Pavaresia ne Hage, procesi do te zgjase
INTERVISTA/ Flet dr. Wim van Meurs, profesor ne Departamentin e Historise, ne Universitetin Nijmegen ne Holande, njohes i ceshtjes se Kosoves dhe Evropes juglindore
Me 17 prill ne Hage fillon procesi mes Kosoves dhe Serbise, si dhe aleateve te tyre per te bindur Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise se a ka qene shpallja e pavaresise ne perputhje me te drejten nderkombetare. Dr. van Meurs eshte marre me studimin e proceseve shtet-ndertuese dhe krijimin e institucioneve demokratike ne rajonin e Evropes juglindore. Ne intervisten dhene dje per radion Dojce Vele, dr. van Meurs flet per kete argument.
Cfare mund te pritet nga procesi ne Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise, ku duhet te behet ekspertiza per pavaresine e Kosoves?
Mendoj se se pari mund te pritet qe procesi te jete relativisht i gjate, e zakonshme per Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise. Nderkohe qe ne fund Gjykata nuk do te marre ndonje vendim, por do te beje vetem ekspertizen. Une pres qe ne kete ekspertize te paraqiten argumente pro dhe kunder pavaresise se Kosoves.
A mund ta anuloje nje ekspertize e tille vendimin per shpalljen e pavaresise se nje shteti? A ka raste te ketilla qe jane shenuar prej themelimit te Gjykates Nderkombetare te Drejtesise?
Jo, sepse shpallja e pavaresise dhe njohja e pavaresise eshte ceshtje e secilit vend vec e vec. Vendet mund te vendosin nese duan ta njohin pavaresine e nje vendi tjeter apo jo. Argumentet e paraqitura para Gjykates Nderkombetare te Drejtesise do te luajne nje rol, por Gjykata nuk mund t'ia ndaloje asnje vendi qe ta njoh pavaresine e Kosoves.
A besoni se vendet qe e kane njohur pavaresine e Kosoves mund ta ndryshoje kete qendrim, ne qofte se Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise jep nje ekspertize negative per pavaresine?
Jo, sepse pa marre ne konsiderate vendimet e Gjykates, ne histori nuk ekziston asnje shembull i ndonje vendi qe te kete terhequr njohjen e pavaresise se nje vendi tjeter, pa ndryshimin e rrenjesishem te gjendjes ne kete vend. Nje gje e tille nuk pritet. Nderkohe qe nga ekspertiza secili vend do t'i perdore argumentet qe i duhen per t'i konfirmuar qendrimet e veta, si ato qe e kane njohur pavaresine e Kosoves po ashtu edhe ato qe jane kunder.
Cfare duhet te beje Serbia ne qofte se ekspertiza eshte ne favor te shpalljes se pavaresise se Kosoves?
Besoj se Kosova nuk do ta ndryshoje qendrimin per shpalljen e pavaresise edhe ne qofte se ekspertiza e Gjykates permban elemente te fuqishme kunder saj. Por, as Serbia nuk do t`i ndryshoje shpejt qendrimet e veta politike dhe te njohe Kosoven, ne qofte se ekspertiza eshte ne favor te pavaresise. Nuk e besoj se do te kete ndryshime te tilla.
Si ekspert, mendoni se historia mund te luaje nje rol te rendesishem ne kete proces, sepse Serbia gjithmone e ka perdorur kete argument ne pohimet se Kosova eshte pjese e saj?
Jo. E drejta nderkombetare nuk parashikon te drejten e ndonje populli te vecante per pavaresi apo shkeputje. Ajo qe mund te luaje rol te rendesishem ne kete proces eshte e kaluara e afert, zhvillimet e viteve 80-te dhe 90-te si dhe Kushtetuta jugosllave e vitit 1974. Por Gjykata ne Hage nuk mund te argumentoje me ndonje beteje te vitit 1389. Ketu do te paraqiten argumentet juridike si kushtetutat apo shtypja e nje populli koheve te fundit, por jo edhe argumentet historike pro apo kunder pavaresise.
Cfare rendesie mund te kete ky proces per rajonin dhe ne pergjithesi per zhvillimet e ngjashme ne bote?
Per boten procesi nuk do te kete ndonje rendesi te vecante, ndersa per rajonin nga perspektiva serbe do te thote fitim kohe. Nuk e besoj se do te kete njohje te reja te Kosoves, perderisa procesi vazhdon. Procesi me vete do te thote nje fitore e nje etape per Serbine. Por kjo nuk do te ndryshoje gjendjen apo vendimin per pavaresine e Kosoves.
Me 17 prill ne Hage fillon procesi mes Kosoves dhe Serbise, si dhe aleateve te tyre per te bindur Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise se a ka qene shpallja e pavaresise ne perputhje me te drejten nderkombetare. Dr. van Meurs eshte marre me studimin e proceseve shtet-ndertuese dhe krijimin e institucioneve demokratike ne rajonin e Evropes juglindore. Ne intervisten dhene dje per radion Dojce Vele, dr. van Meurs flet per kete argument.
Cfare mund te pritet nga procesi ne Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise, ku duhet te behet ekspertiza per pavaresine e Kosoves?
Mendoj se se pari mund te pritet qe procesi te jete relativisht i gjate, e zakonshme per Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise. Nderkohe qe ne fund Gjykata nuk do te marre ndonje vendim, por do te beje vetem ekspertizen. Une pres qe ne kete ekspertize te paraqiten argumente pro dhe kunder pavaresise se Kosoves.
A mund ta anuloje nje ekspertize e tille vendimin per shpalljen e pavaresise se nje shteti? A ka raste te ketilla qe jane shenuar prej themelimit te Gjykates Nderkombetare te Drejtesise?
Jo, sepse shpallja e pavaresise dhe njohja e pavaresise eshte ceshtje e secilit vend vec e vec. Vendet mund te vendosin nese duan ta njohin pavaresine e nje vendi tjeter apo jo. Argumentet e paraqitura para Gjykates Nderkombetare te Drejtesise do te luajne nje rol, por Gjykata nuk mund t'ia ndaloje asnje vendi qe ta njoh pavaresine e Kosoves.
A besoni se vendet qe e kane njohur pavaresine e Kosoves mund ta ndryshoje kete qendrim, ne qofte se Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise jep nje ekspertize negative per pavaresine?
Jo, sepse pa marre ne konsiderate vendimet e Gjykates, ne histori nuk ekziston asnje shembull i ndonje vendi qe te kete terhequr njohjen e pavaresise se nje vendi tjeter, pa ndryshimin e rrenjesishem te gjendjes ne kete vend. Nje gje e tille nuk pritet. Nderkohe qe nga ekspertiza secili vend do t'i perdore argumentet qe i duhen per t'i konfirmuar qendrimet e veta, si ato qe e kane njohur pavaresine e Kosoves po ashtu edhe ato qe jane kunder.
Cfare duhet te beje Serbia ne qofte se ekspertiza eshte ne favor te shpalljes se pavaresise se Kosoves?
Besoj se Kosova nuk do ta ndryshoje qendrimin per shpalljen e pavaresise edhe ne qofte se ekspertiza e Gjykates permban elemente te fuqishme kunder saj. Por, as Serbia nuk do t`i ndryshoje shpejt qendrimet e veta politike dhe te njohe Kosoven, ne qofte se ekspertiza eshte ne favor te pavaresise. Nuk e besoj se do te kete ndryshime te tilla.
Si ekspert, mendoni se historia mund te luaje nje rol te rendesishem ne kete proces, sepse Serbia gjithmone e ka perdorur kete argument ne pohimet se Kosova eshte pjese e saj?
Jo. E drejta nderkombetare nuk parashikon te drejten e ndonje populli te vecante per pavaresi apo shkeputje. Ajo qe mund te luaje rol te rendesishem ne kete proces eshte e kaluara e afert, zhvillimet e viteve 80-te dhe 90-te si dhe Kushtetuta jugosllave e vitit 1974. Por Gjykata ne Hage nuk mund te argumentoje me ndonje beteje te vitit 1389. Ketu do te paraqiten argumentet juridike si kushtetutat apo shtypja e nje populli koheve te fundit, por jo edhe argumentet historike pro apo kunder pavaresise.
Cfare rendesie mund te kete ky proces per rajonin dhe ne pergjithesi per zhvillimet e ngjashme ne bote?
Per boten procesi nuk do te kete ndonje rendesi te vecante, ndersa per rajonin nga perspektiva serbe do te thote fitim kohe. Nuk e besoj se do te kete njohje te reja te Kosoves, perderisa procesi vazhdon. Procesi me vete do te thote nje fitore e nje etape per Serbine. Por kjo nuk do te ndryshoje gjendjen apo vendimin per pavaresine e Kosoves.