SHBA-Bashkimi Sovjetik, kushtet që çuan në Luftën e Ftohtë
Gazeta amerikane analizon situatën e tensionuar mes Lindjes e Perëndimit. Lufta për influencë e dy superfuqive. Pafuqia e NATO-s për të ndërhyrë
C.L. Sulzberger
MOSKË – Ka të dhëna shqetësuese në Lindje dhe Perëndim se periudha e marrëdhënieve të tendosura po kujton shumë elementë të ditëve të ish-Luftës së Ftohtë që mund të jenë sërish me zarar. Dy zhvillime thelbësore, që e sinjalizojnë këtë ftohje, janë deklaratat sovjetike të doktrinës së re “komonuelthiane” në emër të së cilës Moska merr të drejtën të ndërhyjë kudo brenda botës “socialiste”; dhe, së dyti, pretendimi i drejtë i NATO-s që të kundërshtojë të tilla ndërhyrje.
Linja e ashpër e Moskës
Pas këtyre zhvillimeve qëndrojnë ndryshime serioze në kompleksitetin politik të Bashkimit të Republikave Sovjetike dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Linja e ashpër, e tipizuar më së miri përmes fjalës së vetme “Çekosllovaki”, mesa duket po pretendohet nga udhëheqja e Kremlinit. Kjo linjë e egër nuk duket të paraqesë një prirje ideologjike. Madje, as atë të Mikhail Suslovit, drejtuesit stalinist në presidiumin sovjetik, i cili kundërshtoi pushtimin çek.
Ajo që duket është se ka një dështim të procesit të shkrirjes së akujve në periudhën post-staliniste, duke patur një rritje të rolit ushtarak në politikat sovjetike. Tani ushtria ka një peshë specifike më të lartë në zgjedhjen politike të Moskës dhe Brezhnjevi, bosi i Partisë Komuniste, është një udhëheqës favorit i mareshallit, që po ecën përgjithësisht në të njëjtin drejtim.
Në valën e këtij ndryshimi turbullues vijnë paralajmërime se Administrata Amerikane që ka ardhur mund të jetë më pak e gatshme të zgjidhë tensionet me Rusinë sesa ajo që ishte në periudhën e presidentit Xhonson. Askush nuk mund të parashikojë me saktësi platformat e politikës së jashtme të presidentit Nikson, por shenjat po duken se këto mund të jenë që Moska të konsiderohet “e rreptë”.
Njëri element mund të kundërshtojë elementin tjetër gjë që vetëm mund të përkeqësojë situatën për një kohë të gjatë. Ky është ndikimi në rritje i Amerikës mbi ekonominë e Europës Perëndimore dhe, nga ana tjetër, qëllimi i Rusisë mbetet në zotërimin e ndikimit të gjerë në Lindje, një qëllim që deri tani nuk ka qenë tërësisht i suksesshëm.
Produktiviteti gjigant dhe kapacitetet menaxhuese të Shteteve të Bashkuara shfaqin fuqinë dhe influencën e vendosur në zhvillimin e Europës. Kjo gërsheton rëndesën magnetike të Perëndimit, e cila është gjithashtu e fuqishme që thith Lindjen në drejtimin e saj.
Madje, marrëveshjet janë më të rëndësishme në marrëdhëniet tregtare sesa ato ushtarake dhe Moska tashmë ka parë Jugosllavinë si një klient të rëndësishëm ekonomik, duke rivendosur strukturat e saj tregtare pas krijimit të pavarësisë politike. Një prirje e ngjashme është e perceptueshme në Rumani dhe e nisur paraprakisht me pushtimin e Çekosllovakisë. Rusia dëshiron të mbrojë investimet e saj në Europën Lindore, në të cilën varen zhvillimet themelore që zotërohen nga Bashkimit Sovjetik. Secili prej këtyre ndikimeve tashmë ka nisur të ndihet paraprakisht te kriza çeke, e cila qartësoi shqetësimin.
Çështja është nëse NATO është e mirinformuar të përgjigjet, pasi ajo vetëm në mënyrë indiferente kundërshtoi Moskën në aplikimin e doktrinës “komonuelthiane” në zonat e tjera socialiste si Rumania, Shqipëria apo Jugosllavia. Në fakt, Aleanca Perëndimore nuk po planifikon të mbrojë të gjithë, por vetëm shtetet anëtare. Ajo nuk ka bërë asnjë lëvizje të mbrojë kryengritjen ndaj pushtetit hungarez në vitin 1956 dhe bisedoi vetëm disi kalimthi që të bëhet diçka për Çekosllovakinë në vitin 1968. Nuk ka arsye të besohet se ajo mund të bëjë ndonjë gjë nëse Moska vendos masa shtrënguese në Rumani. Për këtë, ka gjasa që paralajmërimi i NATO-s “Mos prek” të mos kishte më tepër një kuptim thelbësor siç ishte garancia e Britanisë për Rumaninë në vitin 1939, e cila, tamam, nuk bëri asgjë.
Ndjeshmëria ushtarake
Çështjet e Shqipërisë dhe Jugosllavisë janë të ndryshme sepse të dyja kanë në kufi NATO-n, nga njëra anë Greqinë dhe në anën tjetër Italinë që i ndan Deti Adriatik. Për këtë, ato janë në një hapësirë, dukshëm, të ndjeshme ushtarake për aleancën perëndimore.
Për më tepër, kjo nuk është punë e koalicionit Perëndimor ose atij Lindor që të mbrojë vendet joanëtare të përjashtuara. Ndoshta, të afrojë zonat sensitive. Pretendimi për të tilla detyrime është pothuajse i rrezikshëm si për konceptimin “komonuelthian” të Moskës. Madje, edhe nëse vëmendja është tërësisht dashamirëse. Kur NATO të jetë e vendosur të testojë situatën, në rastin konkret me Rumaninë, ajo nuk do të jetë e zonja në mënyrë të padiskutueshme.
Detyrimi i NATO-s
Padyshim, nuk është detyrë e NATO-s që të mbrojë një vend të aleancës armike, siç ishte Çekosllovakia, e cila, madje nuk ishte e gatshme të përpiqej dhe të mbronte veten. Kjo është detyrë e Kombeve të Bashkuara. Sigurisht, ishte Rusia që ndërhyri disa herë në mënyrë të drejtpërdrejtë në Jugosllavi apo Shqipëri, por që u përball me rezistencë; dhe kjo prodhoi një ndryshim dhe ekzistencën e një situate të rrezikshme. Për këtë arsye, shpjegimi për një periudhë të re të ftohtë është duke u shtrirë në Europë, pavarësisht shpresave për përmirësim të paqes në Vietnam dhe të dyja aleancat duhet të jenë jashtëzakonisht të kujdesshme të shmangin bërjen e gjërave gabim. Një periudhë e Luftës së Ftohtë është kthyer në mënyrë të dukshme dhe të gjithë kujtojmë paralajmërimin e mareshalit Tito: “Tani qëndroni në vijat e para, Lufta e ftohtë të çon te lufta e ngrohtë”.
Shkrimi është botuar në “The New York Times” më 24 nëntor 1968
Titulli është redaksional
Përgatiti: Albert Gjoka
29 Mars 2008
C.L. Sulzberger
MOSKË – Ka të dhëna shqetësuese në Lindje dhe Perëndim se periudha e marrëdhënieve të tendosura po kujton shumë elementë të ditëve të ish-Luftës së Ftohtë që mund të jenë sërish me zarar. Dy zhvillime thelbësore, që e sinjalizojnë këtë ftohje, janë deklaratat sovjetike të doktrinës së re “komonuelthiane” në emër të së cilës Moska merr të drejtën të ndërhyjë kudo brenda botës “socialiste”; dhe, së dyti, pretendimi i drejtë i NATO-s që të kundërshtojë të tilla ndërhyrje.
Linja e ashpër e Moskës
Pas këtyre zhvillimeve qëndrojnë ndryshime serioze në kompleksitetin politik të Bashkimit të Republikave Sovjetike dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Linja e ashpër, e tipizuar më së miri përmes fjalës së vetme “Çekosllovaki”, mesa duket po pretendohet nga udhëheqja e Kremlinit. Kjo linjë e egër nuk duket të paraqesë një prirje ideologjike. Madje, as atë të Mikhail Suslovit, drejtuesit stalinist në presidiumin sovjetik, i cili kundërshtoi pushtimin çek.
Ajo që duket është se ka një dështim të procesit të shkrirjes së akujve në periudhën post-staliniste, duke patur një rritje të rolit ushtarak në politikat sovjetike. Tani ushtria ka një peshë specifike më të lartë në zgjedhjen politike të Moskës dhe Brezhnjevi, bosi i Partisë Komuniste, është një udhëheqës favorit i mareshallit, që po ecën përgjithësisht në të njëjtin drejtim.
Në valën e këtij ndryshimi turbullues vijnë paralajmërime se Administrata Amerikane që ka ardhur mund të jetë më pak e gatshme të zgjidhë tensionet me Rusinë sesa ajo që ishte në periudhën e presidentit Xhonson. Askush nuk mund të parashikojë me saktësi platformat e politikës së jashtme të presidentit Nikson, por shenjat po duken se këto mund të jenë që Moska të konsiderohet “e rreptë”.
Njëri element mund të kundërshtojë elementin tjetër gjë që vetëm mund të përkeqësojë situatën për një kohë të gjatë. Ky është ndikimi në rritje i Amerikës mbi ekonominë e Europës Perëndimore dhe, nga ana tjetër, qëllimi i Rusisë mbetet në zotërimin e ndikimit të gjerë në Lindje, një qëllim që deri tani nuk ka qenë tërësisht i suksesshëm.
Produktiviteti gjigant dhe kapacitetet menaxhuese të Shteteve të Bashkuara shfaqin fuqinë dhe influencën e vendosur në zhvillimin e Europës. Kjo gërsheton rëndesën magnetike të Perëndimit, e cila është gjithashtu e fuqishme që thith Lindjen në drejtimin e saj.
Madje, marrëveshjet janë më të rëndësishme në marrëdhëniet tregtare sesa ato ushtarake dhe Moska tashmë ka parë Jugosllavinë si një klient të rëndësishëm ekonomik, duke rivendosur strukturat e saj tregtare pas krijimit të pavarësisë politike. Një prirje e ngjashme është e perceptueshme në Rumani dhe e nisur paraprakisht me pushtimin e Çekosllovakisë. Rusia dëshiron të mbrojë investimet e saj në Europën Lindore, në të cilën varen zhvillimet themelore që zotërohen nga Bashkimit Sovjetik. Secili prej këtyre ndikimeve tashmë ka nisur të ndihet paraprakisht te kriza çeke, e cila qartësoi shqetësimin.
Çështja është nëse NATO është e mirinformuar të përgjigjet, pasi ajo vetëm në mënyrë indiferente kundërshtoi Moskën në aplikimin e doktrinës “komonuelthiane” në zonat e tjera socialiste si Rumania, Shqipëria apo Jugosllavia. Në fakt, Aleanca Perëndimore nuk po planifikon të mbrojë të gjithë, por vetëm shtetet anëtare. Ajo nuk ka bërë asnjë lëvizje të mbrojë kryengritjen ndaj pushtetit hungarez në vitin 1956 dhe bisedoi vetëm disi kalimthi që të bëhet diçka për Çekosllovakinë në vitin 1968. Nuk ka arsye të besohet se ajo mund të bëjë ndonjë gjë nëse Moska vendos masa shtrënguese në Rumani. Për këtë, ka gjasa që paralajmërimi i NATO-s “Mos prek” të mos kishte më tepër një kuptim thelbësor siç ishte garancia e Britanisë për Rumaninë në vitin 1939, e cila, tamam, nuk bëri asgjë.
Ndjeshmëria ushtarake
Çështjet e Shqipërisë dhe Jugosllavisë janë të ndryshme sepse të dyja kanë në kufi NATO-n, nga njëra anë Greqinë dhe në anën tjetër Italinë që i ndan Deti Adriatik. Për këtë, ato janë në një hapësirë, dukshëm, të ndjeshme ushtarake për aleancën perëndimore.
Për më tepër, kjo nuk është punë e koalicionit Perëndimor ose atij Lindor që të mbrojë vendet joanëtare të përjashtuara. Ndoshta, të afrojë zonat sensitive. Pretendimi për të tilla detyrime është pothuajse i rrezikshëm si për konceptimin “komonuelthian” të Moskës. Madje, edhe nëse vëmendja është tërësisht dashamirëse. Kur NATO të jetë e vendosur të testojë situatën, në rastin konkret me Rumaninë, ajo nuk do të jetë e zonja në mënyrë të padiskutueshme.
Detyrimi i NATO-s
Padyshim, nuk është detyrë e NATO-s që të mbrojë një vend të aleancës armike, siç ishte Çekosllovakia, e cila, madje nuk ishte e gatshme të përpiqej dhe të mbronte veten. Kjo është detyrë e Kombeve të Bashkuara. Sigurisht, ishte Rusia që ndërhyri disa herë në mënyrë të drejtpërdrejtë në Jugosllavi apo Shqipëri, por që u përball me rezistencë; dhe kjo prodhoi një ndryshim dhe ekzistencën e një situate të rrezikshme. Për këtë arsye, shpjegimi për një periudhë të re të ftohtë është duke u shtrirë në Europë, pavarësisht shpresave për përmirësim të paqes në Vietnam dhe të dyja aleancat duhet të jenë jashtëzakonisht të kujdesshme të shmangin bërjen e gjërave gabim. Një periudhë e Luftës së Ftohtë është kthyer në mënyrë të dukshme dhe të gjithë kujtojmë paralajmërimin e mareshalit Tito: “Tani qëndroni në vijat e para, Lufta e ftohtë të çon te lufta e ngrohtë”.
Shkrimi është botuar në “The New York Times” më 24 nëntor 1968
Titulli është redaksional
Përgatiti: Albert Gjoka
29 Mars 2008