STRESI EPIDEMIA E RINIS

Shume te rinj/te reja ndjehen te kenaqur nga jeta shkollore. I duan mesuesit pelqejne disa prej lendeve qe zhvillojne jane mjaft te mire ne ato qe vlereson shkolla ndjejne se kane shanse te mjaftueshme per te dale mire ne provime dhe per te perparuar me tej.

Por jane me te shumte ata qe nuk e kane kete fat. Shume nga ata qe po luftojne me veten vijne nga familje dhe bashkesi te varfra por mjaft te tjere vijne nga familje qe jane te qendrueshme dhe ne mireqenieje. Ju mund ta dini sikunder e di dhe une se prinderit ne keto familje e ndjejne se femija lsquopo u del nga binaret ose lsquoka rene ne shoqeri te keqe. Shume te rinj largohen nga shtepite marrin droge dhe behen agresive shume te reja mbeten shtatzena ushqehen keq lendojne veten ose deshtojne ne provime. Keto jane qartesisht situata serioze ndash provimet mund te rimerren por plaget nga lendimi i vetes ose nga droga kerkojne vite te mbyllen. Njohja e sfidave qe perballin te rinjte/te rejat - pavaresisht origjines familjare ndash behet ceshtje kryesore.

Nje studim i Qendres Shqiptare te Asistences Arsimore me nxenese adoleshente ne kryeqytet tregoi se vajzat adoleshente ndjehen te stresuara kudo ndash ne shtepi ne shkolle dhe me miqte e tyre.

Ato ndjehen nen trysni per paraqitjen e tyre te jashtme per pamjen gjakftohte per sjelljen e pergjegjshme qe kerkohet prej tyre dhe per arritjen e rezultateve te mira ne shkolle. Gjashte ne dhjete prej tyre kane perjetuar gjendje depresioni 42 lsquondjehen me humor te prishur dhe 62 mendojne se lsquojeta nuk ia vlen te jetohet. Nje ne tre vajza 18-vjecare pohon se e ka provuar alkoolin.

Dy ne cdo tre prej tyre thone se jane ngacmuar nga te tjeret jashte deshires se tyre. 37 thone se lsquovuajne me crregullime fiksimi.

Nje tjeter studim ka gjetur se vitet e fundit eshte dyfishuar numri i adoleshenteve qe pine alkool ose duhan. Me shume se nje e treta e nxenesve 18-vjecare e pershkruajne veten si pijetare te rregullt. Gati gjysma e nxenesve te shkollave te mesme pohojne se kane provuar te pine duhan dhe 35 e tyre deklarohen si perdorues te rregullt te tij. Pjesa me e madhe e tyre u perket familjeve te shtreses se mesme te konsideruara si te qendrueshme.

Nga keto te dhena dhe nga te tjera qe publikohen rregullisht ne faqet e shtypit ose edicionet e lajmeve ne TV mund te thuhet se shendeti mendor i te rinjve eshte bere ceshtje kritike rastet e ankthit dhe te depresionit jane rritur me 70 gjate njezet vjeteve te fundit dhe sic thone psikologet lsquombi 60 e adoleshenteve qe perballen me nje problem te shendetit mendor e bartin ate kur rriten.

Vetem femijet me fat kane tani familje qe i mbeshtetin vazhdimisht shume te tjere perjetojne dramen e sherreve te vazhdueshme brenda familjeve deri ndarjen e prinderve. Keta i bejne gjerat sipas menyrave te tyre dhe mesimet per edukimin personal dhe shendetesor duket se nuk kane ndikimin e duhur. Ndaj grupet e shokeve po behen me te rendesishem per identitetin vetjak. Jeta shoqerore jashte familjes fillon me heret po keshtu dhe perpjekja per te pire per tu droguar ose per marredhenie seksuale. Keto tendenca te kunderta me normat krijojne vazhdimisht konflikte as prinderit as mesuesit dhe as te rinjte nuk po dine se ku jane kufijte.

Rinia e sotme jeton ne boten e besnikerive te merzitshme dhe te brishta bote e perfaqesuar nga konsumi. Nepermjet lidhjes zgjedhjes blerjes zoterimit dhe paraqitjes te rinjte e ndjene deri ne hollesi se kush jane dhe kujt ti qendrojne besnike. Cilin klub futbolli te mbeshtetin Cilin grup muzikor te degjojne Cfare rroba te veshin Te kene marredhenie seksuale ose te pretendojne se kane dhe me ke Shume dite te adoleshenteve jane te mbushura me zgjedhje ose kurthe potenciale ku cdo vendim i tyre bart mundesine e Renies ne Gabim.

Shpesh marrja parasysh e rreziku mund te jete cmimi qe duhet paguar per tu pranuar ne grupin shoqeror. Te mendosh te dukesh trim pa menduar pasojat dhe te mos i kushtosh vemendje lendimit qe mund ti besh vetes ose te tjereve kjo te ben pjese te grupit qe do. Gjithmone te rinjte kane dashur te rrezikojne te kundershtojne hapur te jene te ndjeshem me shume sa duhet ndaj keshillave te me te rriturve. Te rinjte e djeshem ne ditet e bukura te rinise shkuan ne lufte qe te shpetonin nga sistemi ose te vdisnin. Tani ndermarrja e rrezikut cdo fundjave eshte ne permasa epidemike pije droge seks i pambrojtur perleshje etj. Gjakftohtesia nuk ka te beje me me kujdesin por mund te provohet dhe te shfaqet ne ndermarrjet kolektive te rrezikut ose nepermjet reagimeve lsquomosperfillese gjate shikimit ne grup te filmave tej mase pornografike ose horror.

Te jesh sot i ri do te thote te jesh artist i ndryshimit te shpejte por ne kete liri ka kenaqesi dhe rrezik ka dhe stres. Prapa ketij roli gjysme te vetedijshem dhe te sofistikuar ngacmon pyetja lsquoKush jam une ne te vertete

Kultura e fames ku jemi zhytur te gjithe fton te rinjte/te rejat ashtu sic ben me shume prej nesh te pergojojne dhe te gjykojne me shume se te mendojne dhe te nxene. Ata mbeshtetin aleancat dhe imitojne cka e bejne nepermjet zgjedhjeve gjykimeve dhe parapelqimeve per njerezit ne lajmet dhe TV. Deshira per fame nxit endrrat naive per suksesin e lehte per vendimet e shpejta pa llogaritur pasojat. Adoleshentet kane nevoje dhe duan qe njerezit ti admirojne te kthejne veshtrimin drejt tyre. Ata duan tu ngjajne te tjereve. Ne kane fat do te gjejne te aferm miq te familjes ose mesues qe bartin mjaft mire vlerat qe frymezojne respektin e te rinjve. Nese nuk kane fat do ti drejtohen medias per te gjetur modelet e roleve qe duan te lozin atje do te shohin njerez qe i fitojne parate rastesisht ose nepermjet grumbullimit te faktoreve te parendesishem futbolliste ose yje te rrokut qe fitojne shuma te stermedha parash. Cfare presim te nxene te rinjte nga keta shembujt qe larteson shtypi dhe TV Atehere nuk kemi pse te cuditemi kur ata te lene ne meshiren e fatit ndodhen mes apatise dhe idealizmit pasionant.

Edhe trysnia per rezultatet shkollore del kohe pas kohe shkaku kryesor i ndjenjes se stresit dhe frikes se te rinjve. Meraku i qeverise per standardet e arritjeve po i con drejt rrenimit shume te rinj. Ata nxiten vazhdimisht te studiojne tej mase dhe u perseritet pa reshtur vlera qe kane notat per ta.

Cfaredo qe thuhet ne fletepalosjet e reklamave te shkollave mesazhi i mjedisit arsimor eshte i qarte sukses do te thote te marresh piket e mjaftueshme ne Maturen Shteterore. Por kete kut/mase nuk po e plotesojne 2 ne 4 te nxenes. Si e interpretojne dhe e perballojne ata kete gjendje Pasojen e ndjene shume familjet deri dhe shoket e tyre per te mos permendur ketu burimet materiale te perdorura per tu zhvilluar. Sot shume shkolla nuk dine vertet si te rritin aftesite dhe kapacitetet riaftesuese te nxenesve dhe nuk i trajnojne ata ne drejtim te zhvillimit te zakoneve dhe cilesive mendore qe i aftesojne te perballin kerkesat me vetebesim. Ne rastet me te mira atyre u ofrohen udhezues dhe para-teste imituese te tezave te provimeve. Keshtu madje edhe shume nga shkollat me te lsquomira po u sherbejne kerkesave dhe tensioneve nervore te rinise dhe jo zhvillimit te kapaciteteve te tyre.

Vec provimeve shkollat jane stresuese per te nxenesit per shume arsye qe tashme dihen. Ata shqetesohen se mos nuk pelqehen se mos nuk pershtaten apo se mos deshtojne ne raport me shoket. Nxenesit shqetesohen se mos nuk jane ne gjendje te perballojne ngarkesen e detyrave qe duhet te plotesojne. Ata shqetesohen se mos mesuesi i ngre ne mesim se mos nuk dine tu pergjigjen pyetjeve qe u drejtohen se mos duken si budallenj dhe qeshin me ta shqetesohen se mos trajtohen ne menyre abuzive ndash sidomos kur kalojne nga shkolla 9-vjecare ne te mesme frika e keqtrajtimit perjetohet prej tyre si ankthi numer nje. Shume ndjehen te brishte madje dhe kur pershkojne rrugen shkolle- shtepi.

Megjithese nxenesit luftojne te koordinojne trysnine e dyfishte te qendrojne menjane apo te pershtaten shkolla tradicionalisht nuk e ka marre parasysh kete lufte dhe i ka vendosur ata perballe boshtit numerik me etiketen lsquorezultat qe i klasifikon ata nga lsquome te dobetit te lsquome te shkelqyerit duke e reduktuar deshiren e tyre per te qene te ndryshem vetem ne permasen e vetme te merzitshme ndash noten qe tani u plotesua me nje tjeter numer te quajtur kredit. Ne moshen 18-vjecare nxenesit tane vijojne te pergatiten ta gjejne vendin ne kete bosht qe mbetet treguesi kryesor i suksesit te cdo shkolle dhe cdo individi.

Cdo dite nxenesit perballen me telashe te dykuptimta dhe te nderlikuara. Nga ata pritet te bejne zgjedhje dhe gjykime te shumta shpesh mbi bazen e informacionit te papershtatshem. E meqe burimet tradicionale te udheheqjes dhe autoritetit shpesh jane te dobeta dhe konfliktuese te rinjte lihen ta marrin vete pergjegjesine cka dhe i streson. Psikologet na thone se lsquostresi eshte gjendja qe perjetoni kur kerkesat ndaj jush i tejkalojne burimet mundesite qe keni per ti plotesuar ato. Prishja sistematike e baraspeshes ndermjet kerkesave dhe burimeve qe zoteroni shpie ne perjetimin e ndjenjes se jeni i papershtatshem i paafte cka ju shqeteson dhe per pasoje humbni kontrollin mbi gjerat. Ne keto rrethana njerezit perpiqen me shume te menaxhojne ndjenjat e tyre se sa te perqendrohen mbi kerkesat-shkak. Kjo ben te mohohen te anulohen te fajesohen te shmangen apo te zevendesohen veprimtarite riaftesuese. Per ta thene me thjesht pija brengosja pasiviteti ose agresiviteti jane perpjekje te deshperuara per te shmangur gjithnje e me shume kritiken qe i beni vetes se nuk jeni i afte te perballeni me problemet e jetes.

Sot pesha e kerkesave mbi te rinjte eshte shume e madhe dhe ata kane pak mundesi per ta zvogeluar ate. Ata nuk mund te ndryshojne strukturen e familjes se tyre nuk mund te ndryshojne natyren e kultures se rinise nuk mund te protestojne kunder konsumit nuk mund te ndryshojne legjislacionin arsimor apo te heqin provimet e matures. Keshtu atyre u kane mbetur dy mundesi zgjedhjeje te punojne per te zhvilluar kapacitetet e tyre ose te perfshihen ne veprimtari qe largojne vemendjen nga gjendja ku ndodhen ndash veteplagosje pije fantazi shterpe zvarritje pa fund deri fundamentalizem.

Per zhvillimin e ketyre kapaciteteve shkolla nje shkolle vertet e reformuar ka shume per te ofruar.
Por jo vetem ajo.