Sekreti i jetegjatesise mes maleve te Vilkabambas
Ketu nje burre ne 127 vite jete kishte shkuar ne spital vetem nje here te vetme ate te fundit kur mbylli syte pergjithmone. Nje tjeter grua 90-vjecare eshte rrobaqepese dhe vazhdon ta shkoje fillin ne gjilpere ende pa syze. Ka edhe legjenda qe thone se pikerisht ketu nje 90-vjecar beri tre femije me gruan e tij shume me te re ne moshe. Ndodhi te cuditshme ngjasin ketu ne Vilkabamba nje fshat i larget ne jug te Ekuadorit rreth 1500 metra mbi nivelin e detit dhe me nje klime pranvere te perhershme qe shkon nga 19 deri ne 25 grade. Ka qe nga fillimet e viteve lsquo70 qe fale kerkimeve te profesor Alexander Leaf te Universitetit te Harvardit qe Vilkabamba habit boten e bashke me te edhe dy zona te tjera thuajse njelloj si kjo te largeta e te panjohura Hunza ne Kaukaz dhe Ogimi ne ishullin e Okinawa ne Japoni. Keto zona konsiderohen si parajsat e jetegjatesise sepse secila prej tyre numeron mes banoreve me dhjetera njerez qe i kane kaluar 100 vjecet. 98-vjecari Timoteo Arboleda Hurtado eshte nje prej banoreve qe pershkon cdo dite me shume se dhjete kilometra ne kembe ngrihet qe ne pese te mengjesit per te mbaruar punet e tij ne mal dhe pastaj ne pese te pasdites merr rrugen per tu kthyer ne shtepi. Gruaja tregon i ka vdekur disa vjet me pare por ai nuk ndihet vetem. Eumlshte i rrethuar nga femijet dhe nje mori mbesash e nipash qe nuk e lene te merzitet per asnje cast. Shpresoj qe Zoti te me lere te jetoj edhe pak ne kete bote. Me me shume probleme duket 105-vjecari Joseacute Manuel Picoita Rojas qe ka 6 femije dhe shume niper e mbesa. Vuaj nga zemra dhe e kam tensionin te larte. Gruaja me ka vdekur 13 vjet me pare ndersa une banoj me femijet dhe familjet e tyre. Kur isha i ri ecja shume nisesha te henen dhe kthehesha te shtunen. Po ashtu jam argetuar kam pasur shume femra kam pire vere dhe duhan gjithe jeten. Tani duket sikur trupin tim e ka zene gjumi. Pak hapa me tutje dy gra te tjera duken qe kane kaluar nje shekull jete. Sella Adolphina Parapineda qe duket me autoritare dhe aristokrate se gruaja tjeter tregon se nga 9 femijet qe ka bere vetem tre prej tyre i kane mbetur gjalle. I kam provuar te gjitha ne jete si vetmine ashtu edhe varferine. Ajo qe e frikeson Ermelinda Castillon eshte ngjyra e lekures dhe e kraheve qe i mban zbuluar jane gjithe rrudha te medha e te zeza thuajse te frikshme. Per tu ndier mire me veten mban disa vathe floriri dhe ne goje disa dhembe te arte. Burri i ka vdekur gjashte vjet me pare. Ne vitin 1971 kur Vilkabamba numeronte rreth 819 banore sot rreth 5 mije 9 persona me shume se 100 vjec shetisnin te qete ne rruget e fshati. Sekreti i jetegjatesise qendron te nje diete e thjeshte me 1200 kalori ne dite me pak yndyra dhe pa kolesterol per te reduktuar prekjen nga semundjet kardiovaskulare. Ne shendetin e njerezve kontribuojne si ushqimet pjesa me e madhe e tyre produkte lokale ashtu si uji i lugines se shenjte qe eshte vertet special. Por shume mendojne se shendeti i ketyre 100-vjecareve lidhet me faktin se ata kane zakonet dhe menyren e tyre te te jetuarit. Po sipas asaj qe thone sociologet banoret e kesaj zone njihen si perdorues te veseve me te keqija pine shume alkool dhe duhan. Duhani i tyre i preferuar quhet Chamico dhe efektet e tij sipas eksperteve jane edhe me te renda se ato te shkaktuara nga marijuana dhe kokaina halucinacione humbje kujtese dridhje eksitim. Nese duhanit i shtohet edhe alkooli nje pije me emrin Puro e ngjashme me rumin atehere mund te hyhet pa frike ne ciklonin e cmendurise. Ndaj edhe shume turisteve te huaj qe vijne ne fshat u keshillohet te rrine larg Chamico-s dhe Puro-s. Nje e vecante tjeter e Vilkabambas eshte se femrat jane me te shumta ne numer se meshkujt ky raport eshte tre me dy. Por hartuesit e statistikave paralajmerojne se kane qene gjithmone burrat qe e kane kaluar limitin e 130 viteve jete. Ndryshe nga sa ndodh ne te gjithe planetin ne luginen e shenjte me pranvere te perjetshme burrat jetojne me gjate se grate. Por ka edhe perjashtime. Eumlshte rasti i Maria Josefa Ocampo Rojas qe i ka mbushur 103 vjetet duke u cilesuar si nena shekullore ndersa i shoqi Miguel Leon vdiq para saj ne moshen 100-vjecare. Grate ketu mbajne rekorde te jashtezakonshme. Shume prej tyre kane sjelle ne jete femije pas te 50-ave madje ne raste te rralla edhe ne moshen 60-vjecare. Nuk mund te mungonte ne temen e jetegjatesise aftesia per ti atribuuar veti magjike malit te zotave. Nje studim i kardiologut nga Ekuadori Miguel Salvador qe ne Vilkabamba ekzaminoi 338 persona mes burrave grave dhe femijeve zbuloi se asnjeri prej tyre nuk ishte prekur nga arterioskleroza dhe disfunksionet kardiake por as nga kanceri nga diabeti dhe nga Alzhaimeri. Po ashtu nga studimi doli se burrat mbi 65 vjec ishin ne menyre te jashtezakonshme shume te shendetshem. Nje tjeter vecori lidhet me seksin. Grate ankohen se burrat e tyre nuk i lene rehat edhe pse mund te jene me moshe mbi 80 vjec tregon mjeku i kesaj zone doktor Correa. Ashtu sic kujtohet ne librin Eterna Juventud Vilkabamba ben pjese me merite te plote ne vendin me te preferuar per tu vizituar nga turistet si ata nga Europa ashtu edhe nga Kina nga Kanadaja apo Amerika e Jugut. Sa here qe shkon ne ndonje banese ne Vilkabamba te ofrojne nje filxhan caj te pergatitur me bime te fresketa te mbledhura nga keto ane. Ne Vilkabamba tregon doktor Correa njerezit ushqehen shendetshem me produkte natyrale te tokes se tyre me fruta dhe perime te fresketa. Ketu njerezit perdorin nje perzierje frutash dhe perimesh qe nuk ndodhet ne asnje vend tjeter te botes yuka miser banane. Eumlshte nje diete natyrale qe nuk permban asnje lloj kimikati. Ne kete zone pemet mbushin me oksigjen vazhdimisht atmosferen dhe ajri eshte 100 per qind i paster. Pikerisht te gjitha keto elemente te mbledhura se bashku perbejne sekretin e jetegjatesise se ketyre banoreve. I njejti fenomen po verifikohet edhe ne Hunza ne brigjet e Detit te Vdekur ne Gjeorgji ish-Bashkimi Sovjetik ku lindi Stalini dhe ku gjenerali Shirali Muslimov la gruan shtatzene ne moshen 136-vjecare e me pas vdiq ne moshen 168 vjec. Ashtu si ne Vilkabamba uji i Hunzas permban minerale me efekte antioksiduese. Keto te fundit veproje si ilac natyror kunder procesit te plakjes se qenieve njerezore. Gjithsesi ky fenomen nuk eshte verifikuar ende shkencerisht. Ne zyren e e Correas gjen vetem nje barele nje dollap nje tavoline dhe 3 karrige. Doktori eshte i bindur se njerezit qe vuajne nga zemra dhe tensioni i gjakut ketu sherohen plotesisht. Ne kete lugine ka dicka qe e ngadaleson plakjen dhe vdekjen e qelizave te trupit. Ketu rritet vilco nje lloj peme tipike e kesaj zone qe prodhon shume oksigjen. Pastaj edhe lidhjet familjare jane mjaft te forta.