Përse Shqipëria ra viktimë e Luftës së Dytë Botërore
Historiani i njohur pohon se Lufta e madhe nisi për dominimin e Euro-Azisë. Shkaqet që sollën humbjen e Gjermanisë, Italisë dhe Japonisë
Neill Ferguson
(Vijon nga numri i kaluar)
Përsëritja e të tilla argumenteve në propagandën naziste krijoi qartësisht idenë në mendjet e shumë gjermanëve se çifutët, - dhe veçanërisht çifutët sovjetikë, ishin në të vërtetë qenie jonjerëzore dhe më tepër sesa njerëz me vlera në jetë, ata janë të sëmurë mendërisht, homoseksualë dhe endacakë (janë një kategori për t’u zhdukur në mënyrë sistematike). Po ashtu, teori të tjera patën rolin e tyre në këtë tragjedi.
Në vitin 1938 Britania ishte çorientuar nga imperializmi. Në vitin 1940 Franca ishte ligështuar nga disfatizmi. Kjo ishte periudha e protestave për politikën e paqëtimit. Amerikanët ishin paralizuar nga izolacionizmi.
Problemi është se këto ideologji nuk ishin çimentuar rishtas në vitin 1939. Socializmi radikal dhe nacionalizmi radikal datonin që nga mesi i shekullit XIX. Asnjëherë nuk është bërë e qartë se pse fashizmi ishte i suksesshme në disa vende dhe në disa të tjera jo. Të gjitha fuqitë e mëdha europiane po vuanin pasojat e Luftës së Parë Botërore. Përse një situatë e tillë e bën Francën më shumë ngurruese sesa Gjermaninë për të nisur një luftë tjetër?
Një tjetër problem i vështirë konstatohej prej vetë atyre. Pse duhej fajësuar aq shumë Traktati i Versajës kur mbi Austro-Hungarinë dhe Perandorinë Otomane ishin imponuar të tjera marrëveshje pas vitit 1918, së paku, në sanksionet për territore, të cilat ishin shumë të ashpra. Pse Depresioni, - i cili ishte një fenomen botëror dhe preku Shtetet e Bashkuara aq keq sa edhe Gjermaninë, - u bë shkas që të çonte më vonë te Marrëveshja e Re joarmiqësore e Rajhut të Tretë, që ishte e papranueshme më parë?
Në shumë vende të tilla, kur demokracia të çon në diktaturë, pse bëhet vetëm një minoritet i diktatorëve që fillojnë luftërat e agresionit, ashtu siç, në të kundërt, shtypen luftërat civile (siç ndodhi me Frankon në Spanjë)? Nëse marrëveshjet për paqen ishin aq të fuqishme deri në shtator të vitit 1938, pse u ndërprenë ato pikërisht një vit më pas, kur pozicionet strategjike të Britanisë dhe Francës ishin përkeqësuar në mënyrë domethënëse.
Le të rishohim tani ngjarjet e viteve ‘30 nga një këndvështrim global. Pika e parë që ia vlen të theksohet është se Japonia dhe Italia u drejtuan nga Gjermania pikërisht në momentin kur po merrte fund pushtimi. Sulmi i papritur japonez brenda në Mançuri daton nga viti 1931. Musolini shkoi në luftë në Abisini në vitin 1935. Ofensiva e tij për territorin ballkanik nisi në prill të vitit 1939, me pushtimin e Shqipërisë. Më tej, përfshirja e pilotëve gjermanë në anën e nacionalistëve, në luftën civile spanjolle tregoi se forcat e armatosura gjermane kuptuan se nuk kishin asnjë zgjidhje tjetër përpara shtatorit të vitit 1939. Edhe kur ata shkuan në luftë, bënë gjithashtu aleat Bashkimin Sovjetik në kuadër të Paktit Ribbentrop-Molotov. Kjo ishte e tepërt për fuqinë e ideologjisë. Kur ai ishte një mjet i volitshëm për ta, Hitleri dhe Stalini bënë llogaritjet e tyre diplomatike mbi bazën e Realpolitikës së shekullit XIX, të cilën, me siguri, Bismarku do ta ka kishte kuptuar shumë mirë.
Pika e dytë është se për Perandoritë e Habsburgëve, otomanët dhe romanovët, të cilët ishin humbësit e vërtetë të Luftës së Parë Botërore, thuajse ishte në njëfarë paqeje pas vitit 1918. I ashtuquajturi “shteti pasardhës” i Austro-Hungarisë kaloi një sërë konfliktesh të brendshme si dhe në zonat kufitare mes shteteve në fillimin e viteve ‘20. Republika turke kishte përparuar në luftën e saj të përgjakshme kundër Greqisë, e cila kulmoi me spastrimin e popullsisë ortodokse të Anatolisë (vazhdim i kohës së luftës së gjenocidit armenas); Mendimi shekullor në Kushtetutën e tij dhe shteti i Ataturkut lindën pas dy spastrimeve të mëdha të popullsisë ortodokse. Ndonëse këto pjesë të Perandorisë Otomane që ishin marrë si “mandate” (de fakto koloni) nga Britania dhe Franca, ato ishin ende larg vendosjes së paqes së plotë. Britanikët kishin inkurajuar njëherësh nacionalizmin arab dhe Sionizmin gjatë luftës dhe shumë shpejt zbuluan vështirësinë e pranimit të tyre në Palestinën e rrënuar nga konfliktet.
Por, dhuna ishte më e madhe në Perandorinë Ruse. Nga momenti i kapitullimit të tyre në tetor të vitit 1917, bolshevikët u dalluan për karakterin gjakatar të sundimit të tyre. Ata fituan sepse u treguan të pamëshirshëm në drejtim të kundërshtarëve të tyre gjatë luftës civile. Mënyra se si e mori pushtetin Stalini ishte e pamëshirshme edhe ndaj rivalëve të tij. Po ashtu, hakmarrja ishte e njëjta rrugë për sundimin e Stalinit edhe për pjesën e mbetur të jetës së tij, edhe ndaj të gjithë armiqve imagjinarë të Revolucionit.
Zgjerimi dhe rritja e terrorit gjatë sundimit të Stalinit mbeti ekstremisht e rëndë për çdokënd që imagjinon lindjen e një shoqërie të lirë. Krejt ndryshe ishte në Gjermaninë e Hitlerit, ku në shënjestër të persekutimit ishin ata që identifikoheshin minoritete. Ndërsa në Bashkimin Sovjetik të Stalinit askush nuk mund të mendonte shpëtimin. Paradoksalisht, gjatë gjithë aktivitetit të tyre, komunistët ishin shumë të cenuar; sidomos ndonjë fshatar që rriskonte të identifikohej si “kulak”. Thuajse të gjitha minoritetet etnike joruse (polakët mbi të gjitha) ishin në qendër të diskriminimit. Trokitjet në derë, në mesin e natës, ishin një arsye për të frikësuar çdo qytetar sovjetik; ato shënonin fillimin e një udhëtimi në ferr (gulag), mbase për të mos u kthyer më.
Pasi nazistët pushtuan Bashkimin Sovjetik, propaganda e aleatëve luftoi me sakrificë dhe orientim për të ndryshuar Stalinin dhe për ta paraqitur si “Xhaxha Xho” i dashur. Kur ende nuk kishte plasur lufta, në vitin 1939, ai ishte një diktator me duart më të përgjakshme. Edhe ai ishte po aq agresor sa dhe Hitleri. Pas gjithë kësaj nuk ishte Gjermania ajo që pushtoi Poloninë. Ishte Ushtria e Kuqe nga Lindja. Dhe Stalini, njëherësh aneksoi tri shtete baltike. Nëse do të kishte dashur, ai mund të kishte marrë edhe Finlandën.
Ndarja e madhe
E treta dhe ndoshta pika më e rëndësishme që vlen të përmendet është se bota në vitin 1939, realisht ishte e ndarë midis “atyre që kishin” dhe “atyre që nuk kishin”. Madje, përpara se të niste Lufta, Perandoria e madhe e Stalinit zgjerohej nga Minsku në Vladivostok: 8 milionë kilometra katrorë, 44 herë më e madhe se Gjermania. Perandoria Britanike ishte në maksimumin e zgjerimit të territorit të saj: kishte 23 për qind të sipërfaqes së gjithë botës. Francezët kishin një perandori 10 herë më të madhe sesa Franca.
Për nga reputacioni, edhe Shtetet e Bashkuara ishin një perandori. Të katra ishin superfuqi në Azi: rusët në Azinë Qendrore, britanikët në Azinë Jugore; francezët në Indokinë dhe amerikanët në Filipine.
Karakteri i vërtetë i Luftës së Dytë Botërore ishte sulmi tridhëmbësh mbi këto perandori aziatike. Ashtu siç thuhet edhe në “Mein Kampf” (Lufta ime), qëllimi i Hitlerit ishte të siguronte “hapësira për të jetuar” në Lindje. Ai e braktisi ëndrrën e mëparshme për koloni gjermane përtej detit: ajo çfarë i nevojitej Gjermanisë ishte të zgjeronte tokat sa nga Lindja e Largët, aq edhe në Vollgë. Ajo nuk përfshinte vetëm zhdukjen si shtete të pavarura të Austrisë, Çekosllovakisë dhe Polonisë, që mund të ishte, thjesht, hapi i parë, por, gjithashtu, edhe shkatërrimin e Rusisë si një fuqi europiane, duke i aneksuar asaj Ukrainën, shtetet Baltike, Bjellorusinë dhe mendohej, edhe pjesët e Kaukazit.
Degëzimi i dytë i sulmit mbi perandoritë aziatike ishte Japonia. Duhet të kujtojmë se në kohën e fillimit të luftës për të marrë Poloninë, Japonia kontrollonte një pjesë të madhe të Kinës Lindore.
Por japonezët u zhytën thellë dhe ata paguan çmimin e zgjedhjes. Duke pasur eksperiencën e një dështimi të madh përballë forcave sovjetike në Nomonhan, në gusht të vitit 1939 japonezët zgjodhën të godasin Jugun, kundër perandorive franceze, holandeze dhe britanike në kontinentin aziatik. Më pas, sanksionet amerikane (veçanërisht embargoja e naftës së korrikut të vitit 1941) i detyroi ata që të sulmonin Shtetet e Bashkuara. Sulmi i Perl Harburit ishte më pak i leverdishëm sesa nevojat që mund të kishin japonezët; sulmet e tyre mbi frontet e Lindjes së Europës ishin triumfuese, që po simbolizoheshin duke poshtëruar kapitullimin britanik në Singapor në shkurtin e vitit 1942.
Degëzimi i tretë i sulmit aziatik mbi dominimin europian lidhej me faktorë të brendshëm në Azi. Të inkurajuar nga fitoret e para dërrmuese të Japonisë, shumë nacionalistë në Indi, Indokinë dhe Indonezi filluan të trimëroheshin, nëse nuk do t’i bashkoheshin Aksit (siç bënë Subhas, Chandra Bose); pastaj në fund përforcuan përpjekjet e tyre për të arritur pavarësinë pas luftës. Me këtë zgjedhje ata ishin shumë të suksesshëm, për ta zgjeruar atë pak pushtet që u kishte mbetur fuqive europiane në Azi pas vitit 1950, përtej atyre rudimente që kërkonin për të ruajtur Shtetet e Bashkuara.
Për të gjitha këto arsye, zhvillimet e shtatorit të vitit 1939 duken më pak si fillimi i një lufte botërore dhe më shumë si një moment kritik në shkallëzimin e një konflikti botëror në vazhdim.
Mbi të gjitha ajo ishte një luftë për dominim në Euro-Azi. Ajo ishte një luftë që nisi nga “ata që nuk kishin” – Japonia, Italia dhe Gjermania, - por në fund, por fitoren e merituar të “atyre që kishin”, - Bashkimin Sovjetik, i cili e nisi betejën në anën e gabuar në vitin 1939, dhe Shtetet e Bashkuara, të cilat hynë në luftë më shumë se dy vjet më vonë. Ajo ishte një luftë që realisht nuk vazhdoi përtej vitit 1953, kohë në të cilin dy zonat më të nxehta për të cilat kishte kontestime; - Europa Qendrore e Lindore dhe Mançuri-Kore, - ishin ndarë në dy zona vdekjeprurëse; kufij të pakapërcyeshëm i ndanin secilën prej tyre.
Që ne të përshkruajmë këtë luftë botërore shkatërruese, siç ka nisur në Poloni, më 1 shtator 1939, ne duhet ta shohim si një lojë në dritën historike, - një iluzion të shkaktuar nga vetë botëkuptimi ynë i ngushtë.
Shkrimi është marrë nga numri i djeshëm i së përditshmes britanike “The Guardian”. Neill Ferguson është profesor i Historisë në universitetet britanike
Përgatiti: Albert Gjoka
Një analizë e thellë për të kuptuar misteret e Luftës së Dytë Botërore
Profesori britanik, Neill Ferguson, analizon shkaqet që çuan në Luftën e Dytë Botërore, vetëm pak vjet pasi kishte përfunduar konflikti botëror që u mbyll me Traktatin e Versajës, në vitin 1919. Dominanca për Euro-Azinë vuri përballë në njërën anë Gjermaninë, Italinë dhe Japoninë dhe në anën tjetër Rusinë, SHBA-të, Britaninë dhe Francën. “Ata që kishin” territore luftuan për t’i mbajtur në mbizotërim dhe për t’i shtuar, ndërsa Gjermania, e ndëshkuar nga Lufta e Parë Botërore, kërkonte të rigjeneronte veten dhe të bëhej superfuqi. Ajo nxiti edhe aleatët e saj, Japoninë dhe Italinë. Ndërsa Japonia e mbylli me turp këtë luftë me kapitullimin pa kushte ndaj SHBA-ve, Italia nuk arriti që të ndiqte linjën e saj për të marrë në kontroll territore përtej saj. Kjo ambicie dështake pati kosto edhe për Shqipërinë e vogël, e cila ishte viktimë në këtë skenar të madh global. Kjo analizë shtjellohet me qartësi nga profesori i njohur britanik, i cili ka bërë edhe një libër për luftërat botërore.
8 Shtator 2009
Neill Ferguson
(Vijon nga numri i kaluar)
Përsëritja e të tilla argumenteve në propagandën naziste krijoi qartësisht idenë në mendjet e shumë gjermanëve se çifutët, - dhe veçanërisht çifutët sovjetikë, ishin në të vërtetë qenie jonjerëzore dhe më tepër sesa njerëz me vlera në jetë, ata janë të sëmurë mendërisht, homoseksualë dhe endacakë (janë një kategori për t’u zhdukur në mënyrë sistematike). Po ashtu, teori të tjera patën rolin e tyre në këtë tragjedi.
Në vitin 1938 Britania ishte çorientuar nga imperializmi. Në vitin 1940 Franca ishte ligështuar nga disfatizmi. Kjo ishte periudha e protestave për politikën e paqëtimit. Amerikanët ishin paralizuar nga izolacionizmi.
Problemi është se këto ideologji nuk ishin çimentuar rishtas në vitin 1939. Socializmi radikal dhe nacionalizmi radikal datonin që nga mesi i shekullit XIX. Asnjëherë nuk është bërë e qartë se pse fashizmi ishte i suksesshme në disa vende dhe në disa të tjera jo. Të gjitha fuqitë e mëdha europiane po vuanin pasojat e Luftës së Parë Botërore. Përse një situatë e tillë e bën Francën më shumë ngurruese sesa Gjermaninë për të nisur një luftë tjetër?
Një tjetër problem i vështirë konstatohej prej vetë atyre. Pse duhej fajësuar aq shumë Traktati i Versajës kur mbi Austro-Hungarinë dhe Perandorinë Otomane ishin imponuar të tjera marrëveshje pas vitit 1918, së paku, në sanksionet për territore, të cilat ishin shumë të ashpra. Pse Depresioni, - i cili ishte një fenomen botëror dhe preku Shtetet e Bashkuara aq keq sa edhe Gjermaninë, - u bë shkas që të çonte më vonë te Marrëveshja e Re joarmiqësore e Rajhut të Tretë, që ishte e papranueshme më parë?
Në shumë vende të tilla, kur demokracia të çon në diktaturë, pse bëhet vetëm një minoritet i diktatorëve që fillojnë luftërat e agresionit, ashtu siç, në të kundërt, shtypen luftërat civile (siç ndodhi me Frankon në Spanjë)? Nëse marrëveshjet për paqen ishin aq të fuqishme deri në shtator të vitit 1938, pse u ndërprenë ato pikërisht një vit më pas, kur pozicionet strategjike të Britanisë dhe Francës ishin përkeqësuar në mënyrë domethënëse.
Le të rishohim tani ngjarjet e viteve ‘30 nga një këndvështrim global. Pika e parë që ia vlen të theksohet është se Japonia dhe Italia u drejtuan nga Gjermania pikërisht në momentin kur po merrte fund pushtimi. Sulmi i papritur japonez brenda në Mançuri daton nga viti 1931. Musolini shkoi në luftë në Abisini në vitin 1935. Ofensiva e tij për territorin ballkanik nisi në prill të vitit 1939, me pushtimin e Shqipërisë. Më tej, përfshirja e pilotëve gjermanë në anën e nacionalistëve, në luftën civile spanjolle tregoi se forcat e armatosura gjermane kuptuan se nuk kishin asnjë zgjidhje tjetër përpara shtatorit të vitit 1939. Edhe kur ata shkuan në luftë, bënë gjithashtu aleat Bashkimin Sovjetik në kuadër të Paktit Ribbentrop-Molotov. Kjo ishte e tepërt për fuqinë e ideologjisë. Kur ai ishte një mjet i volitshëm për ta, Hitleri dhe Stalini bënë llogaritjet e tyre diplomatike mbi bazën e Realpolitikës së shekullit XIX, të cilën, me siguri, Bismarku do ta ka kishte kuptuar shumë mirë.
Pika e dytë është se për Perandoritë e Habsburgëve, otomanët dhe romanovët, të cilët ishin humbësit e vërtetë të Luftës së Parë Botërore, thuajse ishte në njëfarë paqeje pas vitit 1918. I ashtuquajturi “shteti pasardhës” i Austro-Hungarisë kaloi një sërë konfliktesh të brendshme si dhe në zonat kufitare mes shteteve në fillimin e viteve ‘20. Republika turke kishte përparuar në luftën e saj të përgjakshme kundër Greqisë, e cila kulmoi me spastrimin e popullsisë ortodokse të Anatolisë (vazhdim i kohës së luftës së gjenocidit armenas); Mendimi shekullor në Kushtetutën e tij dhe shteti i Ataturkut lindën pas dy spastrimeve të mëdha të popullsisë ortodokse. Ndonëse këto pjesë të Perandorisë Otomane që ishin marrë si “mandate” (de fakto koloni) nga Britania dhe Franca, ato ishin ende larg vendosjes së paqes së plotë. Britanikët kishin inkurajuar njëherësh nacionalizmin arab dhe Sionizmin gjatë luftës dhe shumë shpejt zbuluan vështirësinë e pranimit të tyre në Palestinën e rrënuar nga konfliktet.
Por, dhuna ishte më e madhe në Perandorinë Ruse. Nga momenti i kapitullimit të tyre në tetor të vitit 1917, bolshevikët u dalluan për karakterin gjakatar të sundimit të tyre. Ata fituan sepse u treguan të pamëshirshëm në drejtim të kundërshtarëve të tyre gjatë luftës civile. Mënyra se si e mori pushtetin Stalini ishte e pamëshirshme edhe ndaj rivalëve të tij. Po ashtu, hakmarrja ishte e njëjta rrugë për sundimin e Stalinit edhe për pjesën e mbetur të jetës së tij, edhe ndaj të gjithë armiqve imagjinarë të Revolucionit.
Zgjerimi dhe rritja e terrorit gjatë sundimit të Stalinit mbeti ekstremisht e rëndë për çdokënd që imagjinon lindjen e një shoqërie të lirë. Krejt ndryshe ishte në Gjermaninë e Hitlerit, ku në shënjestër të persekutimit ishin ata që identifikoheshin minoritete. Ndërsa në Bashkimin Sovjetik të Stalinit askush nuk mund të mendonte shpëtimin. Paradoksalisht, gjatë gjithë aktivitetit të tyre, komunistët ishin shumë të cenuar; sidomos ndonjë fshatar që rriskonte të identifikohej si “kulak”. Thuajse të gjitha minoritetet etnike joruse (polakët mbi të gjitha) ishin në qendër të diskriminimit. Trokitjet në derë, në mesin e natës, ishin një arsye për të frikësuar çdo qytetar sovjetik; ato shënonin fillimin e një udhëtimi në ferr (gulag), mbase për të mos u kthyer më.
Pasi nazistët pushtuan Bashkimin Sovjetik, propaganda e aleatëve luftoi me sakrificë dhe orientim për të ndryshuar Stalinin dhe për ta paraqitur si “Xhaxha Xho” i dashur. Kur ende nuk kishte plasur lufta, në vitin 1939, ai ishte një diktator me duart më të përgjakshme. Edhe ai ishte po aq agresor sa dhe Hitleri. Pas gjithë kësaj nuk ishte Gjermania ajo që pushtoi Poloninë. Ishte Ushtria e Kuqe nga Lindja. Dhe Stalini, njëherësh aneksoi tri shtete baltike. Nëse do të kishte dashur, ai mund të kishte marrë edhe Finlandën.
Ndarja e madhe
E treta dhe ndoshta pika më e rëndësishme që vlen të përmendet është se bota në vitin 1939, realisht ishte e ndarë midis “atyre që kishin” dhe “atyre që nuk kishin”. Madje, përpara se të niste Lufta, Perandoria e madhe e Stalinit zgjerohej nga Minsku në Vladivostok: 8 milionë kilometra katrorë, 44 herë më e madhe se Gjermania. Perandoria Britanike ishte në maksimumin e zgjerimit të territorit të saj: kishte 23 për qind të sipërfaqes së gjithë botës. Francezët kishin një perandori 10 herë më të madhe sesa Franca.
Për nga reputacioni, edhe Shtetet e Bashkuara ishin një perandori. Të katra ishin superfuqi në Azi: rusët në Azinë Qendrore, britanikët në Azinë Jugore; francezët në Indokinë dhe amerikanët në Filipine.
Karakteri i vërtetë i Luftës së Dytë Botërore ishte sulmi tridhëmbësh mbi këto perandori aziatike. Ashtu siç thuhet edhe në “Mein Kampf” (Lufta ime), qëllimi i Hitlerit ishte të siguronte “hapësira për të jetuar” në Lindje. Ai e braktisi ëndrrën e mëparshme për koloni gjermane përtej detit: ajo çfarë i nevojitej Gjermanisë ishte të zgjeronte tokat sa nga Lindja e Largët, aq edhe në Vollgë. Ajo nuk përfshinte vetëm zhdukjen si shtete të pavarura të Austrisë, Çekosllovakisë dhe Polonisë, që mund të ishte, thjesht, hapi i parë, por, gjithashtu, edhe shkatërrimin e Rusisë si një fuqi europiane, duke i aneksuar asaj Ukrainën, shtetet Baltike, Bjellorusinë dhe mendohej, edhe pjesët e Kaukazit.
Degëzimi i dytë i sulmit mbi perandoritë aziatike ishte Japonia. Duhet të kujtojmë se në kohën e fillimit të luftës për të marrë Poloninë, Japonia kontrollonte një pjesë të madhe të Kinës Lindore.
Por japonezët u zhytën thellë dhe ata paguan çmimin e zgjedhjes. Duke pasur eksperiencën e një dështimi të madh përballë forcave sovjetike në Nomonhan, në gusht të vitit 1939 japonezët zgjodhën të godasin Jugun, kundër perandorive franceze, holandeze dhe britanike në kontinentin aziatik. Më pas, sanksionet amerikane (veçanërisht embargoja e naftës së korrikut të vitit 1941) i detyroi ata që të sulmonin Shtetet e Bashkuara. Sulmi i Perl Harburit ishte më pak i leverdishëm sesa nevojat që mund të kishin japonezët; sulmet e tyre mbi frontet e Lindjes së Europës ishin triumfuese, që po simbolizoheshin duke poshtëruar kapitullimin britanik në Singapor në shkurtin e vitit 1942.
Degëzimi i tretë i sulmit aziatik mbi dominimin europian lidhej me faktorë të brendshëm në Azi. Të inkurajuar nga fitoret e para dërrmuese të Japonisë, shumë nacionalistë në Indi, Indokinë dhe Indonezi filluan të trimëroheshin, nëse nuk do t’i bashkoheshin Aksit (siç bënë Subhas, Chandra Bose); pastaj në fund përforcuan përpjekjet e tyre për të arritur pavarësinë pas luftës. Me këtë zgjedhje ata ishin shumë të suksesshëm, për ta zgjeruar atë pak pushtet që u kishte mbetur fuqive europiane në Azi pas vitit 1950, përtej atyre rudimente që kërkonin për të ruajtur Shtetet e Bashkuara.
Për të gjitha këto arsye, zhvillimet e shtatorit të vitit 1939 duken më pak si fillimi i një lufte botërore dhe më shumë si një moment kritik në shkallëzimin e një konflikti botëror në vazhdim.
Mbi të gjitha ajo ishte një luftë për dominim në Euro-Azi. Ajo ishte një luftë që nisi nga “ata që nuk kishin” – Japonia, Italia dhe Gjermania, - por në fund, por fitoren e merituar të “atyre që kishin”, - Bashkimin Sovjetik, i cili e nisi betejën në anën e gabuar në vitin 1939, dhe Shtetet e Bashkuara, të cilat hynë në luftë më shumë se dy vjet më vonë. Ajo ishte një luftë që realisht nuk vazhdoi përtej vitit 1953, kohë në të cilin dy zonat më të nxehta për të cilat kishte kontestime; - Europa Qendrore e Lindore dhe Mançuri-Kore, - ishin ndarë në dy zona vdekjeprurëse; kufij të pakapërcyeshëm i ndanin secilën prej tyre.
Që ne të përshkruajmë këtë luftë botërore shkatërruese, siç ka nisur në Poloni, më 1 shtator 1939, ne duhet ta shohim si një lojë në dritën historike, - një iluzion të shkaktuar nga vetë botëkuptimi ynë i ngushtë.
Shkrimi është marrë nga numri i djeshëm i së përditshmes britanike “The Guardian”. Neill Ferguson është profesor i Historisë në universitetet britanike
Përgatiti: Albert Gjoka
Një analizë e thellë për të kuptuar misteret e Luftës së Dytë Botërore
Profesori britanik, Neill Ferguson, analizon shkaqet që çuan në Luftën e Dytë Botërore, vetëm pak vjet pasi kishte përfunduar konflikti botëror që u mbyll me Traktatin e Versajës, në vitin 1919. Dominanca për Euro-Azinë vuri përballë në njërën anë Gjermaninë, Italinë dhe Japoninë dhe në anën tjetër Rusinë, SHBA-të, Britaninë dhe Francën. “Ata që kishin” territore luftuan për t’i mbajtur në mbizotërim dhe për t’i shtuar, ndërsa Gjermania, e ndëshkuar nga Lufta e Parë Botërore, kërkonte të rigjeneronte veten dhe të bëhej superfuqi. Ajo nxiti edhe aleatët e saj, Japoninë dhe Italinë. Ndërsa Japonia e mbylli me turp këtë luftë me kapitullimin pa kushte ndaj SHBA-ve, Italia nuk arriti që të ndiqte linjën e saj për të marrë në kontroll territore përtej saj. Kjo ambicie dështake pati kosto edhe për Shqipërinë e vogël, e cila ishte viktimë në këtë skenar të madh global. Kjo analizë shtjellohet me qartësi nga profesori i njohur britanik, i cili ka bërë edhe një libër për luftërat botërore.
8 Shtator 2009