Gjurmet qe SHBA-te do lene pas ne Irak

Iraku eshte pllakosur nga mjerimi politik. Per ta ruajtur vendin nga rrenimi i rrezikshem Uashingtoni mund te ruaje ende nje prani ushtarake ne Irak nderkohe qe lideret ne Bagdad nxiten drejt pergjegjesive kombetare te bashkerendimit politik

Gjate javeve te fundit nje numer i konsiderueshem sulmesh terroriste ne Irak kane nenvizuar edhe njehere faktin se edhe pas 7 vjetesh operacionesh te kunderzbulimit dhe te stabilitetit Shtetet e Bashkuara te Amerikes ende perballen me sfida te medha ne synimin e krijimit ne Irak te sovranitetit qendrueshmerise dhe vetesigurise po te shpreheshim me fjalet e presidentit Obama.
Edhe pse keto ngjarje ndash ku perfshihen nje seri sulmesh te koordinuara qe nga 25 gushti kur u vrane me shume se 50 persona ne 13 qytete te Irakut ndash theksojne se siguria eshte ende problemi numer 1 per Shtetet e Bashkuara te Amerikes ne Irak disa faktore te tjere do te ndikojne ne aftesine e Uashingtonit per te bashkevepruar me Bagdadin per te ruajtur sigurine per te ndertuar nje ortakeri strategjike me qeverine dhe popullin e Irakut.
Ne demokracite e perkohshme zgjedhjet e dyta shpesh percaktohen nese proceset demokratike qe po lindin do te zene rrenje dhe do te rezultojne te panderprera.
Zgjedhjet e para parlamentare ne Irak nen kushtetuten e re u mbajten ne muajin dhjetor te vitit 2005 dhe cuan ne formimin e nje qeverie te re te kryesuar nga kryeministri Nouri al-Maliki.
Zgjedhjet e dyta u mbajten ne mars te vitit 2010 asnje parti e vetme nuk mori vota mjaftueshem per te formuar nje qeveri me vete dhe asnjera nuk tregoi vullnet brenda 7 muajve qe te realizoheshin kompromiset e nevojshme per te krijuar nje qeveri me koalicion.
Disa zyrtare amerikane paralajmeruan se rezistenca politike e vazhdueshme mund te frymezonte nje goditje te befasishme te kryesuar nga oficere ushtarake.
Per te shmangur paqendrueshmerine Uashingtoni po nxit krijimin e nje qeverie irakene gjitheperfshirese perfaqesuese dhe te pergjegjshme per popullin e Irakut sipas zyrtareve amerikane ne Bagdad.
Qeveria amerikane gjithashtu ka nxjerre nje plan qe do te rishohe pushtetin e kryeministrit dhe do te zgjeroje Keshillin Politik per Sigurine Kombetare me shpresen e krijimit te shpejte ne kohe te qeverise duke rritur numrin e politikaneve qe edhe mund te ndaheshin midis partive konkurruese.
Mbase burimi me i madh potencial i ndikimit amerikan ne Irak eshte frika qe shume irakene kane iluzione per te ardhmen e vendit te tyre.
E ardhmja e Irakut do te percaktohet nga lideret e zgjedhur ne vend. Edhe pse Shtetet e Bashkuara te Amerikes nuk mund ti detyrojne ata te formojne nje qeveri gjitheperfshirese kjo tregon qe deshtimi ne kete pike do te minoje mbeshtetjen amerikane per bashkerendimin e deshiruar nga partia me e madhe ne Irak me perjashtim te Sadristeve qe e refuzojne bashkerendimin me Shtetet e Bashkuara te Amerikes. Keshtu qe status quo-ja mund te vazhdoje edhe per pak kohe.
Ndikimi amerikan ka per te qene me i forte kur te krijohet qeveria e re. Ndikimi amerikan ne Irak nuk eshte ai qe ishte kur Uashingtoni kishte biliona dollare per te shpenzuar per rikonstruksionin.
Sot Shtetet e Bashkuara te Amerikes ndjejne nevojen te zoterojne me shume shkathesi ne identifikimin e burimeve te influences me e perqendruar kjo ne ate qe perpiqet te arrije.
Shtetet e Bashkuara te Amerikes ende ruajne autoritetin per ti bashkuar irakenet ne menyre qe te zgjidhin problemet dhe per ta ndihmuar Irakun te normalizoje lidhjet e saj me fqinjet arabe dhe komunitetin nderkombetar.
Per me teper shume zyrtare ushtarake irakene besojne vendi i tyre ka nevoje per nje lloj marredhenie te sigurt e te ngushte me Shtetet e Bashkuara te Amerikes qe kane sjelle stabilitet edhe ne vendet e tjera arabe. Kjo e pajis Uashingtonin me nje karte per te luajtur ne politiken irakene. Mbase burimi me i fuqishem i ndikimit amerikan ne Irak eshte frika se shume irakene kane iluzione per te ardhmen e vendit te tyre.
Jane te shumte ata qe e shohin lidhjen me Shtetet e Bashkuara te Amerikes si e vetmja politike e sigurte kunder kthimit te milicise sektariane dhe al Kaedes ne Irak kunder shtypjes qeveritare dhe njenanshmerise p.sh. ne ceshtjen e kufijve te brendshem nje goditje ushtarake nje rigjallerim batist apo ndikimi i paligjshem iranian.
Po ta shpjegojme kete ndikim me rezultatet e prekshme politike do te ishte e veshtire.
Aftesia e Uashingtonit per te ndikuar ne zhvillimet ne Irak do te nderlikohet edhe me shume. Ambasada amerikane ne Bagdad ka pranuar te udheheqe perfaqesimin e interesave amerikane ne Irak. Si rezultat i kalimit te ketyre 7 viteve ne baze dhe ruajtjes se marredhenieve me lideret e medhenj te vendit ushtria amerikane zoteron nje bollek informacioni lidhur me politikat shoqerore ne Irak. Keto marredhenie jane kritike per te ardhmen e rolit te Amerikes ne Irak dhe duhen transferuar te grupi diplomatik amerikan ndash edhe pse eshte e paqarte nese kjo ndodh ne hapesiren e deshiruar.
Kjo mungese vetedije do te sjelle rreziqe domethenese. Asnje strategji amerikane nuk mund te jete efektive pa i thene stop korrupsionit ne Irak. Sipas Transparences Nderkombetare Iraku eshte nje prej shteteve me te korruptuar ne bote duke zene vendin e 176 nga 180 vende. Stuart Bowen inspektori i pergjithshem amerikan per rikonstruktimin e Irakut e ka quajtur korrupsionin ne Irak rebelim dytesor.
Ndikimi i korrupsionit eshte perhapur kudo arrin te thyeje besimin e sistemit politik arrin te dobesoje legjitimetin e partive politike te rrymes qendrore.
Duke qene se zyrtaret e korruptuar shpesh kategorizojne fitimet e tyre sipas identiteti sektarin korrupsioni ushqen po ashtu edhe tensione etnike dhe sektariane.
Per keto arsye Shtetet e Bashkuara te Amerikes duhet te vazhdoje te ushtroje presion ndaj qeverise irakene per te forcuar ligjet ekzistuese antikorrupsion. Keto perpjekje do te kene nje sukses paksa te kufizuar megjithese per aq kohe sa lideret ne Irak do te tolerojne korrupsionin apo do te perfitojne prej tij.
Roli i fuqishem i Irakut si lojtar ne Levant dhe si nje aktor kryesor ne Gji do te thote se siguria afatgjate e marredhenieve Uashington dhe Bagdad eshte ne interesin kombetar te Shteteve te Bashkuara te Amerikes.
Per me teper zyrtaret ushtarake kane shprehur dyshimet e tyre lidhur me aftesine e forcave te sigurise se Irakut per te ruajtur rendin ne vend pa mbeshtetjen e Amerikes nderkohe qe forcat ajrore te Irakut te cilave u mungojne avionet luftarake nuk kane per te qene te gatshem te sigurojne hapesiren e tyre qe nga koha e terheqjes me 2011.
Si rrjedhim Shtetet e Bashkuara te Amerikes kane interes te ruajne pranine ushtarake ne Irak edhe pas vitit 2011 ndash mbase nje ose dy brigada me nga 5000-10000 ushtare - nese e kerkon qeveria irakene.
Por lideret irakene duhet te kuptojne qe populli amerikan do te vazhdoje marredheniet e sigurise edhe pas vitit 2011 vetem nese ata besojne se Iraku ka nje qeveri efektive qe eshte pergjegjese per problemet e Shteteve te Bashkuara te Amerikes.
Uashingtoni duhet te tregohet i kujdesshem e te mos i kerkoje Bagdadit qe te marre me shume pergjegjesi sesa mundet per sigurine.
Shtetet e Bashkuara te Amerikes duhet te fokusohen ne permiresimin e aftesive te Irakut per tu perballur me terrorizmin brenda kufijve te veta dhe te ndihmojne ne frenimin e nderhyrjeve nga fqinjet sic eshte Irani.
Historia e shteteve post konfliktuale sugjeron se Iraku do te fitoje forca politike dhe terheqje reciproke dhe ka per te patur nje shans me te mire ne shmangien e nje lufte civile te perterire nese ecen drejt nje procesi pajtimi kombetar.
Iraku nuk eshte ende nje shoqeri e vertete post-konfliktuale.
Sulmet e vazhdueshme nga al Kaeda ka te ngjare ta rrethojne sektarianizmin si nje faktor ne politiken dhe ne shoqerine e Irakut.
Deri me sot Iraku ka perjetuar vetem pajtim taktik ndash carmatimi demobilizimi dhe riintegrimi i rebeleve sunite dhe shiite.
Nuk ka perjetuar ende nje proces kombetar pajtimi ashtu sic ndodhi p.sh. ne Argjentine El Salvador apo ne Afriken e Jugut.
Tashme Iraku shpreson ne pajtimin me ane te politikes ku nje koalicion qeverises mund te sillte elemente nga cdo komunitet si nje pikete ne rendin politik.
Ushtria amerikane dhe ambasada amerikane duhet te bashkepunojne me qeverine ne Irak me organizatat joqeveritare te Irakut dhe ato nderkombetare me Kombet e Bashkuara per te hartuar nje plan per procesin e pajtimit kombetar qe reflekton mbi vlerat kulturore te Irakut preferencat dhe realitetet politike.
Nese Iraku mund te mbjelle kurajo dhe lidere largpames per kryerjen e pajtimit kombetar nje plan i tille do te ishte me legjitimi qe mund te lene si trashegimi Shtetet e Bashkuara te Amerikes per Irakun.

Perktheu Rudina Dahri