brohoritjet sjanë kryer!

Latinisht “Umbrarum theatrum”, n shqip “Teatri i hijeve” - piktori Ardian Isufi me kt krkon trheqjen e vmendjes mbi nj kontekst historik, nj realizim i tragjedis shqiptare n 50 vite diktatur. Nse detyrn pr ta rishikuar historin, pr t ndodhur dekomunistizimi, a pr t’u liruar si mendsi, n qllimin final – katarsin - i takon ndrgjegjes qytetare kjo t harrohet. Do t duket m utopi pr shqiptart, po aq sa koh mbajtn mbi kurriz dhe krimet komuniste.

Pr ta uar kt mesazh n shesh, si dshmi dhe sensibilizim, Isufi gjen prngjasimin pr ta titulluar ekspozitn, q do t hap m 31 mars, si butaforin tragjike n “Teatri i hijeve”, t kuruar nga Edi Muka.

N galerin “FAAP” dhe “Zeta”, Isufi merr n ekspozit monumentet e diktaturs n simbole ironie dhe metafore - pr t’i rrzuar estetikisht, kundr shrbimit t asaj kohe, pr t’i ngritur kontekstin e sotm me provokimin e nj debati q i largohen t gjith - rishikimin e historis. Sheshet, qendrat historike dhe objektet e kultit jan referenca tjetr, ku publiku prballet me t vrtetn e tij, si personazh dhe rikthim tek vendet ku ne brohoritm dhe celebruam, pa ndar dhe sot. Piktori 36-vjear, pedagog n Akademin e Arteve, thot se “sht shum e rndsishme pr ne t kuptojm realisht ose t kemi dshirn e mir q t kuptojm se far ka ndodhur n at koh dhe far ka ndodhur me ne, n prgjithsi. Kjo, ngaq kemi pasur nj fabrikim t historis nga diktatura komuniste; kemi pasur nj histori t ciln e kemi marr gjithmon t mirqen dhe vazhdojm pa dashje ta marrim po t mirqen, ndoshta jo tangjent”.

sht historia q i takon nj t shkuare t afrt, por q sht edhe e tashme. Duke marr n konsiderat elementin e monumentit, piktori “justifikon” simbolin m domethns t realizmit socialist, pr t deklaruar dhe deklamuar politikn e kohs. Isufi ka treguar se sht nj prpjekje pr t ndrhyr n kto simbole ashtu si sht ky monument, si mitizohet dhe si shkon n nj kontekst tjetr, pra nga nj koh n nj tjetr, prve interesave personale si artist, duke propozuar trendin e artit bashkkohor, ku nj vepr arti n nj kuadr t caktuar krijon nj kontekst tjetr. “Por, pa diskutim, nj kontekst i vrtet, jo q e tjetrson veprn, por q hedh pyetjet e veta mbi kohn dhe ideologjin e veprs n at koh. Un jam ndaluar n disa sheshe, t cilat them se duhet t’i rishohim. E gjith ideja sht q ne kalojm prdit n ato sheshe dhe bjm celebrimet e rastit n to. I kemi
dhe i bjm. Por problemi sht ta shohim sheshin si nj personazh”. Referenca do t jen disa qendra t qyteteve, q jan historike, t lidhura me peizazhet e tyre urbane, si jan sheshi “Sknderbej”, Sheshi i Pavarsis n Vlor ose “Heronjt e Vigut” etj., t cilt mbajn nj identitet t caktuar. Sheshet shkojn n nj prfytyrim skenografik nga piktori, t cilat flasin pr kohn, periudhat dhe identitetin. N kt situat ndrhyn Isufi, i cili ka treguar se lind reflektimi dhe ndrhyrja artistike, ku i mbetet ve ironia, si “luft” mbi kt epok t kaluar. “Ndalem sidomos n periudhn m t afrt, at komuniste, q na shkaktoi m shum tragjedi n kuptimin kombtar dhe humbjen e t drejtave dhe liris s individit. Kjo u b nprmjet megalomanis s monumentit, krekosjes dhe artificit q kan monumentet n vetvete, ku pr nj koh kan qen ndr simbolet m t forta vizuale n publik. Ato flisnin pa fjal gjith at dogm dhe utopi t madhe q ndrtoi sistemi”, - sht shprehur Isufi duke plotsuar trheqjen artistike q ka dhe vet emrtimi i ekspozits “Teatri i hijeve”.

Me kt ndrhyrje artistike, Isufi e thot se krkon t jap mesazhin e rishikimit t historis n aspektin qoft historik, social dhe shoqror. Duke e konsideruar si ndrgjegje historike, Isufi thot se “sht shum e rndsishme pr ne t kuptojm realisht ose t kemi dshirn e mir q t kuptojm realisht far ka ndodhur n at koh dhe far ka ndodhur me ne n prgjithsi m prpara. Kjo, ngaq kemi pasur nj fabrikim t historis nga diktatura komuniste; kemi pasur nj histori t ciln ne e kemi marr gjithmon t mirqen dhe vazhdojm pa dashje ta marrim po t mirqen, ndoshta jo tangjent”.

Ndrsa vazhdon prditshmria e shqiptarve n nj tranzicion tmerrsisht t gjat dhe t ngarkuar nga mentaliteti postkomunist piktori nuk i shmanget ktij realiteti duke thn se shoqria jon, por dhe qarqet artistike jan t mbrthyer nga kjo situat e dhimbshme, pavarsisht se kemi dal nga ajo koh.

“Kjo kuptohet nga mnyra se si i menaxhojm gjrat, si i shikojm, si i orientojm. Kshtu, shqetsimi im sensibilizon me nj ndr thelbet tona, q jan sheshet. Pikrisht, aty ka ngjar do gj, aty kan ndodhur revolucioni dhe brohoritja e kohs, ku ne i kemi
si mas regjimit q shkoi”.

Lindur n Tiran n vitin 1973, piktori Ardian Isufi laureohet n Akademin e Arteve t Tirans n vitin 1995 n Atelien e Grafiks. Realizon n 2002 ekspozitn personale “Ndjeshmria humane” n Galerin Kombtare t Arteve, Tiran, e pasuar n krijimtarin e tij me ciklin “Fragmente” 2003-2005 dhe e vazhduar m tej n 2008 “Fjalori jeshil” dhe “Shenja humane” n ambasadn gjermane, Tiran, q konsistojn n hulumtimet artistike t marrdhnies ndrmjet trupit t njeriut (individit) dhe realitetit absurd q e rrethon nga ku reflektimet artistike t prvijuara n krijimtarin e A. Isufit ngjizen nn trysnin dhe presionin e ushtruar mbi individin n nj atmosfer t pasigurt dhe t paqndrueshme si n kontekstin shoqror ashtu edhe n at social-ekologjik.

Pjesmarrs n shum aktivitete artistike kombtare dhe ndrkombtare si n Itali, Greqi, Franc, Austri, Kin etj., ku vlen pr t’u prmendur Ekspo “Parking” 2008 dhe Bienalja e Tirans 2009. Gjithashtu, sht fitues n Konkursin Ndrkombtar t Arteve Pamore “Onufri” i mimit t tret n 2005 dhe at t dyt n 1996; sht i koleksionuar nga shum koleksione private n Shqipri, Itali, Greqi, Austri, Amerik etj., vepra e tij sht n koleksionin permanent t pavijonit pas viteve ‘90 n Galerin Kombtare t Arteve, Tiran. Q nga viti 1996 jep msim si pedagog n Atelien e Grafiks n Akademin e Arteve, Tiran, duke marr pjes aktive n kt institucion n shum aktivitete artistike dhe pedagogjike.

Më shumë nga Kultura