Jean Monnet/ Bashkimi Evropian duhej te niste me kulturen

I njohur eshte mendimi i Jean Monnet nje nga baballaret themelues te Bashkimit Evropian i cili nga fundi i jetes se tij para politikaneve e diplomateve te njohur evropiane do te shprehej Po te me duhej te nisja perseri punen per te projektuar Bashkimin Evropian nuk do ta filloja me ekonomine por me kulturen. Dhenia e dinjitetit te kultures me nje vlere te barabarte me tregtine e ekonomine qe objekti fillestar i lindjes se projektit me te rendesishem kulturor ne Evrope Kryeqyteti evropian i kultures.

Per vitin 2011 kryeqyteti i Estonise Tallin e qyteti finlandez Turku jane shpallur Kryeqytetet Evropiane te Kultures. Finlanda e Estonia jane tashme gati per ti prezantuar Evropes e pergjithesisht botes keto dy qytete te veshura me histori art muzike nje motiv krenarie e pasurie kulturore por dhe nje mundesi me shume per te ardhmen e qyteteve e te rajonit perreth. Per here te pare dy Kryeqytete Evropiane te Kultures ndodhen gjeografikisht kaq prane me njera-tjetren te lagura nga ujerat e te njejtit det Deti Baltik e me tipare historiko-kulturore te ngjashme. Tallin e Turku te kurorezuara nga Evropa si tempujt e kultures 2011 sapo kane prezantuar nje program te shumembushur me evente spektakle e manifestime te cdo tipi. Jam entuziast per festimet e programuara ne qytetet Tallin e Turku - shprehet komisioneri evropian per Kulturen Androulla Vassiliou. Eventi Kryeqyteti Evropian i Kultures eshte nga iniciativat me prestigjioze te Bashkimit Evropian. Kjo ngjarje ka treguar cdo vit potencialin e saj ne drejtim te vendeve te punes perteritjes urbane e vemendjes ne nivel evropian. Uroj sukseset me te mira per te dyja qytetet.

25 vjet jete Kryeqyteti Evropian i Kultures

Sivjet mbushen 25 vjet nga dita kur Keshilli i Evropes lancoi zyrtarisht projektin Qyteti Evropian i Kultures. Prej vitit 1985 mori origjine kjo iniciative komunitare me sukses te pervitshem qe e shnderroi ne nje trashegimi kulturore evropiane me shume vlera. I njohur eshte mendimi i Jean Monnet nje nga baballaret themelues te Bashkimit Evropian i cili nga fundi i jetes se tij para politikaneve e diplomateve te njohur evropiane do te shprehej Po te me duhej te nisja perseri punen per te projektuar Bashkimin Evropian nuk do ta filloja me ekonomine por me kulturen. Shprehja e tij vertetonte se nevojshmeria per nje politike kulturore evropiane qe do te zgjeronte procesin e integrimit kishte lindur vite me pare sesa te merrnin jete iniciativat e sotme. Midis shume projektesh dallohet ne vecanti manifestimi Kryeqyteti Evropian i Kultures si me jetegjati me komunikuesi e me i suksesshmi ne te gjitha kontekstet. Kontribuon ne vleresimin e pasurise vecorive e karakteristikave te perbashketa midis kulturave evropiane e lejon nje njohuri me te mire e reciproke midis qytetareve te ketij komuniteti.

Qe ministrja greke e Kultures Milena Mercourio qe ne fillim te viteve lsquo80 te shek. XX u be mbeshtetesja kryesore e nismes Qyteti Evropian i Kultures e bindur se do te sherbente per krijimin e nje dialogu te forte midis vendeve evropiane ne respekt te vecorive kulturore te seciles. Ne nentor te vitit 1983 ne Athine gjate nje takimi me dhjete ministrat analoge ne qeverite e vendeve anetare te BE-se zonja Mercourio shprehu nevojshmerine e njohjes se dinjitetit te kultures me te njejten vlere qe e gezonte tregtia dhe ekonomia. Ajo shprehu domosdoshmerine e perhapjes me te madhe te njohurise se kulturave evropiane midis vendeve anetare te ketij komuniteti e propozoi perzgjedhjen e pervitshme te nje qyteti te cilit gjate gjithe vitit do ti njihej titulli Qyteti Evropian i Kultures. Dy vjet me vone me 13 qershor te vitit 1985 Keshilli i Ministrave te BE-se e zyrtarizoi ne nje projekt te vertete i konfirmuar i suksesshem vit pas viti jo vetem ne sfondin kulturor por dhe ne ate social-ekonomik e turistik. Cdo vit Keshilli Evropian propozon nje ose me shume qytete kandidate per nje titull te tille ne baze te rekomandimeve te nje komisioni qe ky vete nga ana e tij duhet te marre ne konsiderate me opinionin e Parlamentit PE e te nje jurie prej shtate ekspertesh ne fushen e kultures e pa asnje kushtezim politik. Ne vitin 2000 per shkak te numrit te madh te qyteteve te perzgjedhura u vendos zevendesimi i termit Qyteti Evropian i Kultures me Kryeqyteti Evropian i Kultures. Qyteti i zgjedhur per te gezuar gjate nje viti kete titull percakton ne nje autonomi te plote kriteret e tij te vleresimit te pasurise historiko-artistike te interpretimit kulturor e te gjetjes se mundesive rinovuese ne fushen e investimeve te industrise se kultures e promovimit turistik ne lidhje te ngushte pa dyshim me ekonomine e tij. Qenia Kryeqyteti Evropian i Kultures eshte nje rast i arte per te ardhmen e cdo qyteti fale rezervave financiare qe i vihen ne dispozicion e vendit te privilegjuar qe ky event i ofron gjate gjithe vitit. Me vendim te Parlamentit Evropian me 14 shkurt te vitit 2000 qytetet e shpallura Kryeqyteti Evropian i Kultures perfitojne nga BE-ja nje kontribut ekonomik qe varion nga shuma minimale prej 200 000 eurosh ne ate maksimale 1 milion euro pa harruar financimet ne nivel kombetar rajonal e privat.

Suksesi i perseritshem i ketij projekti ne publik media e impakti i forte ne zhvillimin e turizmit e kultures per cdo qytet te zgjedhur ka shtyre Komisionin Evropian ta konsideroje te nevojshme mundesine e mirepritjes se nje ngjarjeje te tille edhe per dhjete vende qe jane kandidate ne pritje per te hyre ne BE.

Ne historine 25-vjecare te manifestimit Kryeqyteti Evropian i Kultures kurioz eshte suksesi i arritur ne qytetin e Glasgout ne vitin 1990 me nje investim prej 32 milione sterlinash duke krijuar gjithashtu 5 mije vende te reja pune.

Ne vjeshte te 2010-s Komisioni Evropian ka caktuar nje fond te perbashket prej 1.5 milione eurosh per dy qytetet fituese te titullit Kryeqyteti Evropian i Kultures 2011 - Tallin e Turku.

Jam entuziast per festimet e programuara ne qytetet Tallin e Turku - shprehet komisioneri evropian per Kulturen Androulla Vassiliou. - Eventi Kryeqyteti Evropian i Kultures eshte nga nismat me prestigjioze te Bashkimit Evropian. Kjo ngjarje ka treguar cdo vit potencialin e saj ne drejtim te vendeve te punes perteritjes urbane e vemendjes ne nivel evropian. Uroj sukseset me te mira per te dyja qytetet.

Mbi gjithcka viti ne te cilin nje qytet evropian kurorezohet me titullin Kryeqyteti Evropian i Kultures i sherben qytetit per te kuptuar se si kultura ne kendveshtrimin e saj me te gjere mund te sherbeje si nje faktor i rendesishem ndryshimi pozitiv per realitetin urban ne gjendje te ofroje nje vizion e nje dimension te ri social-ekonomik e lidhur me nje projekt strategjik politik.

Turku

Me nje investim te pergjithshem vjetor prej 50 milione eurosh qyteti finlandez Turku nisi vitin 2011 si Kryeqyteti Evropian i Kultures. Qyteti finlandez do ti hape zyrtarisht festimet me 14 janar ku nje seri spektaklesh nen qiell te hapur do te zbukurojne brigjet e lumit Aura qe pershkon qytetin e cdo rruge e shesh te tij. Turku nje qytet universitar me 300 mije banore konsiderohet nje thesar i vogel historik e djepi i lindjes se civilizimit finlandez. Per nje kohe te gjate Turku qe kryeqyteti politik e qendra kryesore kulturore e vendit. Me 1640 u krijua universiteti i qytetit e deri me vitin 1812 qe kryeqyteti i Finlandes pjese e mbreterise skoceze. Pas pushtimit nga Rusia qene ruset qe e spostuan kryeqytetin finlandez ne Helsinki i tille deri me sot. Lumi deti arkipelagu me ishujt e vegjel qe zbukurojne brigjet e ketij qyteti eshte sfondi me i bukur natyror i atmosferes ndricuese te kesaj feste kulture. Gjate 2011 pese ekspozita do te qendrojne ne kete skene midis te cilave ajo e fotografise moderne e titulluar Liza ne boten e cudirave ku evidentohet kufiri i holle qe ekziston midis fantazise e realitetit ne artin e sotem fotografik. Etapa te detyrueshme turistike per cdo vizitor te ketij qyteti jane Parku Kombetar i arkipelagut me mbi 2000 mije ishuj e qendra te vogla banimi mbushur me histori e kuriozitete Luostarinmaki e vetmja lagje e lsquo700 e pademtuar nga zjarret e shekullit te kaluar ku sot ndodhet Muzeu i Artizanatit e Katedralja Mesjetare dhe Keshtjella Tuku e vitit 1280 nje nga monumentet historike me te rendesishme finlandeze. Performanca e hapjes se festimeve This Side Other Side do ti lere vendin pasi klima me akull e bore do te largohet spektaklit Borrowed Light te balerinit e koreografit finlandez Tero Saarinen

Tallin

Tallin kryeqyteti i Estonise eshte nje nga kryeqytetet me antike te Evropes Veriore i permendur per here te pare nga gjeografi arab Al-Idrisi ne vitin 1154 e sot i konsideruar per bukurine e tij si Praga e veriut. E proklamuar pasuri e UNESCO-s qendra historike mesjetare e ketij qyteti eshte nga me te konservuarat mire ne Evrope. Aty gjendet bashkia mbi 600-vjecare e stili gotik farmacia me e vjeter ne bote e vizitueshme nga publiku e disa kisha antike midis te cilave e SantOlaf qe gjate shek. XV-XVI perfaqesonte me kembanen e saj 159 m nje nga ndertesat me te larta ne bote. Naten e 31 dhjetorit ne Tallin qe nje feste e trefishte u festua nderrimi i viteve futja e euro-s ne Estoni e kurorezimi i tij si Kryeqyteti Evropian i Kultures.

Prej 1 janarit 2011 cdo vizitor qe zbret ne aeroportin e Tallinit do te shohe ne kendin qendror te tij Mr. Luiks Hummer nje makine tip Hummer e mbuluar me pulla poste. Kjo ide sjell historine e shkencetarit e ambientalistit Heino Luik i frymezuar per te krijuar Estonian Oxygen Fund Fondin Estonez te Oksigjenit. Per ta realizuar kete fond ai kishte realizuar pulla poste te ndara ne dy pjese e te barasvlershme me 1 dollar. Cdo bleres i tyre konservonte njeren ane te pulles per te vertetuar se qe anetar themelues i ketij bordi e pjese tjeter duhej postuar per te perhapur idene e tij. Mbi 700 evente kulturore do dekorojne gjate ketij viti qytetin e do shtojne pa dyshim numrin e turisteve qe prej disa vitesh jane pjese e pandashme e popullsise se tij.

Cdo kryeqytet i kultures gjate 25 viteve te historise se tij eshte perpjekur qe gjate ceremonise se hapjes te cudise me dicka te papare me pare - shprehet drejtori i pergjithshem i Tallin 2011 Jaanus Rohumaa. - Nuk jemi kaq te pasur sa te therrisnim emra te medhenj nderkombetare e kemi ndjekur nje rruge me krijuese - vazhdon ai duke komentuar momentin kulm te ceremonise se hapjes ku nje UFO e varur ne nje lartesi prej 100 m zbret mbi qytet duke projektuar nje videoklip me gjigandet e kultures evropiane Koloseu kulla Eiffel dhe Porta e Branderburgut.