Sa euro vlen gjuha shqipe?

Ardian Muhaj

Shqiptarët për traditë janë shumë atdhedashës, mirëpo ngaqë tradita vazhdimisht ua lë vendin prirjeve të reja, duhet ta kundrojmë shqiptarin (vetveten) edhe nën dritën e kahjeve të tashme e jo vetëm nën qiriun e kahjeve të së kaluarës. Tradicionalisht, mësimit të gjuhës shqipe dhe ruajtjes së saj i është dhënë pothuajse tërësisht një ngarkesë emocionale e madhe, por pa një arsye të shtjelluar thellë dhe pa mbështetjen e rëndësisë së mirëfilltë materiale, të prekshme që mbart çdo gjuhë në përgjithësi dhe natyrisht në këtë rast edhe “gjuha jonë sa e mirë”.

Identiteti gjuhësor është i lidhur me atë kombëtar. Nga ana e vet, ky i fundit është i lidhur jo vetëm me gjuhën, por edhe me territorin, dhe me ekonominë. Pra, siç dihet, përkufizimi i kombit e përfshin edhe përbashkësinë ekonomike, përveç asaj gjuhësore, territoriale dhe të prejardhjes.

Për t’i rënë pak më shkurt, gjuha jonë “sa e mirë”, është njëkohësisht edhe “sa e vlerë”. Patetizmi dhe irracionalizmi komunist e ka dëmtuar pa dyshim lidhjen e ngushtë që do të ishte dashur të ekzistonte mes shqipfolësit dhe shqipes së folur. Përmasat e qasjes së tillë, kryekëput ideologjike, janë përshkallëzuar e thelluar më tej, në vitet e tranzicionit.

Ideja që ekziston akoma, madje që mbizotëron në rradaket tona edhe tash dy dekada mbas komunizmit, është se gjuha shqipe, ruajtja dhe mësimi i saj, janë çështje me të cilat duhet të merret shteti. Kjo pikëpamje nuk ka pasur kurrfarë tranzicioni, madje edhe pse ka zënë rrënjë nga konceptimi tejet paternalist i shtetit në komunizëm, duket se gjatë këtyre dy dekadave ka bërë jo vetëm trungun, por edhe degët e frutat e hidhura. Këto fruta të hidhura të keqperceptimit të rolit të gjuhës amtare në shoqëri besoj se nuk ka shqiptar që në mos i pastë shijuar, të mos i ketë parë apo dëgjuar. Vështirë të gjesh shqiptar që të mos ketë të njohur, qofshin komshinj, farefis apo shokë e miq, që kanë fëmijë, që edhe pse të lindur nga prindër shqiptarë, nuk flasin gjuhën shqipe, për faktin e thjeshtë se nuk e dinë, ngaqë prindërit nuk ua kanë mësuar.

Pasojat sociale të një gremine të tillë mes prindërve shqipfolës dhe fëmijëve joshqipfolës në mesin e emigrantëve tanë do të duhej ta shtjellonin specialistët e fushës, mbasi ka lëndë të parë sociologjike mjaft të bollshme. Prindërit, në shumë raste përmes këtij hendeku që e kanë ndërtuar vetë me fëmijët e tyre, herët ose vonë do të shijojnë frytin e hidhur të përçarjes së familjes për shkak të akulturimit të natyrshëm e të shpejtë të fëmijëve dhe pamundësisë së tyre për t’u akulturuar në mesin e shoqërive pritëse.

Një nga rastet më domethënëse për të ilustruar qëndrimin e emigrantëve tanë ndaj gjuhës shqipe është Londra. Në autobusët karakteristikë dykatësh, në trena apo qendra tregtare, vështirë të mos shohësh familje shqiptare, ku prindërit mes vete flasin shqip, fëmijët mes vete flasin anglisht dhe pavarësisht se si u drejtohen prindërit, në shqip apo në anglisht, fëmijët u përgjigjen vetëm në anglisht. Kjo, kur Londra përbën një nga qytetet më kozmopolite në botë, me mbi 30 për qind të popullsisë të lindur jashtë Anglisë dhe mbi 50 për qind të saj me prejardhje joangleze, ku nuk ekziston diskriminimi etnik ndaj shqiptarëve, ta zëmë në krahasim me Greqinë dhe ku të gjitha etnitë e tjera (zyrtarisht mbi 300), sidomos turqit, latino-amerikanët e grekët e ruajnë me shumë xhelozi gjuhën e tyre. Në fakt, spunton për këtë shkrim e mora nga fushata e reklamës së Western Union-it që ka disa ditë i ka mbushur tabelat e reklamave në rrugët e Londrës me postera të shkruar në gjuhën shqipe dhe për të cilët besoj se shumica dërrmuese e fëmijëve shqiptarë nuk i kuptojnë ose i kuptojnë po aq sa ç’i kuptojnë edhe fëmijët nga Bangladeshi.

Pengesa gjuhësore mes prindërve dhe fëmijëve si rregull shkon duke u bërë gjithnjë e më e madhe sa më shumë rritet fëmija, mbasi duke u rritur shkon duke e zgjeruar gjithnjë e më shumë kapacitetin dhe bagazhin gjuhësor në gjuhën e re, ndërkohë që aftësia e prindërve për të përvetësuar gjuhën e re me ritmin e fëmijëve të tyre shkon përkundrazi duke u zvogëluar me kalimin e viteve.

Veç problemeve sociale që sjell shkëputja e fëmijëve nga tradita e prindërve dhe si pasojë edhe nga trashëgimia e tyre kulturore, morale e sociale, barriera gjuhësore herët ose vonë do të pasqyrohet edhe në shkëputjen e këtyre fëmijëve të emigrantëve nga trashëgimia e tyre ekonomike apo më ngushtë pasurore.

Secili prind që e ka lënë Shqipërinë për arsye emigracioni e ka pasur njëfarë pasurie, të vogël apo të madhe qoftë. Ka raste të shumta emigrantësh që kanë lënë vilat dy apo trekatëshe, për të banuar me qera nëpër metropolet e botës. Apo të tjerë që kanë lënë me dhjetëra dynymë tokë për të jetuar në vende ku nuk zotërojnë tjetër përveç krahëve. Natyrisht, nuk po e gjykojmë zgjedhjen e tyre, mbasi në të shumtën e rasteve kjo nuk ka qenë zgjedhje, por imponim nga kushtet e vetë jetës, por mënyra se si e kanë konceptuar trashëgiminë e tyre pasurore emigrantët tanë, mendoj se nuk ka qenë dritëgjatë për të mos thënë që ka qenë shpesh dritëshkurtër.

Të zotërosh një shtëpi dy apo trekatëshe, një apartament dy plus një apo gjysmë hektari tokë, në një vend që ndodhet në zemër të Evropës, buzë dy deteve të mrekullueshme, në kryqëzim të rrugëve ndërkombëtare, me klimë aq të zilepsur mesdhetare, që është anëtar i NATO-s dhe kandidat potencial për të qenë shpejt pjesë e hapësirës më të madhe të begatisë dhe paqes që ka njohur historia, BE-së, do të thotë në rastin më të keq të zotërosh mbi njëqind mijë euro pasuri të patundshme.

Rritja gjithnjë e më shumë e interesit të agjencive imobiliare evropiane ndaj mundësive që ofron Shqipëria dhe nga ana tjetër shkëputja gjithnjë e në rritje e emigrantëve tanë dhe fëmijëve të tyre nga perspektiva ekonomike e vendit amë përbën një paradoks të hidhur. Ka më se një vit që revista “The Times” në një reportazh, duke krahasuar rastin e Shqipërisë me atë të Bullgarisë, pohonte se bumi i tregut imobiliar ndërkombëtar në Shqipëri i ka të gjitha kushtet që të fillojë dhe ashtu sikurse në Bullgari, asgjë nuk mungon më tepër sesa ndryshimi i perceptimit të Shqipërisë nga një vend me probleme në një vend me mundësi.

Për këto arsye emigrantët tanë duhet të bëjnë gjithçka kanë mundësi që t’ua mësojnë gjuhën shqipe fëmijëve të tyre, jo thjesht për shkak se shqiptarët dhe Shqipëria janë një popull dhe vend me trashëgimi të madhe historike e kulturore, por para së gjithash, sepse Shqipëria është një vend me ardhmëri pa dyshim të madhe e të ndritur. Le t’ua mësojmë shqipen fëmijëve, jo thjesht për nder të gjyshërve, por para së gjithash për hir të nipave.