Makinat e përdorura, si taksohen në Doganë kur hyjnë nga importi

Ervin KOÇI

Të gjitha shtetasit shqiptar që blejnë nga vendet e BE-së apo shtete të tjera një automjet të përdorur, janë të detyruar që të paguajnë disa taksa specifike ndaj shtetit shqiptar, shuma e të cilave shpesh e kalon dhe vlerën e blerjes së automjetit. Këto taksa të gjithë qytetarët i quajnë rëndom, “pagesa e doganës për makinën” ose shkurt “dogana”. Por në fakt askush nuk është i informuar mbi llogaritjen e kësaj takse sipas ligjit në fuqi, e për më tepër që ajo që konsiderohet si një taksë e vetme në vetvete është e përbërë nga dy lloj pagesash. Kështu, taksa që paguhet për importimin e makinave që njihet si "doganë", në fakt përbëhet nga taksa e ndotjes dhe Tatimi mbi Vlerën e Shtuar. Bashkimi i këtyre dy detyrimeve në një shumë të vetme dhe mos sqarimi i blerësve të mjeteve, bën që pagesa që shteti merr të jetë e konsiderueshme duke rritur dyfish çmimin e automjetit. Agjencitë doganore, të cilat kryejnë llogaritjet për praktikën e importit përkundrejt një pagese që varion nga 5- 10 mijë lekë, llogarisin fillimisht taksën e ndotjes, e mbledhin taksën e ndotjes me vlerën e makinës dhe i shtojnë 20 për qind TVSH. Taksa e ndotjes dhe TVSH-ja totale përbëjnë edhe detyrimin fiskal që shqiptarët zakonisht e quajnë thjesht si "dogana e makinës".

Llogaritja e taksës

Për një makinë me naftë me motor 1900 centimetër kub, (një motor shumë popullor për një gamë të gjerë makinash me naftë të shtresës së mesme), fillimisht shumëzohet madhësia e motorit 1900 me 25,000, e cila është taksa bazë për naftën. Totali shumëzohet me koeficientin e vjetërsisë. Për një makinë më shumë se dhjetëvjeçare, taksa e ndotjes është gjithsej 228 mijë lekë. Importimi i një makine me vlerë 1 mijë euro, shoqërohet me detyrime doganore me vlerë 2 apo 3 mijë euro. Statistikat tregojnë se ndonëse numri i makinave të importuara ka rënë nga viti në vit, numri i makinave në qarkullim në Shqipëri ka vijuar të rritet.

Llogaritja e TVSH-së

Një llogaritje e thjeshtë e Tatimit mbi Vlerën e Shtuar konsiston në mbledhjen e çmimit të blerjes së makinës (konvertuar me kursin e këmbimit të ditës së zhdoganimit), me taksën e ndotjes. Mbi shumën totale, nxirret TVSH 20 për qind. Në rastin e Golfit të shembullit tonë, vlera e makinës është 150 mijë lekë dhe totali mbi të cilin llogaritet TVSH është 378 mijë lekë. Në fund, TVSH detyrim është 75600 lekë. Totali i detyrimit ndaj doganave në rastin konkret është TVSH plus taksë ndotjeje ose pak më shumë se 300 mijë lekë.

Vlera e makinës

Doganat pranojnë kontratën e blerjes së makinës vetëm në rast se vlera e saj është më e lartë sesa çmimet referencë të përdorura nga administrata doganore. Për makinat deri në 10 vjet, çmimet referencë të zbatuara nga doganat merren nga revista italiane “Quattroruote”. Çmimeve të “Quattroruote” u zbritet 30 për qind e vlerës. Për disa lloje makinash, qëllon që vlera reale të jetë më e lartë sesa çmimi i referencës. Për makinat mbi 10 vjet, doganat kanë përcaktuar çmime reference sipas cilindratës. Në total, sa më të vogël ta ketë cilindratën një makinë, aq më e ulët është edhe detyrimi fiskal që paguhet në dogana. Llogaritë e komplikuara të kostos së taksave doganore ndoshta nuk do të jenë të nevojshme në të ardhmen, për shkak se Bashkimi Europian i ka kërkuar qeverisë shqiptare të heqë taksën e ndotjes. Në rast se kjo taksë hiqet, atëherë detyrimi i vetëm fiskal i qytetarëve do të jetë pagimi i Tatimit mbi Vlerën e Shtuar në masën 20 për qind të vlerës së makinës së importuar.

Brukseli kërkon heqjen e taksës së ndotjes për makinat e vjetra të importuara

Komisioni Europian e konsideron taksën e ndotjes që shqiptarët paguajnë për makinat e përdorura të importuara si shkelje e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit dhe ka kërkuar heqjen e kësaj takse, por qeveria shqiptare ka më se një vit që reziston. Në raportin e progresit të Shqipërisë në BE, thuhet në mënyrë eksplicite se "taksa e ndotjes për makinat e importuara nuk është në përputhje me MSA-në". Shqipëria nënshkroi një marrëveshje të tregtisë së lirë me BE-në si pjesa më e rëndësishme e MSA-së, e cila hyri në fuqi më 1 prill të vitit 2008. Sipas kësaj marrëveshjeje, “diskriminime të tilla të importuesve të makinave të përdorura janë të paligjshme”. Si rregull, komisioni nuk shqetësohet për masën e taksimit të një malli, por konsideron si shkelje të marrëveshjes kur i njëjti mall taksohet me standarde të ndryshme. Logjika është se një makinë e importuar e re në vitin 2004 në Shqipëri, sot është pesëvjeçare dhe mund të shitet e blihet në tregun e brendshëm pa paguar kurrfarë takse, ndërkohë që një makinë e importuar sot nga Gjermania dhe që ka të njëjtën moshë, duhet të paguajë një taksë të rëndë ndotjeje. Në terma tregtarë, ky është një diskriminim i papranueshëm për tregtarët e makinave të vjetra. Një makinë e sapoimportuar nga BE-ja, ka shumë gjasa të jetë më pak ndotëse sesa një makinë e përdorur në Shqipëri për shumë vjet.

Taksa e ndotjes, qeveria e rriti për të favorizuar makinat e reja

Në vitin 2004, një lobing kompanish importuese të makinave të reja propozoi në Parlament përmes disa deputetëve të opozitës vendosjen e një takse të posaçme për makinat e vjetra të importuara në Shqipëri, nën justifikimin se makinat e vjetra ndotin ambientin, ndërkohë që synimi kryesor qe shitja e makinave të reja. Deputetët e mazhorancës së majtë e votuan pa shumë debate taksën e re. Në vitin 2007, qeveria e djathtë e rriti taksën e ndotjes në masë të konsiderueshme me qëllim që të kompensonte humbjet që buxheti i shtetit pësoi nga vendosja e taksës së sheshtë dhe ulja e tatimfitimit për korporatat në 10 për qind. Në atë vit, qeveria e hoqi taksën doganore prej 15 për qind për të gjitha makinat e importuara pasi doli në konkluzionin se nuk qe në gjendje të verifikonte certifikatat e origjinës që paraqiteshin në doganë nga importuesit e makinave nga vendet e BE-së. Por kjo heqje e taksës doganore nuk ia lehtësoi xhepin qytetarëve. Taksa e ndotjes ia dyfishoi koston makinave të vjetra dhe në shumë raste, shqiptarët u detyruan të paguajnë më shumë vlerë takash sesa vlerë makine. Formula e taksës favorizoi më shumë makinat me dhomë djegieje motorike të vogël kundrejt makinave me motorë të mëdhenj dhe favorizoi makinat me benzinë përkundrejt atyre me naftë.

27 Tetor 2009