“The New York Times”: “Kaosi i shkaktuar nga ardhja e Princ Vidit”
Gazeta amerikane rrëfen për një ditë tmerri në Durrës
LONDËR – Sipas informacioneve të “The Daily Telegraph”, të marra nga Durrësi në lidhje me ngjarjen e ndodhur ditën e shtunë, dr. Dillon ia ngarkoi përgjegjësinë realizimit të një sërë gabimesh trashanike të kryera nga një oficer holandez, major Sleys, i cili urdhëroi 120 malësorë të marshojnë kundër rebelëve në Shijak. Malësorët mërmëritnin dhe thoshin se janë shumë pak, por ata shkuan.
Megjithatë, kur oficeri holandez i urdhëroi të marshojnë drejt Tiranës, ata e refuzuan kategorikisht. Ata ishin ndëshkuar rëndë për mosbindje dhe u urdhëruan të dorëzonin armët. Ata u tërhoqën kur oficeri i qortoi publikisht.
Më pas Sleys urdhëroi 50 vullnetarë të patrajtuar që të parakalonin kundër rebelëve, të cilët nuk u entuziazmuan, por vetëm treçerek ore më pas, larg qytetit, ata ishin rrethuar nga kryengritësit dhe pasi kishin qëlluar ndaj aleatëve të tyre, e kuptuan se i kishin ngatërruan ata për rebelë, dr Dillon tha: Në mesnatë, ministri italian, Baron Alitti, nxitoi te Pallati, takoi mbretin dhe nxori në pah budallallëkun e veprimit të majorit holandez, i cili solli bashkimin dhe konsolidimin e myslimanëve fanatikë, duke i bashkuar ata me vështirësi për të krijuar një grup.
“Çdo hap i ndërmarrë nga plani sekret për të rrëzuar poshtë Esat Pashën, për të dërguar 50 vullnetarë të papërvojë kundër qindra njerëzve të komanduar nga fanatikët, kishte qenë një marrëzi”.
Largohet mbreti
Në lidhje me largimin e mbretit nga kryeqyteti, dr. Dillon tha se ministri i Financës, Nogga, kërkoi që të ruhej mbreti. Ai vijon: “Në 4.45 minuta mbreti dhe mbretëresha, të shoqëruar nga tre ish-ministra dhe disa oficerë, kaluan ngadalë nën ballkonin tim, në drejtim varkës austriake të shpëtimit, mes një qetësie të thellë, dhe në 4.50 minuta Vilhelmi i Parë, i emëruar për të mbretëruar Shqipërinë, kishte kaluar matanë”.
Ai vazhdoi: “shqiptarët po shikojnë skena të paharrueshme, duke e interpretuar me komente therëse largimin e sovranit dhe rrëshqitjen e disa pikave loti. Që të rivendosen masat këtu, mbreti duhej të ishte jashtë vendit, por ishte arritur konsensusi që ai për veten e tij mund dhe duhej të mbetej në qytet, ndërsa gruaja dhe fëmijët e tij të dërgoheshin tek anija”. Komisioni i Kontrollit zhvilloi bisedime me kryengritësit të shtunën në mbrëmje dhe ua mbushi mendjen atyre që të lënë mënjanë armiqësitë. Komisionarët më pas vizituan anijen luftarake italiane, ku mbreti ishte strehuar dhe e informuan atë e çfarë kishte ndodhur, pas së cilës mbreti u rikthye në kryeqytet, i shoqëruar nga mbretëresha.
Rikthimi i tij
“Pritja e dhënë për mbretin gjatë kthimit të tij ishte e ftohtë”, - thotë dr. Dillon. ///////////////////////////////“Konstatime të hidhura ishin bërë hapur në lidhje me largimin e tij të bërë me ngut nga rreziku që i kanosej në qytet pasi ai ishte larguar pa mbrojtjen e përshtatshme. Shqiptarët pohojnë se të njëjtat ndjenja do t’i nxisin fshatarët e tyre nëpër gjithë vendin dhe se sundimi i të parit mbret ishte praktikisht i mbaruar. Ata pohojnë se nuk mund të ringjallej entuziazmi, të cilin ai e kishte ndjerë dje.
“Qetësia me të cilën kryengritësit ishin shtuar tregoi urtësinë e atyre njerëzve të keqdrejtuar. Nëse masat pajtuese do të ishin adoptuar më parë, në vend të acarimit të myslimanëve nga kundërshtimi i katolikëve malësorë ndaj tyre dhe braktisjes së përfaqësuesit të tyre, Esat Pasha, incidentet e këtyre ditëve nuk do të kishin ndodhur kurrë. “Këtë mëngjes komisionari francez e siguroi mbretin se ai mund të shëtisë pa rrezik jashtë, kudo, madje edhe te rebelët, të cilët mund t’i puthnin dorën dhe ta mirëpresin atë në mënyrë entuziaste. Ministri Nogga dha garanci të ngjashme, duke shtuar se nëse lë Durrësin, sundimi i tij ndoshta mund të përfundojë”.
Shqipëria e vështirë
Në një mesazh të mëparshëm dr. Dillon tha: ///////////“Shqipëria vazhdon të jetë thjesht një koncept gjeografik, pa ekzistuar politikisht. Ajo është bërë arenë e ndikimeve heterogjene, duke u zvarritur në drejtime të ndryshme. Ajo zotëron vetëm një drejtues të emëruar dhe i mungon një staf udhëheqës. Nuk ekziston një urdhër, nuk ka program, nuk ka autoritet të njohur në vend. Propaganda, intrigat dhe shpifjet mbajnë të fshehta çështjet reale. Elementet fillestar të organizimit politik ekzistojnë me bollëk, por ka abuzime në mënyrë sistematike. Një njeri i fortë që drejton dhe moderon me mendjemprehtësi politike, mund të ndërtojë një shtet kompakt dhe të pavarur më lehtë këtu sesa gjetkë, por në vend të një njeriu me sens praktik, këtu ekzistojnë hesape dhe xhelozi të njerëzve ngatërrestarë; të gjithë punojnë për synime të ndryshme dhe mjaftohen thjesht për të llapur, që t’u vënë rrotat nën këmbë rivalëve.
“Pozita e mbretit është e vajtueshme. I nxitur nga qëllimet më të mira, ai është gati të vendosë interesat personale në hiçgjë, kur shtrohet çështja e mirëqenies së komunitetit. Por ai është i keqinformuar kur vjen çështja për të vepruar. Këshilltarët e tij jozyrtarë bëjnë vetëm budallallëqe. Ai për veten e tij fajëson armiqtë e Esatit, që fatkeqësisht, ia mbushin mendjen, pa e bindur Madhërinë e tij, se një komplot ishte kurdisur kundër tij në favor të drejtuesit myslimanë; që jeta e tij është në rrezik dhe se Esati ishte shkaktar i këtyre makinacioneve të pabesa. Tashmë, kushdo, në Durrës, Tiranë, Shijak dhe në të gjithë vendin, e di se sunduesi mund të dalë të shëtisë, të urdhërojë myslimanë dhe të krishterë pa pasur një grup shoqërimi dhe merr urime mirëseardhjeje të përzemërta kudo”.
Dr. Drillon ai atribuon të gjithë shqetësimin zellit të tepruar të oficerit holandez, që përdori pushtetin suprem në Durrës, duke kërkuar për ta shtrirë atë në Veri dhe Jug të vendit dhe lëshoi urdhra sikur të ishte drejtuesi i një qeverie të rregullt. Për pasojë të kësaj dhe të veprimeve të tjera arbitrare, anëtarët e kabinetit, të enjten caktuan një strukturë brenda Pallatit Mbretëror dhe stafi i mëparshëm paraqiti dorëheqjen te mbreti në mënyrë të menjëhershme, duke refuzuar që të trajtohen më gjatë si marioneta në duart e oficerit holandez, dhe të bëhen kurban, por shkak të proçkave djallëzore të tij.
Shkrimi është botuar në “The New York Times” më 25 maj 1914
Titulli është redaksional
Përgatiti: Albert Gjoka
2 Korrik 2008
LONDËR – Sipas informacioneve të “The Daily Telegraph”, të marra nga Durrësi në lidhje me ngjarjen e ndodhur ditën e shtunë, dr. Dillon ia ngarkoi përgjegjësinë realizimit të një sërë gabimesh trashanike të kryera nga një oficer holandez, major Sleys, i cili urdhëroi 120 malësorë të marshojnë kundër rebelëve në Shijak. Malësorët mërmëritnin dhe thoshin se janë shumë pak, por ata shkuan.
Megjithatë, kur oficeri holandez i urdhëroi të marshojnë drejt Tiranës, ata e refuzuan kategorikisht. Ata ishin ndëshkuar rëndë për mosbindje dhe u urdhëruan të dorëzonin armët. Ata u tërhoqën kur oficeri i qortoi publikisht.
Më pas Sleys urdhëroi 50 vullnetarë të patrajtuar që të parakalonin kundër rebelëve, të cilët nuk u entuziazmuan, por vetëm treçerek ore më pas, larg qytetit, ata ishin rrethuar nga kryengritësit dhe pasi kishin qëlluar ndaj aleatëve të tyre, e kuptuan se i kishin ngatërruan ata për rebelë, dr Dillon tha: Në mesnatë, ministri italian, Baron Alitti, nxitoi te Pallati, takoi mbretin dhe nxori në pah budallallëkun e veprimit të majorit holandez, i cili solli bashkimin dhe konsolidimin e myslimanëve fanatikë, duke i bashkuar ata me vështirësi për të krijuar një grup.
“Çdo hap i ndërmarrë nga plani sekret për të rrëzuar poshtë Esat Pashën, për të dërguar 50 vullnetarë të papërvojë kundër qindra njerëzve të komanduar nga fanatikët, kishte qenë një marrëzi”.
Largohet mbreti
Në lidhje me largimin e mbretit nga kryeqyteti, dr. Dillon tha se ministri i Financës, Nogga, kërkoi që të ruhej mbreti. Ai vijon: “Në 4.45 minuta mbreti dhe mbretëresha, të shoqëruar nga tre ish-ministra dhe disa oficerë, kaluan ngadalë nën ballkonin tim, në drejtim varkës austriake të shpëtimit, mes një qetësie të thellë, dhe në 4.50 minuta Vilhelmi i Parë, i emëruar për të mbretëruar Shqipërinë, kishte kaluar matanë”.
Ai vazhdoi: “shqiptarët po shikojnë skena të paharrueshme, duke e interpretuar me komente therëse largimin e sovranit dhe rrëshqitjen e disa pikave loti. Që të rivendosen masat këtu, mbreti duhej të ishte jashtë vendit, por ishte arritur konsensusi që ai për veten e tij mund dhe duhej të mbetej në qytet, ndërsa gruaja dhe fëmijët e tij të dërgoheshin tek anija”. Komisioni i Kontrollit zhvilloi bisedime me kryengritësit të shtunën në mbrëmje dhe ua mbushi mendjen atyre që të lënë mënjanë armiqësitë. Komisionarët më pas vizituan anijen luftarake italiane, ku mbreti ishte strehuar dhe e informuan atë e çfarë kishte ndodhur, pas së cilës mbreti u rikthye në kryeqytet, i shoqëruar nga mbretëresha.
Rikthimi i tij
“Pritja e dhënë për mbretin gjatë kthimit të tij ishte e ftohtë”, - thotë dr. Dillon. ///////////////////////////////“Konstatime të hidhura ishin bërë hapur në lidhje me largimin e tij të bërë me ngut nga rreziku që i kanosej në qytet pasi ai ishte larguar pa mbrojtjen e përshtatshme. Shqiptarët pohojnë se të njëjtat ndjenja do t’i nxisin fshatarët e tyre nëpër gjithë vendin dhe se sundimi i të parit mbret ishte praktikisht i mbaruar. Ata pohojnë se nuk mund të ringjallej entuziazmi, të cilin ai e kishte ndjerë dje.
“Qetësia me të cilën kryengritësit ishin shtuar tregoi urtësinë e atyre njerëzve të keqdrejtuar. Nëse masat pajtuese do të ishin adoptuar më parë, në vend të acarimit të myslimanëve nga kundërshtimi i katolikëve malësorë ndaj tyre dhe braktisjes së përfaqësuesit të tyre, Esat Pasha, incidentet e këtyre ditëve nuk do të kishin ndodhur kurrë. “Këtë mëngjes komisionari francez e siguroi mbretin se ai mund të shëtisë pa rrezik jashtë, kudo, madje edhe te rebelët, të cilët mund t’i puthnin dorën dhe ta mirëpresin atë në mënyrë entuziaste. Ministri Nogga dha garanci të ngjashme, duke shtuar se nëse lë Durrësin, sundimi i tij ndoshta mund të përfundojë”.
Shqipëria e vështirë
Në një mesazh të mëparshëm dr. Dillon tha: ///////////“Shqipëria vazhdon të jetë thjesht një koncept gjeografik, pa ekzistuar politikisht. Ajo është bërë arenë e ndikimeve heterogjene, duke u zvarritur në drejtime të ndryshme. Ajo zotëron vetëm një drejtues të emëruar dhe i mungon një staf udhëheqës. Nuk ekziston një urdhër, nuk ka program, nuk ka autoritet të njohur në vend. Propaganda, intrigat dhe shpifjet mbajnë të fshehta çështjet reale. Elementet fillestar të organizimit politik ekzistojnë me bollëk, por ka abuzime në mënyrë sistematike. Një njeri i fortë që drejton dhe moderon me mendjemprehtësi politike, mund të ndërtojë një shtet kompakt dhe të pavarur më lehtë këtu sesa gjetkë, por në vend të një njeriu me sens praktik, këtu ekzistojnë hesape dhe xhelozi të njerëzve ngatërrestarë; të gjithë punojnë për synime të ndryshme dhe mjaftohen thjesht për të llapur, që t’u vënë rrotat nën këmbë rivalëve.
“Pozita e mbretit është e vajtueshme. I nxitur nga qëllimet më të mira, ai është gati të vendosë interesat personale në hiçgjë, kur shtrohet çështja e mirëqenies së komunitetit. Por ai është i keqinformuar kur vjen çështja për të vepruar. Këshilltarët e tij jozyrtarë bëjnë vetëm budallallëqe. Ai për veten e tij fajëson armiqtë e Esatit, që fatkeqësisht, ia mbushin mendjen, pa e bindur Madhërinë e tij, se një komplot ishte kurdisur kundër tij në favor të drejtuesit myslimanë; që jeta e tij është në rrezik dhe se Esati ishte shkaktar i këtyre makinacioneve të pabesa. Tashmë, kushdo, në Durrës, Tiranë, Shijak dhe në të gjithë vendin, e di se sunduesi mund të dalë të shëtisë, të urdhërojë myslimanë dhe të krishterë pa pasur një grup shoqërimi dhe merr urime mirëseardhjeje të përzemërta kudo”.
Dr. Drillon ai atribuon të gjithë shqetësimin zellit të tepruar të oficerit holandez, që përdori pushtetin suprem në Durrës, duke kërkuar për ta shtrirë atë në Veri dhe Jug të vendit dhe lëshoi urdhra sikur të ishte drejtuesi i një qeverie të rregullt. Për pasojë të kësaj dhe të veprimeve të tjera arbitrare, anëtarët e kabinetit, të enjten caktuan një strukturë brenda Pallatit Mbretëror dhe stafi i mëparshëm paraqiti dorëheqjen te mbreti në mënyrë të menjëhershme, duke refuzuar që të trajtohen më gjatë si marioneta në duart e oficerit holandez, dhe të bëhen kurban, por shkak të proçkave djallëzore të tij.
Shkrimi është botuar në “The New York Times” më 25 maj 1914
Titulli është redaksional
Përgatiti: Albert Gjoka
2 Korrik 2008