“Kriza, ja pikat ku bankat duhet të kenë kujdes”

 

Fabiola Çela

Bankat që operojnë në tregun vendas nuk janë prekur nga kriza ndërkombëtare financiare. Por pavarësisht kësaj situate pozitive, Banka e Shqipërisë ka evidentuar treguesit, në të cilët bankat e nivelit të dytë duhet të tregojnë kujdes, me qëllim që të parandalojnë shtrirjen e kësaj krize financiare në tregun vendas. Madje, për të parandaluar çdo situatë të pakëndshme Banka e Shqipërisë ka hedhur idenë e hartimit të një ligji ri për marrëveshjet e kolateralit financiar.
Situata
"Aktualisht, nuk evidentohet ndonjë rrezik, i cili ka mundësi të lartë materializimi dhe që mund të dëmtojë në mënyrë të menjëhershme dhe të rëndë veprimtarinë e sistemit financiar. Sektori bankar paraqitet i mirëkapitalizuar dhe likuid, duke respektuar kërkesat e kuadrit rregullator mbikëqyrës", thuhet në deklaratën më të fundit të Bankës së Shqipërisë. Por pavarësisht kësaj, sipas BSH-së, në kushtet e zhvillimeve të pafavorshme në tregjet financiare ndërkombëtare, nevojitet rritja e vigjilencës nga ana e institucioneve financiare për të ruajtur ekspozime sa më të ulëta në këto tregje.
Treguesit
Sipas Bankës Qendrore, nevojitet një ndjekje e kujdesshme e ecurisë së cilësisë së aktiveve dhe ka ardhur koha për t'i kushtuar një vëmendje më të madhe ecurisë së treguesve të likuiditetit. Sipas BSH-së, kur analizohen këta tregues është e rëndësishme të mbahen në konsideratë disa elemente. Së pari, mungesa e një tregu të zhvilluar të parasë dhe të tregtimit të letrave me vlerë në vend, kufizon mundësitë e institucioneve financiare për të plotësuar nevojat e papritura për likuiditet, nëpërmjet shitjes së aktiveve të konsideruara si "likuide". Për shkak të krizës financiare në tregjet e huaja, është vështirësuar gjithashtu tregtimi për disa letra me vlerë, që më parë preferoheshin nga investitorët. Për këtë arsye, Banka e Shqipërisë vlerëson si të nevojshme hartimin e një ligji të vetëm dhe gjithëpërfshirës për marrëveshjet e kolateralit financiar. Së dyti, në diferencat në madhësinë e institucioneve në sektorin bankar, sasia dhe cilësia e kolateralit, si edhe kufizimet për ekspozimet e drejtpërdrejta mes institucioneve, vështirësojnë qarkullimin e fondeve likuide në tregun ndërbankar, në kohën dhe në madhësinë e kërkuar. Së treti, për shkak të rritjes së konkurrencës, ekziston rreziku i krijimit të mospërputhjeve të rëndësishme midis aktiveve dhe burimeve të financimit në bilanc, për sa i takon llojit të monedhës dhe afatit të maturimit.
Së katërti, disa nga institucionet i janë drejtuar gjithashtu, huamarrjes nga grupet bankare zotëruese, në një përpjekje për të ruajtur shpejtësinë dhe madhësinë e kreditimit. Së pesti, për shkak të faktorëve objektivë që kanë kushtëzuar në kohë mungesën e efeciencës, sektori bankar në vendin tonë ka pasur nivele mjaft të larta likuiditeti. Në kushtet e rritjes së konkurrencës dhe përmirësimit të efeciencës, është objektivisht e pritshme që treguesit e likuiditetit të vijnë në rënie. Këta faktorë, vështirësojnë përcaktimin e nivelit optimal të likuiditetit, në të cilin rritja e efeciencës në përdorimin e fondeve, nuk cenon aftësinë e institucionit për të përballuar rreziqet e veprimtarisë.

INSTAT: Rriten çmimet e ushqimeve në shtator

Gjatë muajit shtator çmimet e produkteve ushqimore kanë pësuar rritje në krahasim me muajin gusht. Sipas të dhënave zyrtare nga Instituti i Statistikës, në vend Indeksi i Çmimeve të Konsumit në muajin shtator shënoi një rritje prej 1.1 për qind krahasuar me muajin e kaluar. Ndryshimi vjetor në muajin shtator është 2.7 për qind. Një vit më parë ky ndryshim ishte 4.4 për qind. Sipas INSTAT-it, indeksi i grupit "Ushqime dhe pije jo alkoolike" shënoi një rritje prej 2.1 për qind. Brenda këtij grupi rritja më e madhe prej 7.1 për qind vërehet në nëngrupin "zarzavate përfshirë patatet". Po ashtu rritje çmimesh ka pasur edhe për mishin, drithërat etj. Gjatë shtatorit çmimet e frutave kanë pësuar ulje. Indeksi i grupit "Komunikimi" shënoi një ulje prej 9.1 për qind, ulje kjo e shkaktuar kryesisht nga ulja e tarifave të telefonisë celulare me 13.4 për qind. Ndërsa indeksi i grupit "Argëtim dhe kulturë" shënoi një rritje prej 10.2 për qind. Kjo rritje ka ardhur si rezultat i rritjes së çmimit të teksteve shkollore në masën 73.8 për qind. Rritja e çmimit të teksteve shkollore ka ardhur kryesisht si rezultat i uljes së masës së subvencionit nga 70 % që ishte në vitin 2007 në 50 % në vitin 2008.

BSH: Ku duhet pasur kujdes

• Mungesa e një tregu të zhvilluar të parasë dhe të tregtimit të letrave me vlerë në vend, kufizon mundësitë e institucioneve financiare për të plotësuar nevojat e papritura për likuiditet, nëpërmjet shitjes së aktiveve të konsideruara si "likuide".
• Diferencat në madhësinë e institucioneve në sektorin bankar, sasia dhe cilësia e kolateralit, si edhe kufizimet për ekspozimet e drejtpërdrejta mes institucioneve, vështirësojnë qarkullimin e fondeve likuide në tregun ndërbankar, në kohën dhe në madhësinë e kërkuar.
• Rritja e konkurrencës, rrezikon krijimin e mospërputhjeve të rëndësishme midis aktiveve dhe burimeve të financimit në bilanc, për sa i takon llojit të monedhës dhe afatit të maturimit.
• Disa nga institucionet i janë drejtuar gjithashtu, huamarrjes nga grupet bankare zotëruese, në një përpjekje për të ruajtur shpejtësinë dhe madhësinë e kreditimit.
• Sektori bankar në vendin tonë ka pasur nivele mjaft të larta likuiditeti. Në kushtet e rritjes së konkurrencës dhe përmirësimit të efeciencës, është objektivisht e pritshme që treguesit e likuiditetit të vijnë në rënie.