Kurthi urban i Tiranes

NgaEDMOND PANARITI

Zgjidhja e problemit te trafikut ne kryeqytet perben sot nje perparesi absolute per zhvillimin e Tiranes dhe per rrjedhoje eshte nje sfide per kedo qe do te...

...mandatohet per qeverisjen e kryeqytetit.
Une mendoj se Tirana ndodhet aktualisht ne nje gjendje infarkti te rende urban si rrjedhoje e nje tejngjeshjeje te jashtezakonshme dhe deri ne bllokim te trafikut ne kryeqytet.
Perdora termin mjekesor infarkt sepse infarkti ashtu sikunder edhe bllokimi i trafikut shpreh nje bllokim te qarkullimit te gjakut i cili shoqerohet me atrofizim nekroze dhe vdekje te indeve jetesore ne nje individ. Per analogji edhe kryeqyteti yne Tirana eshte nje organizem i gjalle i cili jeton dhe zhvillohet nepermjet qarkullimit te mjeteve njerezve bizneseve aktiviteteve tregtare dhe me gjere.
Jane disa tregues alarmante te cilet e deshmojne per kete arteroskleroze te kryeqytetit dhe me kryesori duhet konsideruar indeksi i evakuimit te Tiranes.
Indeksi i evakuimit te qyteteve perben sot nje tregues shumefaktorial te dinamikes se zhvillimeve urbane. Sot metropolet Europiane dhe ato boterore i kushtojne nje rendesi te madhe evakuimit urban. Kjo sepse nje shkalle e larte e evakuimit urban do te thote pakesim i kohes per mberritjen ne destinacion per individet dhe bizneset heqje e pengesave per rritjen ekonomike ne kuptimin e qarkullimit tregtar dhe te biznesit pakesim i shkalles se demtimit mjedisor pakesim i demeve ne shendetin publik dhe ulje e shkalles se stresit shoqeror.
Po me kaq rendesi eshte edhe ndikimi i evakuimit urban ne uljen e kohes se sherbimeve te urgjencave mjekesore zjarrfiksave nderhyrjeve te organeve te rendit etj. Permiresimi i sigurise rrugore dhe ne pergjithesi rritja e cilesise se jetes per te gjithe qytetaret ndikohen po ashtu dukshem nga shkalla e evakuimit urban.
Nder te tjera evakuimi urban konsiderohet si element kyc i perballimit te sulmeve terroriste ne shume metropole boterore.
Kostot e tejngjeshjes dhe te bllokimit te trafikut jane te jashtezakonshme per kryeqytetin tone dhe mbi 65 e kesaj kostoje i detyrohet humbjeve ne kohe. Kostoja e humbjeve vjetore per Tiranen per individet bizneset sherbimet transportin mjetet sillet ne rreth 100 milion euro ne vit.
Indeksi i evakuimit te Tiranes i cilesuar si indeksi Tucson eshte jo vetem me uleti ne Europe por edhe nder me te ultet ne bote dhe sillet ne vlerat 30-40 ne nje shkalle prej 100. Kjo do te thote se banoret e Tiranes sherbimet bizneset transporti urgjencat forcat e rendit ndodhen ne kurth.
Perllogaritja e ketij indeksi eshte relativisht e thjeshte dhe mbeshtetet mbi aksesin e automjeteve ose perqindja e popullsise qe evakuohet me automjete ajo gjithashtu bazohet ne fluksin e brendshem te trafikut ITF ose thene ndryshe tek aftesia e rrjetit rrugor te brendshem per te shkarkuar trafikun ne magjistralet kryesore autostrada etj. Gjithashtu ky indeks nxirret edhe nga kapaciteti ne dalje nga qyteti EC i cili percakton aftesine e rrugeve kryesore dalese per te evakuuar popullaten e Tiranes.

Nderhyrjet qe duhen projektuar dhe zbatuar ne fakt duhet te jene pjese e nje strategjie dhe me pas e nje plani veprimi energjik me objektiva afatshkurtra afatmesme dhe afatgjata.
Padyshim si nje nderhyrje afatshkurter dhe madje urgjente duke konsideruar se duhet bere sa me pare vijezimi i rrugeve dhe kalimeve per kembesoret.
Ne Tirane mjerisht rruget kryesore te brendshme jane te ravijezuara duke ndikuar ne rritjen e kaosit te brendshem te automjeteve dhe te kembesoreve.
Fatkeqesisht dy nder tre semafore te kryeqytetit jane jashte funksionit. Keta semafore perpos te tjerave jane modele te vjeteruar. Ato nuk jane te pajisur me numerues mbrapsht count-down dhe nuk kane sinjal akustik. Mospajisja e kryqezimeve me semafore bashkekohore dhe funksionale perben nje neglizhence te pafalshme per organet e pushtetit lokal. Tirana e ka te nevojshme nje qender moderne monitoruese te trafikut urban me kamera vezhguese ne cdo kryqezim e cila ne bashkepunim me organet e policise se qarkullimit rregullon dhe koordinon levizjet e mjeteve vecanerisht ne oret e pikut.
Tirana e ka mese te nevojshme krijimin e vend-parkimeve te reja mbi dhe nentokesore. Nje studim i kujdesshem dhe selektiv duhet ti paraprije ndertimit te ketyre vend-parkimeve. Nga ana tjeter te gjitha lejet e ndertimit per godinat shumekateshe ne Tirane duhet te kushtezohen me ndertimin e parkimeve nentokesore mese paku nje post parkimi per nje apartament banimi.
Ne nje kendveshtrim afatmesem Tirana e ka mese te nevojshme nje linje tramvaji. Meqenese perroi i Lanes perfaqeson te vetmin korridor te lire i cili lidh ne menyre thuajse drejtvizore lindjen e kryeqytetit me pjesen perendimore te tij ne nje gjatesi rreth 5 km ky do te perbente edhe segmentin me ideal per ndertimin e nje linje tramvaji si nje vektor masiv te shpejte dhe komod zhvendosjeje per te gjithe banoret qe popullojne kryeqytetin ne kete shtrirje. Natyrisht qe mbetet te projektohet nje zgjidhje sa me racionale e cila duhet te perpiqet te ruaje pjeserisht edhe integritetin e ketij perroi si pjese e pasurise natyrore te kryeqytetit. Por gjithsesi nderhyrja qe do te projektohet duhet te jete rezultante e nje analize te hollesishme kosto-perfitim.
Tirana ne kuadrate te caktuara te shtrirjes se saj urbane duhet te parashikoje edhe ndertimin e metrose. Duke qene se kostoja e ndertimeve te tilla nentokesore eshte shume e larte menyre me e mire e financimit dhe e administrimit do te ishte ajo me koncension.
Tirana ka te nevojshme si nderhyrje afatmesme dhe afatgjate projektimin dhe ndertimin e unazave perreth saj. Aktualisht kryeqyteti rrethohet vetem nga nje unaze e vogel urbane teresisht e pamjaftueshme per drejtimin e rrjedhes se trafikut te brendshem drejt hyrje-daljeve te kryeqytetit.
Unaza e Madhe e Tiranes me nje perimeter dhe rreze shume me te madhe sesa Unaza e Vogel e qytetit do te krijonte nje shfryrje me te madhe per trafikun dhe do te rriste indeksin e evakuimit te qytetit por une mendoj se edhe nje unaze tjeter do te ishte e nevojshme si nje synim afatgjate per te garantuar nje zgjidhje te qendrueshme.
Ne Tirane duhen projektuar dhe ndertuar segmente rrugore preres shortcut te cilat ulin presionet ne hyrje dhe dalje te rrugeve kryesore magjistrale. Keshtu per shembull fluksi i trafikut me prejardhje nga veriu i Shqiperise duhet devijuar ne afersi te ktheses se Kamzes duke u zhvendosur si nje segment drejtvizor rrugor i cili del tek stacioni i trenit per tu futur ne unaze. Ne kete menyre autostrada Tirane-Durres si pjese e segmentit magjistral jug-perendimor e shkarkon me rrjedhshem trafikun ne hyrje dhe dalje te saj. Nese unaza e Kasharit do te permbante disa kolaterale shkarkuese si rruge daljeje apo hyrese ne autostrade atehere padyshim ne rreth-rrotullimin prane Doganes se Tiranes nuk do te krijohej tejngjeshje apo tamponim i trafikut.
I njejti vizion projektues duhet te shpaloset edhe per daljen e Saukut drejt segmentit Elbasan-Korce etj.
Si perfundim keto nuk jane vecse nje pjese e nderhyrjeve te cilat do te ishin thelbesore per cilesine e jetes ne kryeqytet dhe qe do ti jepnin nje shtyse te papare zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes se mjedisit ne Tirane sepse do te ulnin shume nivelin e ndotjes se ajrit nga gazrat e automjeteve dhe pluhurat. Ato do te ishin vendimtare edhe per cilesine dhe shpejtesine e sherbimeve dhe ne vecanti te urgjencave dhe te nderhyrjes se shpejte.
Nderhyrjet ne infrastrukturen e qarkullimit dhe te rrjetit rrugor te Tiranes do ta nxjerrin kryeqytetin nga kurthi i dyndjes dhe i kaosit paralizues.