Simon Montefiore, historiani që e prezantoi kryeministrin David Kameron me Princin Çarls

Simon Sebag Montefiore më fton në shtëpinë e tij në Kensigton me pamjen e një njeriu të çliruar. Ai sapo kishte përfunduar, pas tre vitesh ngulmi, një biografi monumentale prej 600 faqesh të Jerusalemit. Ai i shihte rrallë fëmijët e vet, vizatimet e të cilëve janë mbi muret e tij studimore (“Gëzuar Hanukkah, Baba!”) dhe gruaja e tij, romancierja Santa Sebag Montefiore (motra më e madhe e Tara Palmer-Tomkinson), thoshte se “ai ndonjëherë nuk vinte në shtrat, vetëm shkruante gjithë natën”. Rezultati ishte një histori e gjerë, e trazuar dhe shumë e përgjakshme – por kjo është në rregull me Sebag, siç ai njihet. “Lexuesit e duan vdekjen”. “Jerusalemi”, më tregon ai me krenari, “është plot me të gjitha llojet e vdekjeve – masakra, varje, therje...”. Librat e tij të mëparshëm, “Stalini: Në oborrin e Carit të Kuq” dhe “Stalini i Ri” ishin gjithashtu dijetarë të frikshëm, duke vizatuar materialet më të habitshme arkivore të Kremlinit që ai menaxhoi të hynte pasi Putini shijoi historinë e tij revizioniste të “Katerinës së Madhe dhe Potemkinit”.
Fatkeqësisht, kjo rrugë tashmë është mbyllur, librat e Stalinit nuk do të pranohen me Reputacionin e Regjimit të vetëdijshëm të Rusisë, që ai zbuloi pasi shkoi në Rusi dhe kërkoi dhomën e tij përsëri. “Cilën dhomë”? e pyeti arkivisti.
Në vizitën e tij të ardhshme, ai tha se nuk mund të hynte në arkiva pasi dy roje të sigurisë ishin dehur dhe kishin rënë në boshtin e ashensorit. “Kjo është shumë ruse, pasi në Rusi çdo gjë është gjysmë aksidentale, gjysmë komplot”.
Akoma, librat e Stalinit e themeluan atë, në vetëm gjashtë vjet dhe në moshën 45 vjeçare, si një nga historianët tanë më të njohur, u botua në 35 gjuhë. Pa përmendur lidhjen më të mirë: Princi i Ëellsit është një mik shpesh i përshkruar si “babai i nderit” i Santa-s, Kate Middleton u kujdes për daljen e librit të tij të fundit. “Një vajzë kaq e këndshme”. A do të shkojë ai në dasmë? “Do të më pëlqente, por nuk e di nëse jam i ftuar”. Në vitin 2006, ai e prezantoi Princin e Ëellsit me David Kameron, duke gatuar darkë për të dy ata në shtëpinë e tij. “Pati shumë biseda, shumë të qeshura”, tha ai, shumë i matur në përgjigje, edhe kur unë e pyeta se çfarë hëngrën.
Në shkrimin e Jerusalemit ai u përpoq të shihte në mënyrë objektive qytetin më të kontestuar të botës. “Të dyja palët kanë pretendime, në rastin hebre dhe mbi 3000 vjet dhe në rastin arab që nga viti 638. Të dyja palët duhet t’i japin fund mohimit të historisë së njëri-tjetrit. Kjo është e vetmja mënyrë për të pasur një Jerusalem paqësor. “Ai i dha një shikim të shpejtë asaj qe do të dukej pas shtatë vjetësh”. “Kam vizituar me familjen time, pastaj me Teddy Kolleck (më pas kryetar bashkie) dhe kemi ngrënë drekë me familjet palestineze, të cilat ai i pëlqen dhe respekton dhe ato e pëlqejnë atë: filozofia e tij ishte se ekziston një qytet hebre dhe një qytet arab. Ky ishte qyteti i hapur dhe tolerant i Jerusalemit në një kohë – dhe mund të jetë përsëri”.
Duke pirë çaj, të cilin e bën me mjaltë, ai sugjeroi se askush nuk do e pëlqente librin e tij, duke thënë se nuk është partizan. “Asnjë nga kundërshtarët nuk do ta miratojë plotësisht. Unë kam shkruar atë që unë mendoj se është e vërteta për çdo periudhë të historisë së Jerusalemit”, tha ai. “Unë kam kritikuar Jerusalemin, palestinezët, rregullat arabe dhe ato të krishtera...Unë mendoj se nëse të gjithë janë pak të pakënaqur me të, atëherë e kam bërë mirë”.
Sebag e përshkruan veten dhe si i brendshëm dhe si i huaj. Ai u rrit pranë shtëpisë së tij në Kensigton, ku babai i tij, Dr Stephen Sebag Montefiore kombinoi së bashku psikiatrinë dhe praktikën e përgjithshme. Ai pa klientë të profileve të larta si Peter Sellers të shkonin e të vinin – Dudley Moore dhe Peter Cook (Ata shkruan një skeç për babain e tij. Cook paraqitet si një psikiatër, ndërsa Moore rrëfen perversionet e tij gjithnjë e më të tmerrshme, të cilat Cook i përcakton si vetëm “normale”). “Dramat kanë qenë gjithnjë tërheqëse. Njerëzit do të kenë dështime dhe do të arrijnë në mes të natës. Për këtë ditë, unë takoj njerëz dhe kujtoj fytyrat e tyre, sepse ata duhet të kenë ardhur në shtëpi. Kur isha djalë i vogël, unë gjithnjë e kam ditur se çfarë po ndodhte, por mamaja më thoshte “nëse flet një fjalë të vetme për këto, babai yt do të shkatërrohet! Kështu mësova si të mbaj sekrete”.
Kur ishte djalë i vogël, Sebag ishte ndër të parët që u diagnostikua me Dyslexia (“perfekt” tha i ati i tij dhe e dërgoi për mësime plotësuese në Ëimbledon). “Iku tani”, tha ai dhe pse shkrimi i tij është aq i keq sa nuk mund ta lexojë as ai. Ai fitoi një Ekspozitë në Gonville dhe Caius College, Cambridge, por ai ishte “një zhgënjim total”. “unë nuk punova asnjë ditë gjatë gjithë kohës që isha atje. Nuk e di se ç’më ndodhi. Kam kaluar shumë kohë vetëm duke biseduar. E tmerrshme”.
Ai është një qenie sociale dhe një kompani magjepsëse me sy edhe për detajet (në shënimet për  Gibbonian e Jerusalemit, për shembull, mësoi se Herodi i madh i kishte lyer flokët e tij). Sebagu tani shikon miqtë e ngushtë të gjeneratës së tij në stolin e parë të Toryt. Ai nuk mund të thotë se kur dhe si u takua me to. “Ai nuk mund të përmendë emra, por shokët përfshijnë jo vetëm Kameronin, por edhe George Osborne dhe gruan e tij, Frances dhe Michael Gove. “Ju mendoni se ata janë të rinj, sepse janë bashkëmoshatarët tuaj, por në fakt Gedafi e ka marrë pushtetin në 29 dhe Baby Doc
Duvalier ishte vetëm 19 vjeç...” Ai e admiron Koalicionin “Ata janë të talentuar, të nderuar dhe shumë radikalë – ata duhet t’i bënin këto shkurtime dhe po i bëjnë shumë mirë”.
Ai mbështet me gjithë zemër reformat e arsimit Gove dhe mendon se “është e domosdoshme sjellja e leximit të klasikes në program”. “Edhe Burke?” “Literatura e vërtetë po sëmuret dhe është absurde që kjo mbahet e fshehur. Ka shumë injorancë atje jashtë”. Kur ai ishte në turne duke promovuar Stalinin e Ri. Ai u trondit kur dëgjoi një asistent shitjesh në librari që njoftonte mbi Tannoy: “Joseph Stalin është këtu duke nënshkruar libra”.
Besimi i tij ideologjik (Santa e konvertuar në Judaizëm në mënyrë që të martohej me të) është “një pjesë e jetës time për të cilën unë nuk kam ndjerë kurrë dyshim”. “Jerusalemi” është motoja e familjes së tij, e zgjedhur nga xhaxhai i tij i madh, Sir Moses Montefiore, kur Mbretëresha Victoria e bëri fisnik në 1837 dhe Sebag sot mban unazën e tij të firmosur. Sir Moses ishte një afarist i pasur, partner i bankës  Rothschilds dhe një filantrop për të drejtat ndërkombëtare të çifutëve. Çdo Pashka Montefiores ka lexuar me zë të lartë llogarinë e tij sesi, në një stuhi në det, Sir Moses qetësoi dallgët duke hedhur jashtë bordit një pjesë të matzah ndorme.
Sebag mendonte për të si “një shenjtor i devotshëm i familjes”, por gjatë kërkimeve të tij rreth Jerusalemit ai zbuloi se Sir Moses ishte “një vizionar, trim” dhe u bë baba në moshën 81 vjeç me një shërbëtore 16 vjeçare. “Kam filluar ta rishikoj mendimin tim për të”. “Gjyshërit e tij nga nëna ia mbathën nga persekutimi Carist në një karrocë prej kashte”. “Ata erdhën këtu me një shpresë të madhe dhe besim për Anglinë. Ne kemi lulëzuar këtu. Unë nuk kam simpati për njerëzit që ankohen dhe për gjërat më të vogla. Ju nuk duhet të jeni shumë të ndjeshëm”.
Megjithatë, ai bëhet intensiv, kur unë e pyes nëse ka pasur ndonjë ndryshim ndaj hebrenjve në këtë vend, për shkak të aktivitetit të Izraelit në Gaza  dhe Territoret e Pushtuara. Po – dhe ai e sheh “mjaft djallëzor” krahasimin e “mbrojtjen izraelite të sigurisë së vet me (veprimet) e nazistëve. “Unë nuk e mendoj për asnjë moment se të gjithë ata që kritikojnë Izraelin janë anti – semitë – unë e kritikoj vetë atë. Megjithatë, shumë nga kritikat e Izraelit do të rrjedhin nga një anti – Semitizëm i ri, i cili është mjaft i pakëndshëm. Gjatë luftës së Izraelit në 2006, arriti një pikë që ishte me të vërtetë absurde. Për mua, si hebre, por veçanërisht si historian, çdo krahasim i veprimeve izraelite me ato të nazistëve në Luftën e Dytë Botërore është i padrejtë moralisht dhe faktikisht; është thellësisht malinje dhe anti – semite. Kjo është vetëm eksperiencë e hebrenjve kundër shtetit të Izraelit, ku nuk ka asnjë histori paralele për Holokaustin”.
Libri i tij përfundon me një përshkrim të gjallë të “Këtij Mëngjesi” në Jerusalem. Ai është “në ankth” dhe “i depresionuar” për shumë aspekte të qeverisë izraelite: “Të gjitha çështjet e tmerrshme të sigurisë, paragjykimet dhe problemet, që unë i përshkruaj me detaje në libër”. Ato nuk duhet kurrë të ngacmojnë njerëz të tjerë, duke i bërë presion që të lenë shtëpitë e tyre dhe unë e urrej këtë aspekt, Izraeli akoma është një demokraci me të drejtën për të mbrojtur veten e tij”.
Ai shumë natyrisht sheh gjithashtu edhe anën e ndritshme. “Këto 40 vitet e fundit që nga viti 1967, për herë të parë në 3.000 vjet në Jerusalem të gjithë mund të punojnë të lirë, duke përfshirë myslimanët dhe hebrenjtë”. Këtë javë ai prezantoi “librin e tij serioz të madh, at Asprey”. Të ftuar nderi ishin djali i tij Sasha, 6 vjeç dhe vajza e tij Lily  Bathsheba, 9 vjeç. “Pas së gjithash, Bathsheba është Mbretëreshë e Jerusalemit”.

Përgatiti: Lavdrim Lita