshte nje rast pa kosto per Rusine. Ajo nuk ka trupa ketu, nuk ka interes ekonomik, nuk ka investime. Kosova ve ne sprove kredibilitetin e SHBA-se, qe ndihmoi zgjidhjen e statusit te Kosoves, ve ne sprove kredibilitetin e BE-se, qe ka thene qartazi se Kosova eshte e interesit evropian. BE eshte donatori me i madh, ka investuar me se shumti per ta transformuar Kosoven nga nje vend konflikti ne ate qe eshte sot. Keshtu qe loja e vazhdueshme mes Perendimit e Rusise per Kosoven duhet te shihet ne drite te asaj qe ata perfaqesojne, sprovimin e fuqise, per te cilin besoj se s'duhet mbivleresuar. Sprova e vertete e fuqise do te vije atehere kur BE-ja, me mbeshtetjen e Amerikes, do marrin me seriozitet pergjegjesite e tyre per ta bere Kosoven te suksesshme.
A po i ndermarrin?
Po, por jo mjaftueshem. Do te deshiroja te shihja me teper. Do te doja te shihja qasje me aktive, perparim te vertete drejt njohjeve, perparim te vertete ne heqjen e vizave per kosovaret; do te doja te shihja nje doze me te madhe presioni karshi Beogradit per te gjetur nje zgjidhje funksionale mbi Kosoven si partnere, fqinje ne rajon. Mendoj se nje perkushtim me i madh do te ishte i mire, sepse ka potencial per nje sukses me te madh.
Meqe permendet Serbine - 10 vjet pas intervenimit te NATO-s, si i shihni raportet mes Kosoves e Serbise?
Nuk mund ta krahasoni Tadiqin me Millosheviqin. Nga disa ane, politika e Beogradit mbi Kosoven ne nivelin retorik duket e njejte, sepse Beogradi edhe me tej thote se Kosova eshte pjese integrale e Serbise. Por, 10 vjet me heret ne Kosove behej spastrim etnik, mijera forca paramilitare i vrisnin njerezit. Nuk mund te krahasoni retoriken e sotme te Beogradit me faktet ne terren te 10 vjeteve me heret. Beogradi ka ndryshuar. Ka ende probleme, kryesisht ne veri, ku kredibiliteti i Beogradit se deshiron te jete partner evropian, do te vihet ne sprove. Se sa eshte serioze Serbia mbi agjenden evropiane, do te shihet nga ajo se sa do ta mbeshtese projektin evropian ne Kosove.
Si e shihni ripajtimin, marre parasysh se 10 vjet pas, Serbia nuk ka kerkuar falje per krimet e bera ne Kosove nga regjimi i Millosheviqit?
Nuk mendoj se do te shohim nje kerkimfalje ne te ardhmen e afert. Ajo qe do te deshiroja te shihja, jane raportet funksionale. Po ashtu, nuk pres qe Serbia zyrtarisht ta pranoje pavaresine, por mund te shpresojme per fqinjesi funksionale, si ne rastet e vendeve anetare qe nuk e kane njohur Kosoven, por i njohin pasaportat. Fushat si keto, hapat si keta, do t'i normalizonin raportet mes Prishtines e Beogradit. Ndalimi i perpjekjeve per raund te ri negociatash, ndalimi i financimit te strukturave paralele, qe minojne shtetesine e Kosoves, bashkepunimi me Prishtinen, qe te luftojne se bashku kriminelet, bashkepunimi me BE-ne, qe te forcojne kufijte, ne menyre qe te dyja vendet te fitojne udhetim pa viza. Nga bashkepunimi per ceshtje teknike perfitojne qytetaret e dy vendeve. Kete do te deshiroja ta shihja, e mandej do te mund te gjeni formule diplomatike kompromisi, ku Serbia nuk ka pse ta njohe zyrtarisht Kosoven, por as nuk ka pse te behet pengese per te ardhmen e Kosoves.
RFE