GjuhÃ«tarÃ«t rishikojnÃ« shqipen standarde tÃ« â72-shit

/* */

PÃ«rgjatÃ« tri ditÃ«sh, gjuha shqipe do tÃ« mbledhÃ« kokÃ« mÃ« kokÃ« gjuhÃ«tarÃ« e studiues nga ShqipÃ«ria, Kosova, por dhe katedra tÃ« tjera albanologjie nÃ«pÃ«r EuropÃ«, si Mynih, BernÃ«, etj. âShqipja nÃ« etapÃ«n e sotme: Politikat e pÃ«rmirÃ«simit dhe tÃ« pasurimit tÃ« standarditâ, kjo Ã«shtÃ« tema e konferencÃ«s tri ditore, e cila do tÃ« zhvillohet nÃ« datat 15, 16, 17 dhjetor, si njÃ« nismÃ« e Institutit tÃ« GjuhÃ«sisÃ« dhe LetÃ«rsisÃ«, pranÃ« QendrÃ«s sÃ« Studimeve Albanologjike. U bÃ«nÃ« vite tashmÃ« qÃ« mes gjuhÃ«tarÃ«sh e studiuesish debatohet mbi gjuhÃ«n standarde. JanÃ« tÃ« shumtÃ« ata qÃ« thonÃ« se njehsimi i gjuhÃ«s nÃ« Kongresin Drejtshkrimor tÃ« â72-shit i ka bÃ«rÃ« njÃ« dÃ«m tÃ« madh shqipes, duke favorizuar njÃ« dialekt e duke bishtnuar tjetrin. ÃÃ«shtja merr edhe karakter politik, duke e justifikuar pÃ«rzgjedhjen e dialektit toskÃ« nÃ« themel tÃ« standardit, me parapÃ«lqimin e udhÃ«heqÃ«sve komunistÃ«, apo troÃ§ me thÃ«nÃ«, tÃ« ish-diktatorit Enver Hoxha qÃ« ishte nga Gjirokastra. NdÃ«rsa gjuha e FishtÃ«s, e MjedÃ«s, Koliqit e Migjenit, dialekti gegÃ« u la nÃ« harresÃ«. GjuhÃ«tarÃ«t shtrojnÃ« nevojÃ«n pÃ«r rishikimin e standardit. Ka nga ata qÃ« janÃ« radikalÃ« e propozojnÃ« njÃ« ndryshim themelor, tÃ« tjerÃ« janÃ« pÃ«r hapjen e gjuhÃ«s kundrejt pasurisÃ« dialektore... Hapja e gjuhÃ«s Ã«shtÃ« njÃ« kÃ«rkesÃ« e kohÃ«s, e kushteve tÃ« reja nÃ« tÃ« cilÃ«n ndodhet ShqipÃ«ria, por edhe Kosova. TÃ« gjitha kÃ«to debate dhe propozime, tÃ« cilat mÃ« sÃ« shumti janÃ« shtruar nÃ« rrugÃ« mediatike por jo rreth njÃ« tryeze serioze, do tÃ« diskutohen shtruar dhe nÃ« mÃ«nyrÃ« shkencore nÃ« konferencÃ«n qÃ« merr rrugÃ« ditÃ«n e mÃ«rkurÃ«.
Konferenca
Seanca e parÃ« qÃ« nis ditÃ«n e mÃ«rkurÃ« do tâi kushtohet temÃ«s: âHistoria e formimit tÃ« standardit. Standardi dhe legjislacioniâ. Akademiku shqiptar Bahri Beci do tÃ« na sjellÃ« pak histori mbi standardizimin e shqipes, akademiku kosovar Rexhep Ismajli do tÃ« mbajÃ« njÃ« kumtesÃ« mbi politikat gjuhÃ«sore, gjuhÃ«tari Seit Mansaku do tÃ« sjellÃ« âNga gjuha letrare kombÃ«tare te gjuha standardeâ, drejtuesi i KatedrÃ«s sÃ« AlbanologjisÃ« nÃ« Mynih tÃ« GjermanisÃ«, Bardhyl Demiraj do tÃ« referojÃ« temÃ«n âNorma gjuhÃ«sore dhe substandardi nÃ« tekstet shqipe tÃ« shek. XVIII nÃ« arealin kulturor tÃ« Veriut. PÃ«rveÃ§ temave me karakter historik do tÃ« ketÃ« edhe nga ato qÃ« prekin direkt problemin se Ã§âdo tÃ« bÃ«het me gjuhÃ«n standarde dhe me shumÃ« gjasa do tÃ« ketÃ« edhe debate. NdÃ«rsa profesori i Universitetit tÃ« PrishtinÃ«s, Bahtjar Kryeziu, do tÃ« diskutojÃ« mbi shqipen mes globalizimit dhe variantizimit, profesori i Universitetit tÃ« TiranÃ«s, Gjovalin Shkurtaj, thotÃ« se âBaza e njÃ«jtÃ« dhe e pÃ«rbashkÃ«t e shqipes standarde Ã«shtÃ« e paprekshmeâ. Seanca e dytÃ« do tâi kushtohet problemeve gramatikore tÃ« standardit. AkademikÃ« e gjuhÃ«tarÃ« si Ethem Likaj, Wilfried Fiedler, Besim Bokshi, Julie May-Kolgjini do tÃ« diskutojnÃ« mÃ« sÃ« shumti Ã§Ã«shtje qÃ« lidhen me morfologjinÃ« e shqipes, Ã§Ã«shtje qÃ« lidhen me formimin e shumÃ«sit, gjinive, paskajores, etj. GjatÃ« ditÃ«s sÃ« dytÃ« tÃ« konferencÃ«s, gjuhÃ«tarÃ«t do tÃ« diskutojnÃ« mbi problemet e drejtshkrimit dhe tÃ« pasurimit tÃ« standardit. Disa nga kumtesat qÃ« do tÃ« mbahen dhe qÃ« i mÃ«shojnÃ« rishikimit tÃ« gjuhÃ«s standarde, janÃ« ato tÃ« Mehmet Elezit (BernÃ«, ZvicÃ«r): âStandardi i ngrirÃ« pÃ«rballÃ« gjuhÃ«s sÃ« lirÃ«â, âPÃ«r njÃ« pÃ«rmirÃ«sim tÃ« mÃ«tejshÃ«m tÃ« shqipes standarde: mbi ndryshimin e disa rregullave tÃ« drejtshkrimit tÃ« gjuhÃ«s shqipeâ, nga Mehmet Ãeliku (UT), âRregullat e drejtshkrimit tÃ« shqipes standarde dhe disa trajta tÃ« diskutueshmeâ, nga Aljula Jubani, shefe e Departamentit tÃ« GjuhÃ«sisÃ« nÃ« Fakultetin e Histori-FilologjisÃ« nÃ« TiranÃ«, âPasurimi dhe pÃ«rmirÃ«simi i standardit vÃ«shtruar nga pikÃ«pamja e pÃ«rpunimit teknologjik tÃ« gjuhÃ«ve natyrore sotâ, nga Besim Kabashi (Nurenberg, Gjermani). Seanca e dytÃ« e kÃ«saj dite do tÃ« vÃ«rÃ« gishtin pikÃ«risht nÃ« plagÃ«, nÃ« marrÃ«dhÃ«niet e standardit me dialektet dhe normÃ«n leksikore. Ardian Vebiu (SHBA), Ardian Klosi e Ledi Shamku-Shkreli do tÃ« referojnÃ« mbi dinamikat e pasurimit tÃ« shqipes letrare dhe norma leksikore. TÃ« tjerÃ« studiues do tÃ« kumtojnÃ« mbi marrÃ«dhÃ«niet e sotme tÃ« dialekteve me gjuhÃ«n letrare dhe mundÃ«sinÃ« e hapjes sÃ« kÃ«saj tÃ« fundit kah dialekteve, problemet qÃ« has standardi nÃ« terminologji, fjalÃ« dhe ndÃ«rtime tÃ« huaja tÃ« panevojshme nÃ« shqipen e sotme, etj. NÃ« ditÃ«n e tretÃ« tÃ« konferencÃ«s do tÃ« diskutohet mbi standardin dhe norma letrare, ku do tÃ« diskutohet mbi pÃ«rdorimin e gjuhÃ«s nÃ« letÃ«rsinÃ« artistike, nÃ« librat shkollorÃ«, nÃ« shtypin e shkruar, etj. GjatÃ« ditÃ«ve tÃ« konferencÃ«s parashikohen edhe aktivitete tÃ« tjera promovuese e letrare. Gjergj Fishta, i âgjallÃ«â nÃ« pÃ«rvjetor

Shkodra e pÃ«rmbytur e ka gjetur kohÃ«n tÃ« kujtojÃ« patriarkun e saj. NÃ« 70-vjetorin e vdekjes sÃ« poetit dhe gjuhÃ«tarit At Gjergj Fishta, Universiteti i ShkodrÃ«s âLuigj Gurakuqiâ zhvilloi konferencÃ«n shkencore âFishta - Poeti dhe mendimtari kombÃ«tarâ. Konferenca u hap me himnin e shkruar nga Gjergj Fishta dhe u mbyll me zÃ«rin e tij, duke recituar 3 strofa tÃ« âLahutÃ«s sÃ« MalcisÃ«â. NdÃ«rkaq, studiues tÃ« letÃ«rsisÃ« e gjuhÃ«sisÃ« nga Shkodra e Tirana, jo vetÃ«m referuan mbi figurÃ«n e FishtÃ«s, por sollÃ«n edhe fakte tÃ« reja, deri mÃ« tani tÃ« panjohura, nxjerrÃ« nga arkivat shqiptare e tÃ« huaja, qÃ« hedhin dritÃ« mbi personalitetin e klerikut dhe poetit. E tillÃ« ishte kumtesa e dom NikÃ« Ukgjinit âFishta nÃ« dokumente tÃ« panjohuraâ. Studiuesi Shaban Sinani mbajti kumtesÃ«n âFishta pÃ«r statutet dhe kanunetâ, drejtori i bibliotekÃ«s âMarin Barletiâ, ShkodÃ«r, Gjovalin Ãuni dhe Elinda Ramadani sollÃ«n FishtÃ«n pÃ«rmes shtypit tÃ« kohÃ«s, tÃ« tjerÃ« folÃ«n pÃ«r FishtÃ«n poet, dramaturg dhe estet.

ALMA MILE

Më shumë nga Aktualitet