Në shqipe 600 fjalë-rrënjë persizma
Promovohet n Akademin e Shkencave fjalori “Persizmat n gjuhn shqipe”, me autor Tahir Dizdarin, botim i fondacionit kulturor “Saadi Shirazi” n kuadrin e Vitit Ndrkombtar t Afrimit t Kulturave, shpallur nga UNESCO. Akademik dhe studiues t njohur si prof. dr. Jani Thomai, prof. dr. Emil Lafe, prof. Myzafer Korkuti, prof. Idriz Metani vlersuan librin pr kontributin q jep pr historikun e gjuhs shqipe dhe kontaktet e saj me gjuht e tjera.
N fakt, disa vjet m par u botua “Fjalori i orientalizmave n gjuhn shqipe”, prgatitur dhe hartuar nga Tahir N. Dizdari. N kt fjalor gjenden n renditje alfabetike fjal dhe shprehje, emrtuese dhe prveuese, me burim osmanishten (turqishten e vjetr, por dhe t re), arabishten dhe persishten. Brenda ktij fjalori studiuesit kan identifikuar t paktn 600 fjal-rrnj me burim persishten.
N kuadr t nisms s UNESCO-s pr shpalljen e vitit 2010 si Vitin e Afrimit t Kulturave, fondacioni kulturor “Saadi Shirazi” vendosi t’i rikthehej botimit t persizmave n shqipe, ksaj here n nj fjalor t veant, prgatitjen e t cilit e mori prsipr gjuhtari Emil Lafe, nj prej bashkpuntorve t kryehershm t revists “Perla”, dijetar me prvoj n botimet e karakterit leksikografik dhe enciklopedik. Ishte propozimi i tij q ktij fjalori t’i bashkoheshin edhe disa studime t kryera n dy dekadat e fundme prej studiuesish shqiptar pr pranin e persizmave n gjuhn shqipe dhe pr vendin e rolin e tyre n leksikun e shqipes. Gjithashtu, redaktori i botimit i shtoi fjalorit nj parathnie njoftuese dhe analitike dhe disa shtojca e tregues, q japin nj prfytyrim m t plot t persizmave n gjuhn shqipen dhe lehtsojn prdorimin e ktij libri nga studiuesit. T gjitha kto i japin librit t pranishm fytyrn e nj botimi t ri. Mbi t gjitha, “Persizmat n gjuhn shqipe dhe studimi i tyre” sht nj libr q dshmon se persizmat n shqipe, pr shum arsye, jan jo vetm sasiorisht, por edhe cilsisht m t shumta sesa paraqiten n “Fjalorin e orientalizmave”.
Njohja dhe studimi i persizmave n gjuhn shqipe dhe prgjithsisht n gjuht ballkanike ka rndsi jo vetm gjuhsore. Gjuha, para s gjithash, sht shenjuesja dhe forma e t shprehurit t kulturs, gojore dhe t shkruar. Gjuha sht njhersh informuese historike e lvizjeve, lidhjeve dhe bashkprkimeve kulturore midis popujve.
Persizmat n gjuhn shqipe ilustrojn shkall t ndryshme konvergjence q ekzistojn midis gjuhve: prej afrsis q vjen nga nj burim i prbashkt gjenetik (indoevropian) dhe tipologjis s njjt brenda ksaj familjeje (satem) tek njohja historike n lashtsi, n Mesjetn paraosmane dhe m pas; prej gjuhs s folur e gjuhs s shkruar; prej bots laike dhe fetare; prej letrsis dhe dijes e shkencs. Botimi i fjalorit “Persizmat n gjuhn shqipe” dshmon ndr t tjera edhe ndrkombtarizimin e persizmave jo vetm n botn e Orientit, por edhe n Evropn Perndimore.
Fjalori i persizmave ka rndsi edhe pr t qartsuar ndryshimin e kaheve t ndikimeve n kulturn shqiptare. N fakt, fjalori i persizmave n shqipe, q po botohet, sht e sigurt q nuk do t prftohet nga lexuesi si nj fjalor dygjuhsh, madje as si nj fjalor shpjegues, por thjesht si nj fjalor tematik sipas kriterit t burimit parsor t fjals.
Ky libr, q mban titullin “Persizmat n gjuhn shqipe dhe studimi i tyre”, trajton n nj kndvshtrim t dokumentuar dhe njkohsisht shkencor lidhjet midis pasuris gjuhsore shqipe dhe asaj perse-iraniane, ku, nga njra an, spikatin potencialet e kulturs s shoqris shqiptare n fushn e gjuhsis dhe, nga ana tjetr, i kushtohet vmendje lidhjes s saj me nj pjes t gjuhs dhe t kulturs iraniane.
Sipas prof. dr. Emil Lafes, prgatits i librit, n kt vllim persizmat paraqiten me nj redaktim t ri, t plot e t njsuar. Kt e ka lehtsuar edhe botimi i “Fjalorit t orientalizmave” i Tahir Dizdarit n vitin 2005, i cili ka dhn mundsi t bhen krkime e verifikime t reja. Shtojcat n fund t pjess s par, t prgatitura posarisht pr kt botim, ndihmojn pr t pasur nj ide m t qart pr vendin e persizmave n leksikun e shqipes dhe ndihmojn edhe shfrytzimin e ktij libri nga studiues iranian e orientalist t huaj. Vllimi ka edhe nj pjes t dyt, ku prfshihen disa nga artikujt studimor pr persizmat, t realizuara n kuadrin e veprimtarive t fondacionit “Saadi Shirazi”. Kta artikuj, nga njra an, ndriojn nj varg problemesh t prgjithshme e t veanta pr hyrjen e persizmave n gjuhn shqipe dhe pr vendin e tyre n pasurin gjuhsore t shqipes, kurse nga ana tjetr, shtrojn probleme e krijojn mbshtetje pr hulumtime t mtejshme.