A mund të hap Islami rrugën drejtë paqes?
Ekzistojnë të gjitha rrugët e mundshme, që negociatat bërthamore me Iranin të përfundojnë keq. Por gjithashtu është tejet e qartë, madje kjo ishte e qartë edhe para fillimit të takimit të diplomatëve në Stamboll, se si negociatat mund të kenë një përfundim pozitiv: duke u bazuar në insistimin e vazhdueshëm të Iranit se Islami i ndalon armët bërthamore.
Ayatollah Ali Khamnei, i cili ka pushtet pothuajse absolut në Iran, për vite me radhë ka deklaruar se armët bërthamore janë “mëkat” dhe për këtë arsye edhe të ndaluara për Republikën Islamike. Ai e tha këtë sërish, në momentin kur kryeministri i Izraelit, Benjamin Netanyahu, u takua muajin e kaluar me presidentin amerikan, Barack Obamën.
“Nuk ka asnjë dyshim se vendim-marrësit në shtetet të cilat na kundërshtojnë e dinë fare mirë se Irani nuk synon armë bërthamore, ngase Republika Islamike, si në aspektin logjik, religjioz dhe teorik, e konsideron posedimin e armëve të këtilla si të pakuptimtë, shkatërrimtar dhe të rrezikshëm”, pat deklaruar Khamenei.
Ai kishte të drejtë në një pikë: së paku një vendim-marrës nga shtetet, të cilat e kundërshtojnë Iranin, më saktësisht Obama, e di fare mirë se Irani publikisht kundërshton armët bërthamore për shkaqe religjioze dhe në këtë qëndrim sheh një rrugë elegante për të dalë nga kriza, e cila gjithnjë e më shumë po definohet me terma ushtarak.
Ai këtë pikë e përmendi në intervistën dhënë revistës Atlantic. Momenti vendimtar për t’i dhënë fund krizës, tha Obama, është përshkrimi i armëve bërthamore si “mëkat” dhe “jo-islamike” nga ana e iranianëve.
“Ata duhet t’i dëshmojnë bashkësisë ndërkombëtare se qëllimet e tyre janë paqësore dhe se nuk janë duke tentuar të prodhojnë armë bërthamore. Ata duhet t’i dëshmojnë se fjalët e tyre janë në përputhje me veprat e tyre”, deklaroi Obama.
Megjithatë, në këto negociata Iranit duhet t’i ofrohet mundësia që të largohet kryelartë nga tavolina, duke pasur parasysh krenarinë e iranianëve për historinë dhe kulturën e tyre të lartë perse gjatë shekujve.
Megjithatë, fjalën e fundit për çdo gjë e ka Khamnei. Ai është velayat-e faqih, apo rojtari i juristëve. Në faqen e tij në internet, Khamnei nuk flet vetëm për çështjet shtetërore, por mundohet t’iu ndihmojë edhe besimtarëve, të cilët përpiqen që të tejkalojnë dilemat e botës moderne.
Gary Sick, i cili ka përcjellë ngjarjet në Iran për Këshillin e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, para se të kalonte në Universitetin Columbia, thotë se i beson fjalëve të Khamneit.
“Pa marrë parasysh kualifikimin e tij, ai e ushtron funksionin dhe e kryen punën me seriozitet. Njerëzit nuk e ndjekin ndoshta atë si Ajatollah personal të tyre, por kur ai bën ndonjë deklaratë që ndërlidhet me sigurinë, apo me shtetin, nuk ekziston askush që mund ta kundërshtojë”, thotë Sick.
E nuk mund ta kundërshtojë as vetën, edhe pse klerikët tjerë u përpoqën që të krijojnë një mekanizëm, në mënyrë që t’i mundësojnë Khamneit që ta bëjë këtë. Bëhet fjalë këtu për Këshillin e Përshtatshmërisë, i dizajnuar për të menaxhuar tendosjet mes parlamentit dhe këshillit të klerikëve, i cili shërben si gjykatë supreme religjioze. E njëjta frymë e pragmatizmit i jep liri të mjaftueshme Ajatollahut.
“Ayatollah Khomeini ka imponuar një rregull të re, sipas të cilit ruajtja dhe mbijetesa e shtetit islamik është prioriteti kryesor”, thotë Mehrdad Mirdamadi, analist i lindur në Iran. “Për ta arritur këtë, madje mund të pezullohet edhe ligji islamik”, shton ai.
Kjo nënkupton se Irani mund të justifikojë si të “drejtë” edhe prodhimin e armëve bërthamore, nëse ato shërbejnë për ruajtjen e shtetit, për të cilin Sick thotë se mullahët vërtetë ishin të mendimit se ishte i rrezikuar gjatë viteve të 80-ta, kur ata fshehurazi ringjallën programin bërthamor të Shahut.
Sidoqoftë, publikisht, dekreti religjioz kundër armëve bërthamore mbetet në fuqi, e me të edhe një mundësi që fuqitë e brengosura të huaja të angazhohen në këtë çështje.
“Më vjen mirë që qeveria amerikane më në fund e ka kuptuar se kjo i ofron një bazë për fillimin e negociatave. Ne themi, ‘Mirë, ju besojmë fjalëve tuaja, nuk dëshironi prodhimin e armëve bërthamore dhe ne dëshirojmë të kemi garanci se nuk do ta bëni. Prandaj këtu kemi një çështje për të cilën mund të bisedojmë’”, nënvizoi Sick. (Time)