Shpirti i Mersin Vlashit është i lirë

Ishte dita n t gdhir 20 marsi 2010, e shtun, kur shpirti i Mersin Vlashit u nda prej trupit t tij t sfilitur nga strmundimet e mdha, npr burgjet politike. Her i ngrn, her i pa ngrn, ai kaloi 31 vjet npr “gulakt” i diktaturs komuniste shqiptare. Nna e tij, nj grua plak, e gjymtuar n njrn kmb, sa her i kaprceu vetm n kmb rrpirat e thella t maleve t Spait, pr t gjetur birin e vetm n kampin e rrethuar me tela me gjemba dhe karakollet me ushtar... Kishte raste q nuk e merrnin makinat e Rrepsit, q ngarkoheshin me mineralet e miniers s Spait, nxjerr nga t burgosurit politik, sepse ishte “nna e nj armiku t klass”... Kishin vdekur nna t tjera si ajo, “ t armiqve t popullit”, madje t lna qllimisht mes maleve t egr e t ftoht, mbuluar me dbor, ku nuk piptinte kmb njeriu... ngrir nga t ftohtit... Por nna e Mersin Vlashit jetoi me shpirt ndr dhmb, si nj heroin e vrtet pr t ndihmuar t birin. Pikrisht at djal trim e patriot, i cili n kryengritjen e famshme t t burgosurve politik, m 21 maj 1973, pikturoi flamurin e shokve t tij bashkvuajts, q e prgatitn pr ta valvitur mbi pallatin trekatsh t ndrtess ku ata flinin. Njzet vjet dhe askush ende nuk sht kujtuar pr kt akt madhor dhe historik, t ringritjes s flamurit kombtar pas prdhosjes q i bri klika komuniste flamurit t Ismail Qemalit, me vendosjen e yllit n t, simbolin e internacionalizmit proletar, pr ta vlersuar si nj veprim t guximshm e patriotik, si ka ndodhur shpesh koht e fundit me vlersimet nga Presidenti pr hetuesit dhe gjyqtart e zellshm t diktaturs... Nderimin e fundit Mersin Vlashit ia bn bashkvuajtsit e tij n bashkpunim me shoqatat dhe Institutin e t Prndjekurve Politik... uditrisht, n homazhin prpara arkivolit t Mersin Vlashit, t mbuluar me flamurin kombtar, n oborrin e ndrtess s Institutit t Prndjekurve, u paraqit edhe nj nga kshilltart e Presidentit, pikrisht zoti Cikuli, me nj flet dekorimi - post mortum! Pr se vall ndodh kshtu n demokraci, q trimat dhe patriott antikomunist, dekorohen vetm pasi ata kan vdekur, ndrsa ish komunistt apo punonjsit e ish sistemit komunist, i marrin dekoratat pr s gjalli? A nuk sht ky nj handikap i shoqris dhe institucioneve shtetrore t ksaj shoqrie?

* * * Nuk e prisja telefonatn e nj mikut tim t vuajtjeve n ort e vona t darks, pak dit prpara se t vdiste Mersin Vlashi, q m krkoi me dashamirsi, t pranoja ofertn e televizionit kombtar norvegjez, pr t qen un “ciceroni” gjat filmimeve q ky televizion do t bnte n kampin burg t Spait, pr t cilin kishin dgjuar se diktatura komuniste shqiptare kishte “vulosur” n t, vite t tra, krime t padgjuara n historin e njerzimit...

- Ti je dhe pjesmarrs i kryengritjes n at burg, m tha bashkvuajtsi im.

– Me siguri q do t’i ndihmosh ata m shum nga cilido prej nesh...

Shkak pr t ardhur televizionin kombtar norvegjez n Shqipri ishte
romani i shkrimtarit t mirnjohur i atij vendi, Kejll Hoibraaten, me titull “Aleksandra, nj histori shqiptare”, i prkthyer n shqip nga Myrteza Shini, mik dhe bashkpuntor i ngusht i shkrimtarit. N t cilin, prve historive t jets s shqiptarve fill pas rrzimit t komunizmit, jepen prshkrime realiste pr doket dhe zakonet shqiptare, uditrisht t sakta pr sa i prket kodit moral dhe estetik t vendasve. Me kt rast, n rrjedhjen e ngjarjeve n roman, jepen edhe episode t tmerrshme nga jeta e nj t burgosuri politik n burgun e Spait, t cilin autori, pas rrzimit t komunizmit n Shqipri, e pa me syt e tij kt ngrehin t llahtarshme mes maleve, ku i burgosuri kishte vuajtur vite t tra. Ky prshkrim i vendit ku qe ndrtuar burgu dhe ku ishin dergjur jet njerzish t pafajshm, pikrisht n nj koh paqe dhe lulzimi t vendeve evropiane, prbnte, ndoshta, kampionin e shkeljeve monstruoze t t Drejtat t Njeriut n Shqipri, pr televizionin kombtar norvegjez... Fal edhe informacionit pr mua, Bedri okun, q romancieri kishte marr nga bashkvuajtsi im, ai erdhi e u miqsova me mua para se t shkonim n Spa. Kt her shkrimtari i mirnjohur q shoqronte televizionin e tij kombtare, ndryshe nga hera e par u gjend, pas ca ditsh, me mua n Spain e Mirdits s mirnjohur, brenda dhe jasht Shqipris.

E pranova ftesn e tij me knaqsi pr dy arsye. I shtytur nga kureshtja e madhe pr t njohur shkrimtarin norvegjez, dhe, e dyta, pr t par me syt e mi impresionet e t huajve, si njerz t lindur e rritur n nj vend paqsor e demokratik, si sht Norvegjia e zhvilluar e demokratike, prball realitetit ish komunist shqiptar, sui generis!

M’u kujtuan astet kur isha me “Top Channel”-in disa vite m par, s bashku me nj bashkvuajtsin tim, Bedri Blloshmin, udhhequr nga gazetari i talentuar, Martin Mema, n Spain e famshm, nga i cili u prodhua nj emision trondits, por q nuk u dha m shum se njher n televizion... kurr m! Ndoshta doli m trondits nga ’e lejonte politika e televizioneve privat... t pronarve... q, uditrisht kan nostalgji pr at koh...

Ndrsa me televizionin kombtar Norvegjez pun ishte e dyfisht, apo e trefisht nga ajo e “Top Channel”-it ton... Jo vetm ngaq ata kishin ardhur me tri kamera n dispozicion pr t filmuar aneknd vendin-burg, ku godinat e shkretuara e t rrnuara, si nga nj bombardim barbar, tregonin dhimbshm se, dikur, aty kishin jetuar njerz-skllevr, antikomunist, klithmat e t cilve dukej sikur jehonin ende n barkun e malit me krom e pirit, ngaq nj pjes e tyre kishin mbetur prjetsisht aty, t bllokuar nga shembja, apo t hedhur qllimisht npr furnelat e mbushura me materiale, apo disa prej t cilve prpiqeshin ende pr t plotsonin normn astronomike t puns q u kishte caktuar qeveria e pashpirt komuniste, pa e ditur ende, ndoshta, q regjimi i egr komunist kishte marr fund qyshkur ...

Un flisja dhe tregoja sikur t ndodhte do gj n ato momente, kur t burgosurit niseshin n pun dhe numroheshin tek porta dy nga dy dhe, disa syresh, policia i zhvishte me prdhun pse patn veshur ndonj rrob me tepr nga ’u lejonte rregullorja, ose ngaq ishin me temperatur dhe nuk donin t dilnin hollshm n pun... Apo disa t tjer q protestonin, ngaq nuk donin t punonin “xhaba” pr komunistt... q prlesheshin me policin pr t mos dal fare n pun... Donin t ktheheshin qoft edhe duke u mbyllur n birucat e ftohta...”. M mir n biruca se sa n galeri, nga ku nuk mund t kthehemi m t gjall!”, - thoshin ata. Pastaj kur i nisnin n pun me brtitma t shoqruar, si gjithmon, nga polict dhe qeni i famshm Tarti, besnik i t burgosurve,i cili i prcillte bashkvuajtsit e vet deri te vendi i puns, pr t marr ata q prfundonin turnin... Norvegjezt filmonin dhe incizonin t mahnitur... U tregova tarracn e shkatrruar tashm, ku t burgosurit grumbulloheshin tri her n dit, n t nxeht e n t ftoht, nga ku zbrisnin dy e nga dy, q komanda e burgut t’i numronte pr t qen e sigurt se i kishte t gjith ata brenda...

U tregova birucat e tmerrshme, ndrtuar prkarshi ers s ftoht t dimrit... vendin ku torturoheshin dhe rriheshin ata q kundrshtonin dhe thyenin rregullat e burgut...mensn ku hahej ltyra e gatuar me uj piriti dhe margarin ... vendin e ezmave, nga lfyti i t cilave rridhte uji i atht me acid sulfurik prej tubave t grryer nga piriti, ku t burgosurit ishin t detyruar t shuanin etjen e tyre dhe t gatuanin me at uj... Ata pyetn pr revoltn e famshme t t burgosurve politik t atij burgu dhe un ua tregova fill e pr pe`... U tregova vendin ku Sknder Daja, 21 ve , hipur mbi supet e shokve t tij t burgosur, u bri thirrje ushtarve, moshatarve t vet, se grykat e automatikve q kishin npr duar t mos i mbanin nga t burgosurit e ndrgjegjes, q luftonin pr liri dhe demokracin, por nga ata q ishin prapa tyre, armiqve t betuar t liris e t begatis s vendit, nga ata q e kishin mbushur Shqiprin me burgje dhe kampe internimi... q e urrenin Evropn dhe Amerikn Demokratike... dhe pr kto e pushkatuan. U fola pr Hajredin Pashajn, 32 vje, q ia prveshi n sy Feorr Shehut, zv.ministrit t Brendshm, bashkfshatarit t tij, kur i tha se, s’do t ishte e largt dita q ai me shokt e tij do t vinin n burg, ose do t hanin plumbin koks, si kriminel dhe tradhtar t popullit e t Shqipris...dhe e pushkatuan.

Pr Dervish Bejkon, 36 vje, trimin azgan q ua drrmoi turinjt oficerve dhe policve n prleshjen q ata bn me t burgosurit politik pr t ruajtur sundimin e tyre n kamp...dhe e pushkatuan.

Pr Pal Zefin, njeriun- kryengrits, i cili qe ndr t pakt nga ata q kishin futur kmbt n kampin – burg t Spait dhe s’kishin pranuar t punonin “xhaba” pr komunistt. Ai ishte shkaku dhe nxitsi i fillimit t ksaj kryengritjeje t madhe dhe historike dhe e pushkatuan... U tregova pr vendin ku u vendos flamuri kombtar pa yllin komunist dhe autort kryesor pr ngritjen e tij, nj nga t cilt ishte edhe Mersin Vlashi q u fik para ca ditsh dhe u varros pa u filmuar nga asnj televizion i vendit... Ndryshe, krejt ndryshe nga ’ndodh kur vdes ndonj komunist q i ka t lyera duart me gjak t pastr shqiptarsh t pafajshm, se si nxihen gazetat dhe jepen pamje nga ceremonia e varrimit t tij, pompoze. Turp m t madh kombtar nuk ka!

- Kemi bredhur n t gjitha kampet naziste dhe fashiste, – tha Aleks Rose, drejtuesi i ktij emisioni pr televizionin kombtar Norvegjez, - por si kampi i Spait nuk krahasohet asnj prej atyre q kemi par. Norvegjezt dhe evropiant me siguri q do t uditen kur ta shohin emisionin ton me ju, shqiptart, se si e keni ln kt pjes t veant n historis t popullit tuaj t katandiset n kt derexhe...