Robotët. Ushtria e makinave
12/04/2005 E ardhmja është tani. Në ekspozitën e këtij viti, Japonia ka prezantuar një ushtri të vërtetë robotësh humanoidë. Ata ndoshta nuk ngjajnë me komshiun përballë, por mund të jenë më inteligjentë. Dhe, ata mund të bëjnë thuajse gjithçka, që nga muzika e deri te ndihma për të të moshuarit dhe njerëzit me aftësi të kufizuara
Breza të tërë japonezësh u rritën me seritë e filmave me kartona, në të cilët robotët portretizohen si heronj. Në fakt, inxhinieri i Toyotas, Takagi dhe ekipi i tij e kanë marrë një pjesë të frymëzimit të tyre nga një hero i filmave me kartona, që quhet Gundam, një robot luftëtar. Ashtu si Gundam, roboti me dy këmbë i Toyotas, “i-foot” është në gjendje të mbajë njerëz në një lloj barrele
Japonia, një vend i shkundur nga tërmetet, ka vënë një pjesë të madhe të shpresave edhe mbi robotët me tipare kafshërore. Për shembull, “Studious”, një insekt robotik gjashtëkëmbësh me aftësi mësimi, është i projektuar për t’u zvarritur nëpër ndërtesa të rrëzuara, pikasur të mbijetuar dhe më pas transmetuar zbulimet e asaj në një kompjuter qendror. “Tekken” (“qeni i hekurt”), ndryshe nga qenushi i famshëm i Sonyt, “Aibo”, nuk do të ketë vetëm aftësinë të luajë si një qen i vërtetë, por do të shërbejë edhe si qen roje
Roboti më i mençur në Japoni quhet Takeru Sakurai dhe ai ka lindur njeri. Kur studenti 24-vjeçar i inxhinierisë vesh kostumin e tij të robotit, të qepur te rrobaqepësi, ai krejt papritmas fiton fuqi të mbinatyrshme. Nga një pozicion i ulur, Sakurai mund të ngrejë thuajse pa mundim një bidon uji 20-kilësh, thuajse sikur të ishte një fetë bukë. Dhe është thuajse e gjitha fuqi mendjeje.
Tetë sensorë të vendosur në lëklurën e Sakurait marrin impulset që truri i tij u transmeton muskujve dhe ia dërgon ato kostumit të robotit. Më pas, duke përdorur motorë të vendosur te këllqet dhe gjunjët, kostumi i robotit kryen lëvizjet e të ecurit dhe ulurit që ka ndërmend të kryejë njeriu që e vesh kostumin. Me çdo lëvizje të re, kompjuteri i kontrollit, të cilin Sakurai e mban në çantën e shpinës, mëson të kryejë detyra edhe më fizike sesa ”përfaqësuesi” i tij njerëzor.
Nganjëherë, teksa modelon kostumin e robotit, Sakurai harron se çfarë është: Vazhdon të jetë një qenie njerëzore, apo është transformuar tashmë në një qenie makinerike futuristike? Por një gjë, të paktën, është e qartë: Në Japoni, ndarja mes qenieve njerëzore dhe robotëve sa vjen e po ngushtohet. Gjë që është, të paktën në rastin e Sakurait, një pjesë e qëllimit. Në të ardhmen, Sakurai shpreson se kostumi do të ndihmojë të moshuarit dhe njerëzit me aftësi të kufizuara të lëvizin më me lehtësi.
Sakurai dhe disa studentë bashkatdhetarë të tij në Universitetin Tsukuba, pranë Tokios, janë duke përgatitur aktualisht shpikjen e tyre për një akt tjetër edhe më mbresëlënës force. Kostumi i robotit ka qenë një prej kryeprezantimeve në Ekspo 2005, që nisi më 25 mars në prefekturën Aichi, në perëndim të Japonisë.
Japonia, si vend organizator i Ekspozitës Botërore, ka shfaqur një ushtri të vërtetë prej më shumë se njëqind robotësh, si dhe i ka kujtuar edhe një herë botës rolin e saj si inovatore e pajisjeve të teknologjisë të lartë. Robotët kanë përshëndetur vizitorët, luajtur muzikë, qetësuar fëmijët e humbur, kanë pastruar, mbledhur plehrat, madje edhe kanë shërbyer si roje sigurie.
Robotë në çdo shtëpi
Por kombi i dytë më i industrializuar në botë nuk ka patur thjesht ndërmend të prezantojë robotët e tij për të lënë mbresa në ekspozitën e këtij viti. ǒështë më e rëndësishmja, organizatorët kanë ndërmend të angazhojnë industrinë e trye të brendshme përreth një vizioni shumë ambicioz teknologjik: Brenda më pak se dhjetë viteve, makinat do të jenë të kudondodhura në shtëpi private, spitale dhe firma tregtare.
Vendi i ekspozitës në Nagoja, kryeqytet i prefekturës Aichi, i ngjan edhe sot një strukture gjigande prej betoni. Por korporatat e Japonisë janë që tani të zëna, duke u përpjekur të bëjnë marifetet më të fundit me robotët. Ndonëse Japonia e nxjerr pjesën më të madhe të parave nga prodhimi dhe shitja e makinave, DVD player, makinave qepëse, të rralla janë firmat japoneze që mund t’i lejojnë vetes të bëjnë pa imazhin me orientim nga e ardhmja që ofrojnë robotët.
Toyota kishte planifikuar spektakli më gjigand nga të gjithë. Prodhuesi i dytë më i madh ia automobilëve në botë (motoja e kompanisë është: “Asgjë nuk është e pamundur”) ka argëtuar pjesëmarrësit ne ekspozitë me një orkestër të tërë qeniesh makina. Robotët e Toyotas – disa kanë ecur mbi dy këmbë, ndërsa të tjerë kanë patur rrota – kanë luajtur trompa dhe instrumente frymorë. Disa kanë qenë madje në gjendje të lëvizin buzët, të marrin frymë përmes mushëkrive artificiale, lëvizin gishtat, luajnë daullen dhe të kërcejnë.
Prodhuesja e makinave, e cila kishte angazhuar 100 prej inxhinierëve të saj në trajnimin e brigadës së robotëve për ekspozitën, kanë shpresuar për më shumë se thjesht një kupë. Në zyrat e kompanisë në qytetin e Toyotas janë duke menduar seriozisht, për mënyrën se si të ashtuquajturit robotë partnerë do të përdorin aftësitë e tyre për të ndihmuar në shtëpitë e blerësve apo si automjete inteligjente.
Takagi, inxhinieri me mustaqe në Toyota, është njeriu i duhur për këtë mision. Ai ka kaluar vite të tërë duke zhvilluar robotë me lazer që përdoren sot në prodhimin e automobilëve Që nga koha e krizës së naftës, të vitit 1973, Japonia, një vend me pak burime natyrore, i është përkushtuar thuajse tërësisht robotëve industrialë në një përpjekje për të kursyer kostot. Deri tani, fabrikat japoneze janë mbushur me mbi 350 mijë pajisje robotike, që kryejnë detyra të tilla si saldime, shpime dhe vidhosje. Në fakt, Japonia zotëron thuajse gjysmën e robotëve industrialë të botës. Megjithatë, fillimisht këto makina përdoreshin për detyra më pak të sofistikuara, ndërkohë që punonjësit humanë konsideroheshin të domosdoshëm për detyrat që kërkonin precizion manual. Veç kësaj, incidentet bënë që shumë të mendojnë se makinat janë ogurzeza dhe të rrezikshme. Viktima e parë e aktivitetit robotik në Japoni, një punëtor në një fabrikë në Kavasaki, me emrin Kenji Urata, u vra 24 vjet më parë në përpjekje për të ndrequr një krah defektoz roboti. Krejt papritur, makina nisi të punojë për hesap të vet, duke shtypur nën vete Uratan.
“Kolegu” im robot
Por Toyota, e inkurajuar nga inteligjenca e lartë e brezit të sotëm të robotëve, ka madje në plan të ndërtojë në të ardhmen robotë që punojnë përkrah punëtorëve humanë në linjat e montimit. Falë kamerave dhe sensorëve, robotët modernë janë duke u bërë gjithnjë e më të aftë për të reaguar ndaj mjedisit human. Për shembull, nëse një njeri prek një krah robotik, ka më shumë gjasa që brezi i sotëm i robotëve të tërheqë me kudjes krahun, se sa të nisë ta vërtisë rrezikshëm në ajër.
Por ekziston një motivim edhe më i thellë në lajthitjen japoneze pas robotëve. Popullsia e Japonisë po plaket më me shpejtësi sesa ajo e çdo vendi tjetër. Deri në 2050, një e treta e qytetarëve japonezë do të jenë më shumë se 65 vjeç. Në vend që të importojë punëtorë të huaj, Japonia, duke shpresuar të ruajë kulturën e saj relativisht homogjene, preferon të përmbushë nevojat e saj për punëtorë apo personel përkujdesjeje përmes robotëve të “rritur” në vend.
Dashuria që ushqejnë japonezët për krijesat e tyre elektronike mund të duket disi e çuditshme për ndjeshmëritë perëndimore. Por kjo nuk është edhe aq e pazakontë në një vend, traditat e të cilit janë bazuar në besimet fetarë të lashtë, të orientuar nga kultura, dhe që adhuron edhe objekte të pajetë, si për shembull gurë.
Breza të tërë japonezësh u rritën me seritë e filmave me kartona, në të cilët robotët portretizohen si heronj. Në fakt, inxhinieri i Toyotas, Takagi dhe ekipi i tij e kanë marrë një pjesë të frymëzimit të tyre nga një hero i filmave me kartona, që quhet Gundam, një robot luftëtar. Ashtu si Gundam, roboti me dy këmbë i Toyotas, “i-foot” është në gjendje të mbajë njerëz në një lloj barrele.
Sot, është Toyota që po vë me shpatulla pas murit konkurrentët e saj japonezë me brigadën e saj të robotëve. Por në mesin e viteve nëntëdhjetë, ishte Honda, e cila u bë e para prodhuese automjetesh që prodhonte një robot që ngjante me njeriun. Shumë shpejt, e gjithë Japonia e adoptoi makinën si një lloj maskoti. Atëherë, edhe vetë Kryeministri i Japonisë, Junikiro Kozumi, mori robotin, me emrin “Asimo” në një vizitë shtetërore në Republikën Çeke.
Tani, Asimo po i nënshtrohet një “ndërhyrjeje kirurgjikale” në fytyrë dhe një azhornimi nga inxhinieri i Hondas, Satoshi Shigemi. Duke përmirësuar ekuilibrin e robotit, Shigemi ka arritur të rrisë shpejtësinë e tij nga 1.6 në 2.5 kilometra në orë. Asimo përdor gjithashtu sensorë vizualë për të analizuar lëvizjet njerëzore, duke i lejuar robotit që të dorëzojë objekte apo të pranojë ato sende që i jepen në dorë.
Përzierje mes biologjisë dhe teknologjisë
Robotëve japonezë do t’ju duhen këto lloj aftësish, nëse do të duhet të përdoren për të ndihmuar në jetën e përditshme. Qeveria japoneze e ka konsideruar përdorimin e robotëve në ekspozitë si një rast për të testuar se sa suksesshëm mund të bashkëjetojnë robotët me qeniet njerëzore, thotë Kaiza Abe, i Organizatës Shtetërore Japoneze për Teknologjinë e Re Industriale, e cila ka ofruar 3.2 miliardë Jenë (24 milionë euro) për financimin e demonstrimeve të robotëve. Financimi shtesë ka qenë i domosdoshëm; robotët nuk kanë operuar kurrë në zona të tilla të ngushta, me mijëra vizitorë rreth e rrotull, siç ndodhi në ekspozitë, thotë Abe, gjatë një bashkëbisedimi në zyrën e tij, në katet e sipërme të një grataçiele. Teksa flet, Abe shfleton një katalog të trashë ngjyrë blu, me modele robotësh, disa prej të cilëve janë edhe sot top-secret.
Inxhinierët japonezë u përpoqën shumë që robotët e ekspozitës të mos dëmtonin askënd, edhe nëse rrëzoheshin rastësisht. Ka qenë gjithashtu e rëndësishme që ata të pengoheshin që të mos nisnin të lëviznin lirisht, apo të kishte qarqe të shkurtër nëse binte shi. Si masë paraprake, çdo robot është shoqëruar nga një njeri gjatë të gjithë zhvillimit të ekspozitës.
Me mbërritjen e vizitorëve, “Uakamaru” një robot rrotullues, i prodhuar nga Mitsubishi Heavy Industries, i ka përshëndetur në katër gjuhë të ndryshme. Mikpritësi mekanik ka patur një fjalor prej më shumë se dhjetëmijë fjalësh. Ndërkohë, “PaPeRo” i prodhuar nga prodhuesi i artikujve elektronikë, NEC, ka patur si detyrë argëtimin e fëmijëve, ndërkohë që prindërit e tyre i hidhnin një sy ekzpozitës.
Ndërkohë, një grup tjetër robotësh i ka ardhur vërdallë ekzpozitës për të ndihmuar në sigurinë e vizitorëve. Ata kanë përdorur sytë–kamera dhe sensorët për të pikasur zjarre dhe objekte të dyshimtë, duke raportuar menjëherë gjithçka që mund të zbulonin në një qendër komande kompjuterike. Natën, robotët pastrues të prodhuar nga gjigandi elektronik Matsushita kanë fshirë vendin si dhe larguar letrat, kanaçet e pijeve dhe mbeturina të tjera.
Në ndihmë të moshës së tretë
Por yjet e vërtetë të ekspozitës kanë qenë prototipet e brezit më të ri të robotëve, që kanë zbuluar japonezët. Në një ndërtesë të veçantë, janë shfaqur robotë të projektuar si ndihmës për të moshuarit dhe njerëzit me aftësi të kufizuara.
Japonia, një vend i shkundur nga tërmetet, ka vënë një pjesë të madhe të shpresave edhe mbi robotët me tipare kafshërore. Për shembull, “Studious”, një insekt robotik gjashtëkëmbësh me aftësi mësimi, është i projektuar për t’u zvarritur nëpër ndërtesa të rrëzuara, pikasur të mbijetuar dhe më pas transmetuar zbulimet e asaj në një kompjuter qendror. “Tekken” (“qeni i hekurt”), ndryshe nga qenushi i famshëm i Sonyt, “Aibo”, nuk do të ketë vetëm aftësinë të luajë si një qen i vërtetë, por do të shërbejë edhe si qen roje, madje duke iu vënë pas edhe vjedhësve të mundshëm.
Por robotët më të dashur të prodhuesve japonezë janë të ashtuquajturit humanoidë – robotë me forma njerëzore të prohjektuar për të shërbyer si ndihmës shtëpiakë. Prodhuesit këmbëngulin se e vetmja mënyrë për të davaritur frikën e njerëzve nga qeniet makina është të prodhohen robotë që të ngjajnë shumë me qeniet njerëzore. Por këto qenie artificiale kanë ende shumë pengesa për të kapërcyer, përpara se të arrijnë të bashkekzistojnë suksesshëm me qeniet nejrëzore në shtëpi – pengesa që shpesh herë janë shumë të padëmshme.
“Edhe Qrio”, roboti dykëmbësh humanoid, i prodhuar nga firma elektronike Sony, nuk i shpëton dot rrëzimeve të papritur. Në laboratorin e robotëve të Sonyt, në distriktin Sinbashi të Tokios, inxhinieri Takashi Katoku dhe ekipi i tij janë duke shkulur programet kompjuterikë të robotit për ta bërë atë edhe më të sigurtë mbi dy këmbët. Menjëherë sapo sensorët e Qrios zbulojnë se ai është duke u rrëzuar, Qrio ngre një dorë për të mbrojtur fytyrën dhe kthen kokën nga njëra anë.
Natyrisht, Qrio mund ta ketë shumë më të lehtë se disa robotë të tjerë të të njëjtit lloj. Si krijesë e industrisë së argëtimit, Qrio është madje i inkurajuar edhe të luajë. Me një shtypje të mausit të kompjuterit, katoku është në gjendje ta urdhërojë robotin që të kërcejë. Një dritë jeshile nis papritmas të shkëlqejë në sytë e Qrios, që supozohet të jetë shenjë e një qetësie të brendshme dhe përqëndrimi të thellë, dhe më pas roboti nis të kërcejë një valle ritmike folklorike japoneze.
A do t’i blejnë?
Katoku dhe kolegët e tij e ngacmojnë Qrion sikur ai të ish fëmija i tyre. Krijuesit e tij, me gjithë seriozitetin e mundshëm, pretendojnë se Qrio ka tashmë inteligjencën e një fëmije në shkollë fillore. Në të ardhmen, Qrio mund të jetë në gjendje të ngrejë objekte me gisht, apo edhe të drejtojë një koncert. Por puna më e rëndësishme e robotit ka qenë të shërbejë si ambasador korporate për Sony. Tani për tani, Qrio i kalon ditët duke ndihmuar drejtuesit e Sonyt në konferenca shtypi.
Ashtu siç ndodh shpesh, ka shumë gjasa që, tashmë që ekspozita ka mbaruar, robotët e Japonisë të gjykohen nga suksesi i tyre tregtar. Ekspertët thonë se kandidatët më të mëdhenj kanë qenë ata të modeleve relativisht të thjeshtë që ndoshta nuk ecin mbi dy këmbë, por që gjithsesi janë në gjendje të kryejnë në mënyrë të pavarur detyra të tilla si fshirje në shtëpi apo kositje të barit në kopsht. Tregu japonez i këtyre lloj ndihmëse mund të rritet deri në 14.2 milionë euro në vit deri në 2010, kjo sipas studiuesit të tregut Joshihiro Adaki, i Institutit Kërkimor Fuji Chimera, në Tokio.
Edhe kostumi robotik, i prodhuar në universitetin Tsukuba, ka shumë gjasa të hidhet shpejt në treg. Por pikësëpari, prodhuesit duan të sigurohen që shpikja e tyre nuk do të përdoret si një kostum luftimi. Sakurai betohet se ai dhe kolegët e tij do ta shesin kostumin “vetëm për qëllime paqësore”. Sakurai i ka kuptuar që nga fillimi rreziqet potencialë të pajisjeve robotike, kur roboti do të godiste vazhdimisht me pjesët e këmbëve. Ndonëse kostumi robotik është zbutur që nga ajo kohë, nuk i dihet asnjëherë. Për të qenë i sigurtë, Sakurai e mban gjithmonë dorën e majtë në butonin e shuarjes për rastet e emergjencës.
“Të çmendur” pas robotëve
E inkurajuar nga inteligjenca e lartë e brezit të sotëm të robotëve, ka madje në plan të ndërtojë në të ardhmen robotë që punojnë përkrah punëtorëve humanë në linjat e montimit. Falë kamerave dhe sensorëve, robotët modernë janë duke u bërë gjithnjë e më të aftë për të reaguar ndaj mjedisit human. Për shembull, nëse një njeri prek një krah robotik, ka më shumë gjasa që brezi i sotëm i robotëve të tërheqë me kudjes krahun, se sa të nisë ta vërtisë rrezikshëm në ajër.
Por ekziston një motivim edhe më i thellë në lajthitjen japoneze pas robotëve. Popullsia e Japonisë po plaket më me shpejtësi sesa ajo e çdo vendi tjetër. Deri në 2050, një e treta e qytetarëve japonezë do të jenë më shumë se 65 vjeç. Në vend që të importojë punëtorë të huaj, Japonia, duke shpresuar të ruajë kulturën e saj relativisht homogjene, preferon të përmbushë nevojat e saj për punëtorë apo personel përkujdesjeje përmes robotëve të “rritur” në vend.
Dashuria që ushqejnë japonezët për krijesat e tyre elektronike mund të duket disi e çuditshme për ndjeshmëritë perëndimore. Por kjo nuk është edhe aq e pazakontë në një vend, traditat e të cilit janë bazuar në besimet fetarë të lashtë, të orientuar nga kultura, dhe që adhuron edhe objekte të pajetë, si për shembull gurë.
Breza të tërë japonezësh u rritën me seritë e filmave me kartona, në të cilët robotët portretizohen si heronj. Në fakt, inxhinieri i Toyotas, Takagi dhe ekipi i tij e kanë marrë një pjesë të frymëzimit të tyre nga një hero i filmave me kartona, që quhet Gundam, një robot luftëtar. Ashtu si Gundam, roboti me dy këmbë i Toyotas, “i-foot” është në gjendje të mbajë njerëz në një lloj barrele
Japonia, një vend i shkundur nga tërmetet, ka vënë një pjesë të madhe të shpresave edhe mbi robotët me tipare kafshërore. Për shembull, “Studious”, një insekt robotik gjashtëkëmbësh me aftësi mësimi, është i projektuar për t’u zvarritur nëpër ndërtesa të rrëzuara, pikasur të mbijetuar dhe më pas transmetuar zbulimet e asaj në një kompjuter qendror. “Tekken” (“qeni i hekurt”), ndryshe nga qenushi i famshëm i Sonyt, “Aibo”, nuk do të ketë vetëm aftësinë të luajë si një qen i vërtetë, por do të shërbejë edhe si qen roje
Roboti më i mençur në Japoni quhet Takeru Sakurai dhe ai ka lindur njeri. Kur studenti 24-vjeçar i inxhinierisë vesh kostumin e tij të robotit, të qepur te rrobaqepësi, ai krejt papritmas fiton fuqi të mbinatyrshme. Nga një pozicion i ulur, Sakurai mund të ngrejë thuajse pa mundim një bidon uji 20-kilësh, thuajse sikur të ishte një fetë bukë. Dhe është thuajse e gjitha fuqi mendjeje.
Tetë sensorë të vendosur në lëklurën e Sakurait marrin impulset që truri i tij u transmeton muskujve dhe ia dërgon ato kostumit të robotit. Më pas, duke përdorur motorë të vendosur te këllqet dhe gjunjët, kostumi i robotit kryen lëvizjet e të ecurit dhe ulurit që ka ndërmend të kryejë njeriu që e vesh kostumin. Me çdo lëvizje të re, kompjuteri i kontrollit, të cilin Sakurai e mban në çantën e shpinës, mëson të kryejë detyra edhe më fizike sesa ”përfaqësuesi” i tij njerëzor.
Nganjëherë, teksa modelon kostumin e robotit, Sakurai harron se çfarë është: Vazhdon të jetë një qenie njerëzore, apo është transformuar tashmë në një qenie makinerike futuristike? Por një gjë, të paktën, është e qartë: Në Japoni, ndarja mes qenieve njerëzore dhe robotëve sa vjen e po ngushtohet. Gjë që është, të paktën në rastin e Sakurait, një pjesë e qëllimit. Në të ardhmen, Sakurai shpreson se kostumi do të ndihmojë të moshuarit dhe njerëzit me aftësi të kufizuara të lëvizin më me lehtësi.
Sakurai dhe disa studentë bashkatdhetarë të tij në Universitetin Tsukuba, pranë Tokios, janë duke përgatitur aktualisht shpikjen e tyre për një akt tjetër edhe më mbresëlënës force. Kostumi i robotit ka qenë një prej kryeprezantimeve në Ekspo 2005, që nisi më 25 mars në prefekturën Aichi, në perëndim të Japonisë.
Japonia, si vend organizator i Ekspozitës Botërore, ka shfaqur një ushtri të vërtetë prej më shumë se njëqind robotësh, si dhe i ka kujtuar edhe një herë botës rolin e saj si inovatore e pajisjeve të teknologjisë të lartë. Robotët kanë përshëndetur vizitorët, luajtur muzikë, qetësuar fëmijët e humbur, kanë pastruar, mbledhur plehrat, madje edhe kanë shërbyer si roje sigurie.
Robotë në çdo shtëpi
Por kombi i dytë më i industrializuar në botë nuk ka patur thjesht ndërmend të prezantojë robotët e tij për të lënë mbresa në ekspozitën e këtij viti. ǒështë më e rëndësishmja, organizatorët kanë ndërmend të angazhojnë industrinë e trye të brendshme përreth një vizioni shumë ambicioz teknologjik: Brenda më pak se dhjetë viteve, makinat do të jenë të kudondodhura në shtëpi private, spitale dhe firma tregtare.
Vendi i ekspozitës në Nagoja, kryeqytet i prefekturës Aichi, i ngjan edhe sot një strukture gjigande prej betoni. Por korporatat e Japonisë janë që tani të zëna, duke u përpjekur të bëjnë marifetet më të fundit me robotët. Ndonëse Japonia e nxjerr pjesën më të madhe të parave nga prodhimi dhe shitja e makinave, DVD player, makinave qepëse, të rralla janë firmat japoneze që mund t’i lejojnë vetes të bëjnë pa imazhin me orientim nga e ardhmja që ofrojnë robotët.
Toyota kishte planifikuar spektakli më gjigand nga të gjithë. Prodhuesi i dytë më i madh ia automobilëve në botë (motoja e kompanisë është: “Asgjë nuk është e pamundur”) ka argëtuar pjesëmarrësit ne ekspozitë me një orkestër të tërë qeniesh makina. Robotët e Toyotas – disa kanë ecur mbi dy këmbë, ndërsa të tjerë kanë patur rrota – kanë luajtur trompa dhe instrumente frymorë. Disa kanë qenë madje në gjendje të lëvizin buzët, të marrin frymë përmes mushëkrive artificiale, lëvizin gishtat, luajnë daullen dhe të kërcejnë.
Prodhuesja e makinave, e cila kishte angazhuar 100 prej inxhinierëve të saj në trajnimin e brigadës së robotëve për ekspozitën, kanë shpresuar për më shumë se thjesht një kupë. Në zyrat e kompanisë në qytetin e Toyotas janë duke menduar seriozisht, për mënyrën se si të ashtuquajturit robotë partnerë do të përdorin aftësitë e tyre për të ndihmuar në shtëpitë e blerësve apo si automjete inteligjente.
Takagi, inxhinieri me mustaqe në Toyota, është njeriu i duhur për këtë mision. Ai ka kaluar vite të tërë duke zhvilluar robotë me lazer që përdoren sot në prodhimin e automobilëve Që nga koha e krizës së naftës, të vitit 1973, Japonia, një vend me pak burime natyrore, i është përkushtuar thuajse tërësisht robotëve industrialë në një përpjekje për të kursyer kostot. Deri tani, fabrikat japoneze janë mbushur me mbi 350 mijë pajisje robotike, që kryejnë detyra të tilla si saldime, shpime dhe vidhosje. Në fakt, Japonia zotëron thuajse gjysmën e robotëve industrialë të botës. Megjithatë, fillimisht këto makina përdoreshin për detyra më pak të sofistikuara, ndërkohë që punonjësit humanë konsideroheshin të domosdoshëm për detyrat që kërkonin precizion manual. Veç kësaj, incidentet bënë që shumë të mendojnë se makinat janë ogurzeza dhe të rrezikshme. Viktima e parë e aktivitetit robotik në Japoni, një punëtor në një fabrikë në Kavasaki, me emrin Kenji Urata, u vra 24 vjet më parë në përpjekje për të ndrequr një krah defektoz roboti. Krejt papritur, makina nisi të punojë për hesap të vet, duke shtypur nën vete Uratan.
“Kolegu” im robot
Por Toyota, e inkurajuar nga inteligjenca e lartë e brezit të sotëm të robotëve, ka madje në plan të ndërtojë në të ardhmen robotë që punojnë përkrah punëtorëve humanë në linjat e montimit. Falë kamerave dhe sensorëve, robotët modernë janë duke u bërë gjithnjë e më të aftë për të reaguar ndaj mjedisit human. Për shembull, nëse një njeri prek një krah robotik, ka më shumë gjasa që brezi i sotëm i robotëve të tërheqë me kudjes krahun, se sa të nisë ta vërtisë rrezikshëm në ajër.
Por ekziston një motivim edhe më i thellë në lajthitjen japoneze pas robotëve. Popullsia e Japonisë po plaket më me shpejtësi sesa ajo e çdo vendi tjetër. Deri në 2050, një e treta e qytetarëve japonezë do të jenë më shumë se 65 vjeç. Në vend që të importojë punëtorë të huaj, Japonia, duke shpresuar të ruajë kulturën e saj relativisht homogjene, preferon të përmbushë nevojat e saj për punëtorë apo personel përkujdesjeje përmes robotëve të “rritur” në vend.
Dashuria që ushqejnë japonezët për krijesat e tyre elektronike mund të duket disi e çuditshme për ndjeshmëritë perëndimore. Por kjo nuk është edhe aq e pazakontë në një vend, traditat e të cilit janë bazuar në besimet fetarë të lashtë, të orientuar nga kultura, dhe që adhuron edhe objekte të pajetë, si për shembull gurë.
Breza të tërë japonezësh u rritën me seritë e filmave me kartona, në të cilët robotët portretizohen si heronj. Në fakt, inxhinieri i Toyotas, Takagi dhe ekipi i tij e kanë marrë një pjesë të frymëzimit të tyre nga një hero i filmave me kartona, që quhet Gundam, një robot luftëtar. Ashtu si Gundam, roboti me dy këmbë i Toyotas, “i-foot” është në gjendje të mbajë njerëz në një lloj barrele.
Sot, është Toyota që po vë me shpatulla pas murit konkurrentët e saj japonezë me brigadën e saj të robotëve. Por në mesin e viteve nëntëdhjetë, ishte Honda, e cila u bë e para prodhuese automjetesh që prodhonte një robot që ngjante me njeriun. Shumë shpejt, e gjithë Japonia e adoptoi makinën si një lloj maskoti. Atëherë, edhe vetë Kryeministri i Japonisë, Junikiro Kozumi, mori robotin, me emrin “Asimo” në një vizitë shtetërore në Republikën Çeke.
Tani, Asimo po i nënshtrohet një “ndërhyrjeje kirurgjikale” në fytyrë dhe një azhornimi nga inxhinieri i Hondas, Satoshi Shigemi. Duke përmirësuar ekuilibrin e robotit, Shigemi ka arritur të rrisë shpejtësinë e tij nga 1.6 në 2.5 kilometra në orë. Asimo përdor gjithashtu sensorë vizualë për të analizuar lëvizjet njerëzore, duke i lejuar robotit që të dorëzojë objekte apo të pranojë ato sende që i jepen në dorë.
Përzierje mes biologjisë dhe teknologjisë
Robotëve japonezë do t’ju duhen këto lloj aftësish, nëse do të duhet të përdoren për të ndihmuar në jetën e përditshme. Qeveria japoneze e ka konsideruar përdorimin e robotëve në ekspozitë si një rast për të testuar se sa suksesshëm mund të bashkëjetojnë robotët me qeniet njerëzore, thotë Kaiza Abe, i Organizatës Shtetërore Japoneze për Teknologjinë e Re Industriale, e cila ka ofruar 3.2 miliardë Jenë (24 milionë euro) për financimin e demonstrimeve të robotëve. Financimi shtesë ka qenë i domosdoshëm; robotët nuk kanë operuar kurrë në zona të tilla të ngushta, me mijëra vizitorë rreth e rrotull, siç ndodhi në ekspozitë, thotë Abe, gjatë një bashkëbisedimi në zyrën e tij, në katet e sipërme të një grataçiele. Teksa flet, Abe shfleton një katalog të trashë ngjyrë blu, me modele robotësh, disa prej të cilëve janë edhe sot top-secret.
Inxhinierët japonezë u përpoqën shumë që robotët e ekspozitës të mos dëmtonin askënd, edhe nëse rrëzoheshin rastësisht. Ka qenë gjithashtu e rëndësishme që ata të pengoheshin që të mos nisnin të lëviznin lirisht, apo të kishte qarqe të shkurtër nëse binte shi. Si masë paraprake, çdo robot është shoqëruar nga një njeri gjatë të gjithë zhvillimit të ekspozitës.
Me mbërritjen e vizitorëve, “Uakamaru” një robot rrotullues, i prodhuar nga Mitsubishi Heavy Industries, i ka përshëndetur në katër gjuhë të ndryshme. Mikpritësi mekanik ka patur një fjalor prej më shumë se dhjetëmijë fjalësh. Ndërkohë, “PaPeRo” i prodhuar nga prodhuesi i artikujve elektronikë, NEC, ka patur si detyrë argëtimin e fëmijëve, ndërkohë që prindërit e tyre i hidhnin një sy ekzpozitës.
Ndërkohë, një grup tjetër robotësh i ka ardhur vërdallë ekzpozitës për të ndihmuar në sigurinë e vizitorëve. Ata kanë përdorur sytë–kamera dhe sensorët për të pikasur zjarre dhe objekte të dyshimtë, duke raportuar menjëherë gjithçka që mund të zbulonin në një qendër komande kompjuterike. Natën, robotët pastrues të prodhuar nga gjigandi elektronik Matsushita kanë fshirë vendin si dhe larguar letrat, kanaçet e pijeve dhe mbeturina të tjera.
Në ndihmë të moshës së tretë
Por yjet e vërtetë të ekspozitës kanë qenë prototipet e brezit më të ri të robotëve, që kanë zbuluar japonezët. Në një ndërtesë të veçantë, janë shfaqur robotë të projektuar si ndihmës për të moshuarit dhe njerëzit me aftësi të kufizuara.
Japonia, një vend i shkundur nga tërmetet, ka vënë një pjesë të madhe të shpresave edhe mbi robotët me tipare kafshërore. Për shembull, “Studious”, një insekt robotik gjashtëkëmbësh me aftësi mësimi, është i projektuar për t’u zvarritur nëpër ndërtesa të rrëzuara, pikasur të mbijetuar dhe më pas transmetuar zbulimet e asaj në një kompjuter qendror. “Tekken” (“qeni i hekurt”), ndryshe nga qenushi i famshëm i Sonyt, “Aibo”, nuk do të ketë vetëm aftësinë të luajë si një qen i vërtetë, por do të shërbejë edhe si qen roje, madje duke iu vënë pas edhe vjedhësve të mundshëm.
Por robotët më të dashur të prodhuesve japonezë janë të ashtuquajturit humanoidë – robotë me forma njerëzore të prohjektuar për të shërbyer si ndihmës shtëpiakë. Prodhuesit këmbëngulin se e vetmja mënyrë për të davaritur frikën e njerëzve nga qeniet makina është të prodhohen robotë që të ngjajnë shumë me qeniet njerëzore. Por këto qenie artificiale kanë ende shumë pengesa për të kapërcyer, përpara se të arrijnë të bashkekzistojnë suksesshëm me qeniet nejrëzore në shtëpi – pengesa që shpesh herë janë shumë të padëmshme.
“Edhe Qrio”, roboti dykëmbësh humanoid, i prodhuar nga firma elektronike Sony, nuk i shpëton dot rrëzimeve të papritur. Në laboratorin e robotëve të Sonyt, në distriktin Sinbashi të Tokios, inxhinieri Takashi Katoku dhe ekipi i tij janë duke shkulur programet kompjuterikë të robotit për ta bërë atë edhe më të sigurtë mbi dy këmbët. Menjëherë sapo sensorët e Qrios zbulojnë se ai është duke u rrëzuar, Qrio ngre një dorë për të mbrojtur fytyrën dhe kthen kokën nga njëra anë.
Natyrisht, Qrio mund ta ketë shumë më të lehtë se disa robotë të tjerë të të njëjtit lloj. Si krijesë e industrisë së argëtimit, Qrio është madje i inkurajuar edhe të luajë. Me një shtypje të mausit të kompjuterit, katoku është në gjendje ta urdhërojë robotin që të kërcejë. Një dritë jeshile nis papritmas të shkëlqejë në sytë e Qrios, që supozohet të jetë shenjë e një qetësie të brendshme dhe përqëndrimi të thellë, dhe më pas roboti nis të kërcejë një valle ritmike folklorike japoneze.
A do t’i blejnë?
Katoku dhe kolegët e tij e ngacmojnë Qrion sikur ai të ish fëmija i tyre. Krijuesit e tij, me gjithë seriozitetin e mundshëm, pretendojnë se Qrio ka tashmë inteligjencën e një fëmije në shkollë fillore. Në të ardhmen, Qrio mund të jetë në gjendje të ngrejë objekte me gisht, apo edhe të drejtojë një koncert. Por puna më e rëndësishme e robotit ka qenë të shërbejë si ambasador korporate për Sony. Tani për tani, Qrio i kalon ditët duke ndihmuar drejtuesit e Sonyt në konferenca shtypi.
Ashtu siç ndodh shpesh, ka shumë gjasa që, tashmë që ekspozita ka mbaruar, robotët e Japonisë të gjykohen nga suksesi i tyre tregtar. Ekspertët thonë se kandidatët më të mëdhenj kanë qenë ata të modeleve relativisht të thjeshtë që ndoshta nuk ecin mbi dy këmbë, por që gjithsesi janë në gjendje të kryejnë në mënyrë të pavarur detyra të tilla si fshirje në shtëpi apo kositje të barit në kopsht. Tregu japonez i këtyre lloj ndihmëse mund të rritet deri në 14.2 milionë euro në vit deri në 2010, kjo sipas studiuesit të tregut Joshihiro Adaki, i Institutit Kërkimor Fuji Chimera, në Tokio.
Edhe kostumi robotik, i prodhuar në universitetin Tsukuba, ka shumë gjasa të hidhet shpejt në treg. Por pikësëpari, prodhuesit duan të sigurohen që shpikja e tyre nuk do të përdoret si një kostum luftimi. Sakurai betohet se ai dhe kolegët e tij do ta shesin kostumin “vetëm për qëllime paqësore”. Sakurai i ka kuptuar që nga fillimi rreziqet potencialë të pajisjeve robotike, kur roboti do të godiste vazhdimisht me pjesët e këmbëve. Ndonëse kostumi robotik është zbutur që nga ajo kohë, nuk i dihet asnjëherë. Për të qenë i sigurtë, Sakurai e mban gjithmonë dorën e majtë në butonin e shuarjes për rastet e emergjencës.
“Të çmendur” pas robotëve
E inkurajuar nga inteligjenca e lartë e brezit të sotëm të robotëve, ka madje në plan të ndërtojë në të ardhmen robotë që punojnë përkrah punëtorëve humanë në linjat e montimit. Falë kamerave dhe sensorëve, robotët modernë janë duke u bërë gjithnjë e më të aftë për të reaguar ndaj mjedisit human. Për shembull, nëse një njeri prek një krah robotik, ka më shumë gjasa që brezi i sotëm i robotëve të tërheqë me kudjes krahun, se sa të nisë ta vërtisë rrezikshëm në ajër.
Por ekziston një motivim edhe më i thellë në lajthitjen japoneze pas robotëve. Popullsia e Japonisë po plaket më me shpejtësi sesa ajo e çdo vendi tjetër. Deri në 2050, një e treta e qytetarëve japonezë do të jenë më shumë se 65 vjeç. Në vend që të importojë punëtorë të huaj, Japonia, duke shpresuar të ruajë kulturën e saj relativisht homogjene, preferon të përmbushë nevojat e saj për punëtorë apo personel përkujdesjeje përmes robotëve të “rritur” në vend.
Dashuria që ushqejnë japonezët për krijesat e tyre elektronike mund të duket disi e çuditshme për ndjeshmëritë perëndimore. Por kjo nuk është edhe aq e pazakontë në një vend, traditat e të cilit janë bazuar në besimet fetarë të lashtë, të orientuar nga kultura, dhe që adhuron edhe objekte të pajetë, si për shembull gurë.