Pse nuk janë memuare

Të thënat dhe të pathënat e Paskal Milos / Ditari është gjinia e formëshkrimit më të thjeshtë, por edhe më i vështiri, sepse është i kushtëzuar: nga e vërteta e fakteve dhe saktësia e përshkrimit të së vërtetës. Nëse kjo mungon, nuk kemi të bëjmë me memuaret, por me diçka tjetër, që mund të jetë përrallë, rrëfenjë, tregim fantastiko-humoristik etj

Paskal Milo, historian, politikan e diplomat, ministër i Jashtëm i Shqipërisë në vitet 1997-2001, ka ndjekur nga afër ngjarjet më të rëndësishme të historisë përcaktuese të fatit të shqiptarëve të Kosovës dhe lirisë së tyre. Paskal Milo ka qenë edhe pjesëmarrës i drejtpërdrejtë në takimin e Rambujesë, të cilit autori i kushton vend të rëndësishëm te "Ditari i një ministri të Jashtëm" (Konflikti i Kosovës 1997-2001), që u promovua këto ditë në Prishtinë. Duke qenë se në periudhën 1993-2000, kam jetuar dhe punuar në Tiranë: përfaqësues i Zyrës së Kosovës, këshilltar për informim i ministrit të ekzekutuar në Tiranë, kolonel Ahmet Krasniqit, dhe redaktor në gazetën "Rilindja" të Kosovës në Tiranë, kam pasur mundësinë për të ndjekur nga afër dhe të jem shumë mirë i informuar për zhvillimet më të rëndësishme që kanë pasur të bëjnë me Kosovën e për Kosovën. Them se nuk më mungon informacioni i saktë për shumicën e ngjarjeve dhe veprimeve institucionale e individuale të personaliteteve të rëndësishme shqiptare, prandaj nuk mund të qëndroj indiferent, nëse dikush, qoftë ky edhe ish-kryediplomati i Shqipërisë, z.Paskal Milo, kamuflon me realitetin e ngjarjeve për Kosovën e ndaj Kosovës.

Ditari është gjinia e formëshkrimit më të thjeshtë, por njëherësh është edhe më i vështiri, sepse është i kushtëzuar nga e vërteta e fakteve dhe saktësia e përshkrimit të së vërtetës. Nëse kjo mungon, nuk kemi të bëjmë me memuaret, por me diçka tjetër, që mund të jetë përrallë, rrëfenjë, tregim fantastik-humoristik etj. Sipas këtij kriteri shumë pjesë të ditarit të Paskal Milos nuk janë memuare, por tregime "me të thëna dhe të pathëna" për ngjarje dhe personalitete konkrete shqiptare, disa prej të cilave autori i trajton me hile.
Idetë dhe mesazhet kulmore në këtë libër-ditar, është thënë se janë "stigmatizimi i natyrës kriminale të regjimit të Milosheviçit, mbështetja e fuqishme dhe e vendosur ndërkombëtare, qëndrimi i vendeve fqinjë, roli historik i vendimit të vështirë të delegacionit shqiptar për të firmosur në Rambuje...etj." Mirëpo, pikërisht në këtë kontekst, duhet theksuar edhe stigmatizimin e natyrës prej agjenti të Paskal Milos, që në Rambuje shkon me detyrë speciale dhe e kryen punën shkëlqyeshëm, me recetën e Qeverisë së Tiranës sipas porosive nga marrëveshja Nano-Milosheviç në Kretë. Ky është fakti bazik i pranisë së ish-ministrit shqiptar në Rambuje, ku, është fort e vërtetë se kishte rol shumë të rëndësishëm yshtës për mosfirmosjen e dokumentit të Rambujesë, shtyrja trijavëshe e të cilit i kushtoi shumë shtrenjtë Kosovës, sepse ua dogji shpirtin qindra familjeve me mijëra të vrarë...
Këtë e fsheh Paskal Milo dhe flet dokrra, shpif e përgojon figurat e ndritshme, si Ibrahim Rugovën, që nuk i pëlqen misionarit Milo, sepse "Rugova ishte shumë i kujdesshëm në përgjigjet e tij." Domosdo që Rugova duhej të ishte shumë i kujdesshëm, sepse ishte mirë i informuar me synimet destruktive e shumë të rrezikshme të Qeverisë së Tiranës ndaj Kosovës, prandaj strategu vizionar dhe arkitekti i çlirimit të Kosovës, me urtësinë e tij engjëllore e anashkalonte dhe i shmangej asaj, pa u marrë me kundërshtarët e tij. Ish-ministri i pezmatuar shkruan: "Ne nuk kemi informacione dhe lidhje të drejtpërdrejta me Rugovën. Ai po u shmanget kontakteve me ne dhe kjo është e çuditshme... Përfaqësuesi i Kosovës në Tiranë I.Ramajli është i painformuar ose i porositur të mos na informojë. Për mendimin tim, në këtë rast Rugova vepron gabim" dhe i shkon gjuha ku i dhemb dhëmbi: "I pëlqen ose jo Nano apo qeveria shqiptare, ata janë përfaqësuesit e shtetit amë që po investon dhe që po rrezikon kaq shumë sot në situatën në të cilën ndodhet vendi. Rugova e ka për detyrë të bashkëpunojë me ta."(!?)
Avash more, Paskali i Milos, avash! I vogël ti dhe Qeveria Nano për t'ia caktuar detyrat Rugovës, kur ti je dëshmitari i faktit se: "Rugova së bashku me F.Aganin, B.Bukoshin, V.Surroin ishin në SHBA, ku u pritën nga presidenti Klinton, sekretarja e shtetit Olbrajt dhe zyrtarë të tjerë të lartë amerikanë" të cilët ia japin mesazhin e qartë se "Kosova po përfshihet në sferën e interesave amerikane së bashku me Shqipërinë dhe Maqedoninë."
Si ish-kryediplomat ke të drejtë që të hatrohesh në amerikanët që Rugovës ia japin mesazhin që Kosova (edhe Shqipëria) përfshihen në sferën e interesave amerikane! Besoj se pajtohesh me mua, që nuk ishte faji i Rugovës që amerikanët e zgjodhën atë. Them se nuk e kanë zgjedhur rastësisht Rugovën! Mund të jetë që amerikanët i kanë vërejtur anashkalimet e Rugovës ndaj qeverisë së Nanos! Ndoshta amerikanët e kishin hetuar se Ibrahim Rugova ishte personaliteti më meritor shqiptar, lideri shpirtëror, idhull i shumicës së shqiptarëve kudo që janë, pos teje zotni Paskal Milo, që e di por e ke vështirë ta pranosh që Rugova është epoka jonë, epoka e rugovizmit - filozofia e re politike-diplomatike me të cilën mbyllet shekulli i 20-të dhe hapet shekulli i 21-të. Ata që nuk e shohin këtë janë të verbër, ose shtihen se janë të verbër.
Të verbra janë edhe shpifjet e shumta në relacionin Rugova - partitë politike, UÇK-ja dhe Rambujeja. Një nga ato shpifje demantohet saktë në "Ditarin" e Paskalit: "Rugova u ka kërkuar amerikanëve dhe këta e kanë kuptuar se UÇK-ja nuk duhet të quhet terroriste..." mirëpo memoaret janë plot me mish dhie, kur flitet për ditën që delegacioni kosovar po kthehej nga Rambujeja për në Prishtinë, me ç'rast ndalon në Aeroportin e Tiranës, ku, për t'i takuar kosovarët dalin presidenti Rexhep Mejdani dhe Paskal Milo, i cili shënon në ditar: "Meidani nuk e di se për çfarë arsye nuk i kushtoi vëmendje (Rugovës), ndoshta se e kishte ftuar disa herë dhe ai kishte refuzuar. Mua m'u desh ta mbaja në bisedë..." Me stilizime simbolike Paskali e shënon edhe takimin në Romë me Rugovën (më 7 maj 1999, në vila "Panfilio"). Se shkon të takohet me Rugovën i porositur e me detyra speciale, Milo e thotë vetë, kur shoqëruesit e tij, (ambasadorin Çuçi dhe E. Sylon) gjatë rrugës për në vilë i porosit" që të mbanin sa më shumë shënime e detaje dhe që gjithsecili të shkruante në mënyrë të pavarur informacionin e tij. Doja të merrnin sa më shumë, por edhe sa më saktë." Mirëpo, Rugova e di se me kë ka punë dhe sillet me shumë kujdes: "Fliste qetë dhe kërkonte të dukej i sigurt në ato që thoshte... Ftesës sime në emër të Qeverisë për të ardhur në Tiranë iu përgjigj se do të vinte së shpejti, pasi të kryente disa angazhime ndërkombëtare në Evropë: Francë, Gjermani, Bruksel, Londër etj. Më shpjegoi se qëllimi kryesor pse kishte ardhur në Romë ishte që të punonte që shqiptarët të riktheheshin në Kosovë, që të koordinonte përpjekjet me Fuqitë e Mëdha që kjo të realizohej sa më shpejt."
Prapë, anashkalim ndaj Qeverisë së Tiranës! Prapë, këmbëngulës kah Fuqitë e Mëdha!
I ngarkuari për takim nuk dorëzohet, kërkon nga Rugova sqarim për bisedimet me Milosheviçin dhe nënshkrimin e komunikatës së përbashkët! E Rugova i urtë, i butë, gjakftohtë: "Nuk bëri asnjë përpjekje për të krijuar përshtypjen se kishte qenë peng dhe se kishte qenë i detyruar që t'i bënte këto takime dhe të mbante këto qëndrime. Më deklaroi se kishte qenë i ndërgjegjshëm se këto takime duheshin bërë... se ishte në interesin e të dyja palëve të bisedonin..." tregon me shumë habi ish-kryediplomati shqiptar. Po, pse vallë habitet Paskali, kur bashkë me padronin e tij Fatos Nanon, vullnetarisht e me shumë kënaqësi ishin takuar në Kretë me Milosheviqin, dhe kishin biseduar si me Thanasin (babai i Fatosit), për "pakicën shqiptare" dhe për gjeografinë e re të atdheut të tyre, Kosovën!
Jo, Paskali i Milos, jo! Kosova dhe kosovarët e kishin zotin e tyre të shtëpisë (të autorizuar me verdiktin e popullit), prijësin e urtë e mendjendritur, strategun vizionar largpamës, arkitektin e këputjes së prangave të robërisë dhe të ndërtimit të shtetit autokton në shembullin e popujve dhe vendeve më të avancuara demokratike.
Filozofia e Ibrahim Rugovës, e bazuar në rezistencën aktive racionale, me forma e mjete moderne, ishin arma triumfale e Rugovës për të cilin "nuk ka njerëz të liq, edhe ndonëse ata mund ta sulmojnë, denigrojnë, keqtrajtojnë, e ka të pamundur të thotë fjalë të keqe".
Ky ishte Rugova, Presidenti i Kosovës, të cilit i qe besuar plotësisht firmosja e fatit të shqiptarëve të Kosovës. Njerëzit e liq, të pavullnetshëm për të pranuar vlerat e mirëfillta, të gjithë të konvertuar, e kanë vështirë që ta kuptojnë dhe ta pranojnë madhështinë e Rugovës që besonte dhe predikonte:"Njerëzit janë njerëz" edhe kur veprojnë jonjerëzisht; "njerëzit janë njerëz" edhe kur dalin nga lëkura e tyre ata "mendojnë dhe kërkojnë një zgjidhje, çka do të thotë se pikërisht me këta jo vetëm, duhet të bisedohet por edhe të bashkëjetohet."
Koha po rrjedh andej kah shihte Rugova!
Çlirohu dhe merr guxim ta thuash të vërtetën, i themi autorit të "Ditarit", i cili me rastin e promovimit të librit në Prishtinë, tha: "As edhe me këtë libër nuk janë thënë të gjitha ato që ka bërë Shqipëria për Kosovën. Nuk kam guxim t'i them sot, por do t'i them dikur."