Një gjerman, për historinë e kishës shqiptare

Konferenca Ipeshkvore e Shqipris dhe Nunciatura Apostolike e Shqipris, n rastin e 150-vjetorit t themelimit t Seminarit Ndrdioqezan Shqiptar n Shkodr (1859), m 17 prill, pran ktij seminari, organizoi n Shkodr nj program festiv. N kuadr t ktij programi njditor n ambientet e seminarit u promovua libri, i cili ka t bj m historin e jets kishtare n Shqipri, titulluar “Prballjet e historis s Kishs katolike n Shqipri 1919-1996, autorit gjerman, Dr. Markus W. E. Peters. Libri prej 375 faqesh, prkthyer nga gjermanishtja, nga Klaudia Darragjati sht botuar nga “Qendra Botuese -Shoqata e Jezuitve, Tiran 2010. Rreth libri n fjal foli, pedagogia e Universitetit t Shkodrs, Dr. Nertila Ljajra, e cila ndr t tjera tha se “shpreh bindjen se ky sht libri deri tani m i dokumentuari dhe me objektivi, prgjat ksaj periudhe kohore”. Ndrsa, drejtoresha e Arkivit Qendror t Shtetit, Prof. Nevila Nika, shprehu konsideratn e madhe pr punn e palodhur dhe t vyeshme t ciln e ka
Dr. Makusi. N kt promovim morn pjes, Kardinali i Vatikanit Em. e Tij Zenon Card. Grocholewski, Nunci Apostolik n Shqipri, Mons. Ramiro Moliner Ingles, hierarkia e lart kishtare e Shqipris, si dhe studiuese t shumt. Libri “Prballjet e historis s Kishs katolike n Shqipri 1919-1996,” autorit gjerman, Dr. Markus W. E. Peters, n nj prmbledhje t shkurtr prmban kto ngjarje historike t popullit tone: Konferencn e Paqes n Paris n vitin 1919, ku srish n vitin 1920, ashtu si m prpara n Konferencn e Ambasadorve n Londr n vitin 1913 u luftua pr prcaktimin territorial t shteteve t Ballkanit, ndr ta edhe Shqipria, por edhe pr interesat e fuqive t athershme. Veriu i Shqipris rrezikohej t pushtohej nga Mbretria e Serbve, Kroatve dhe Sllovenve; pr Jugun, kryesisht Korn dhe Gjirokastrn ishte e interesuar Greqia, ndrsa Italia shfaqi pretendimet pr qytetet kryesore bregdetare, Durrsin, Vlorn dhe Ishullin e Sazanit, pr t pasur kshtu kontrollin e Adriatikut. N kt situat t paqart dhe delikate, Kisha Katolike ishte i vetmi institucion, i cili ishte i aft t prfaqsonte interesat shqiptare n Konferencn e Paqes n Paris. Me trheqjen e Austro-Hungaris nga Protektorati Kulturor mbi katolicizmin, Vatikanit i krkohej t merrte pjes n ngjarjet shqiptare. Pr kt arsye Papa Benedikti XV m 12 nntor 1920 emron Ernesto Cozzi-n Delegat Apostolik pr Shqiprin, far njkohsisht do t thot, njohjen diplomatike t vendit de facto.

Epoka e viteve 20 dhe 30, e shprehur n mnyr t prmbledhur, ishte “epoka e zhgnjimit” nga pikpamja e Kishs: qndresa fetare dhe kulturore qindravjeare e Veriut t Shqipris prballet me nj injorim dhe jo me nj mirnjohje. N kt situat detyra kryesore ishte forcimi i strukturave t brendshme administrative t Kishs dhe rivendosja e sistemit arsimor, q dikur mbulonte gjith territorin e veriut, me qllim arsimimin e popullsis dhe luftimin e analfabetizmit. Ndrsa pr sa i prket dshtimeve t her pas hershme t negociatave pr konkordatin mes Kishs Katolike dhe Shtetit Shqiptar, n kohn e Ahmet Zogut, shkaku ishte, politika e Tirans jo stabile dhe indiferente. Vitet 1940 dhe 1950 shnojn epokn e pozicionimit t Kishs mes pushtimit fashist, protektoratit gjerman dhe terrorit komunist. N kt situat, sistemi fashist i Italis, si dhe hyrja e trupave gjermane n vitin 1943 ishin e keqja m e vogl n kndvshtrimin e Kishs. Pr sa i prket prkufizimit t punimit n lidhje me t tashmen, n libr flitet gjersisht pr kalvarin e madh t kishs katolike nn diktature komuniste 1945-1900. N fund libri sht fokusuar, pr ditt m t mira t popullit shqiptar, pas viteve ‘90, duke veuar vizitn baritore t Papa Gjon Pali II, m 23 prill 1993, n Shqipri, e cila ishte tejet e rndsishme dhe historike pr popullin ton. Autori i librit Dr. Markus W. E. Peters sht lindur n vitin 1968 n Frankfurt. N vitin 1988 kryen maturn, q nga viti 1988 nis studimet e teologjis, historis s artit, albanologjis dhe mediave e komunikimit publik n universitetet dhe shkollat e larta n: Oberursel, Marburg/Lahn, Mynih, Tiran, Frankfurt, Bonn, Stuttgart dhe Innsbruck. N vitin 1995, ka mbrojtur doktoraturn, n fushn e historis se artit pran Akademis s Artve n Tiran. N vitin 2002 promovohet Doktor i teologjis n universitetin e Bonn-it, disertacioni: “Historia e Kishs n Shqipri 1919 – 1993”). Ndrsa n 2007, promovohet Doktor i filozofis (dega kryesore: albanologji, dega dytsore: histori kishtare) n Universitetin e Mynihut (disertacioni: “Shtpia botuese m e vjetr e Shqipris dhe kontributi i saj n lvizjen kombtare, n arsim dhe kultur – Die “Shtypshkronja e Zojs s Paprlyeme” Shkodr 1870 – 1945), Verlag Dr. Kovac, Hamburg, 2007. Nga viti 2001 pedagog i besimit fetar n Baden-Wurttemberg (Gjermani), Vorarlberg (Austri) dhe n Principatn e Liechtenstein-it. sht autor i dhjetave artikujve studimor. N vitin 2008, shugurohet meshtar (prift katolik) n Arqipeshkvin e Vaduz-it n Liechtenstein dhe nga viti 2008, Vikar pran Katedrales s Sh. Florinit n Vaduz.